Rood-witte huisjes, meren en Zweedse folklore in Dalarna

Dalarna levert de beelden waar heel Zweden mee adverteert

Het rode huisje, het houten paardje, de midzomerpaal en het meer met bos eromheen: die komen alle vier uit deze provincie in Midden-Zweden. Dat is geen toeval maar het gevolg van een kopermijn, een verfrecept en een geschilderd landhuis. Dit artikel legt die herkomst uit en laat zien wat er te doen is, van het Siljanmeer tot de bergen in het noordwesten.

De rode verf komt uit de mijn van Falun

In Falun werd meer dan duizend jaar koper gedolven, tot de mijn in 1992 sloot; op het hoogtepunt in de 17e eeuw kwam volgens historici een groot deel van het Europese koper hiervandaan. Sinds 2001 staat het mijngebied op de werelderfgoedlijst. Uit het afval van die mijn wordt Falu rödfärg gemaakt, de roodbruine verf die de Zweedse huizen hun kleur geeft en het hout beschermt. Je kunt de mijn in: een rondleiding brengt je ongeveer 55 meter onder de grond, duurt een uur en kost rond de 25 euro. Het is er 5 graden, dus jassen zijn nodig, ook in juli.

Het houten paardje komt uit één dorp

De dalahäst wordt van dennenhout gesneden en met kurbits-motieven beschilderd, en de productie is nog altijd geconcentreerd in het dorp Nusnäs bij Mora. In de werkplaatsen kun je toekijken hoe ze worden gesneden, gedompeld en geschilderd. Elk paardje wordt met de hand geschilderd, waardoor er geen twee gelijk zijn; de werkplaatsen zijn doorgaans open van 9.00 tot 17.00 uur. Ze kosten van enkele euro's voor de kleinste tot honderden euro's voor de grote. Het is de klassieke Zweedse souvenir, en dit is de plek waar je ziet dat het echt handwerk is.

Het Siljanmeer ligt in een inslagkrater

Het Siljan is met ongeveer 290 vierkante kilometer het zesde meer van Zweden, en het ligt in een krater die volgens geologen zo'n 377 miljoen jaar geleden door een meteoriet is geslagen. Die krater meet ruim 50 kilometer in doorsnede en is daarmee een van de grootste van Europa. Rond het meer liggen de dorpen Leksand, Rättvik, Mora en Tällberg. Er varen in de zomer boten, waaronder een oude stoomboot, en er lopen fiets- en wandelroutes langs de oevers. Het water haalt in juli en augustus rond de 18 tot 20 graden.

Midzomer wordt hier het grootst gevierd

De midzomerviering rond de langste dag, eind juni, is in Dalarna uitbundiger dan waar ook in Zweden: bloemenkransen, een met loof omwikkelde paal die overeind wordt gezet, dansen eromheen en klederdracht die per dorp verschilt. In Leksand en Rättvik komen er duizenden mensen op af. Wie erbij wil zijn, boekt maanden vooruit, want de accommodatie in de hele streek zit dan vol en de prijzen liggen hoger. Let op: op midzomeravond zelf zijn winkels en veel restaurants gesloten; heel Zweden is dan vrij.

Carl Larsson schilderde het Zweedse interieur

In Sundborn bij Falun staat het huis van de schilder Carl Larsson en zijn vrouw Karin, dat ze vanaf 1888 inrichtten en dat hij in aquarellen vastlegde. Die prenten werden zo populair dat het Zweedse woninginterieur er blijvend door is gevormd: lichte kleuren, geschilderd meubilair, veel wit en textiel. Het huis is alleen met een rondleiding te bezoeken, doorgaans elk half uur, voor rond de 25 euro; reserveer in het hoogseizoen vooruit. Het bezoek duurt een uur en fotograferen mag binnen niet.

Fulufjället heeft de hoogste waterval en de oudste boom

In het noordwesten ligt Nationaal Park Fulufjället, een hoogvlakte met de Njupeskär, die over ongeveer 93 meter naar beneden stort en daarmee de hoogste waterval van Zweden is; de vrije val is er zo'n 70 meter. Op dezelfde vlakte staat Old Tjikko, een fijnspar waarvan het wortelstelsel volgens de onderzoekers ongeveer 9.500 jaar oud is, wat hem tot een van de oudste bekende klonale bomen ter wereld maakt. De stam zelf is jong; de boom vernieuwt zichzelf. De wandeling naar de waterval is ongeveer 4 kilometer heen en terug en goed gemarkeerd.

In de winter draait alles om ski's

Dalarna heeft de grootste skigebieden van Zweden, in het noordwesten bij Sälen en Idre. Het zijn geen Alpen: de bergen zijn afgerond en niet hoog, met hoogteverschillen van enkele honderden meters, maar het aanbod is groot en gericht op gezinnen. Bekender nog is de Vasaloppet, de langlaufwedstrijd van 90 kilometer van Sälen naar Mora die sinds 1922 wordt gehouden en waaraan tienduizenden deelnemers meedoen. In het weekend van die wedstrijd, begin maart, is de hele streek volgeboekt.

Praktisch

Dalarna ligt op ongeveer drie uur rijden van Stockholm en op vijftien tot zestien uur vanuit Nederland via Denemarken. Er is een treinverbinding vanaf Stockholm naar Mora van ongeveer vier uur. Zweden betaalt met kronen, ongeveer 11 kronen per euro, en contant geld wordt vrijwel nergens meer aangenomen. Juni tot augustus is het zomerseizoen, met midzomer als hoogtepunt en de langste dagen. September geeft de herfstkleuren op de hoogvlakten. Van december tot maart is het winterseizoen; daartussenin, in april, mei en november, ligt veel stil en zijn attracties en musea beperkt open.