De mooiste natuurgebieden van België voor wandelaars

Het hoogste punt van België ligt in een hoogveen, niet in de Ardennen

Het hoogste punt van het land is het Signal de Botrange op 694 meter, in de Hoge Venen in het oosten, en dat is geen bergtop maar een vlak veengebied. Op de top staat een trap van zes meter, in 1923 gebouwd zodat er in België toch een punt van 700 meter bestond. Dat plateau vraagt eigen regels, en die verschillen per gebied. Dit artikel behandelt de natuurgebieden van het land, van de Hoge Venen tot het Zwin, met oppervlaktes, routelengtes en toegangsvoorwaarden.

In de Hoge Venen mag je niet overal komen

Het reservaat van zo'n 4.500 hectare is verdeeld in zones; in de strengst beschermde delen mag je alleen met een erkende gids lopen, en daarbuiten blijf je op de vlonderpaden. Het bezoekerscentrum van Botrange, op tweehonderd meter van de top, verkoopt kaarten en geeft de zones aan. Toegang is gratis, parkeren kost 3 tot 6 euro. Er lopen routes van 3 tot 15 kilometer over houten planken, onder meer bij Botrange en de Baraque Michel. Let op: bij droogte geldt code rood en gaat het hele gebied dicht; dat wordt bij de ingangen aangegeven en er wordt op beboet.

Het Zoniënwoud bij Brussel staat op de werelderfgoedlijst

Ten zuidoosten van Brussel ligt het Zoniënwoud, rond de 4.400 hectare met beuken van veertig meter hoog. Het deel bij Grippensdelle is in 2017 toegevoegd aan de werelderfgoedlijst voor oude beukenbossen, en het arboretum van Tervuren en het bos bij Groenendaal liggen aan dezelfde rand. Toegang is gratis en er lopen tientallen kilometers pad. Reken op lussen van 5 tot 12 kilometer. De hoge, kaarsrechte stammen zonder ondergroei ontstonden doordat het bos eeuwenlang voor houtproductie werd beheerd; het is dus geen oerbos, ook al ziet het er zo uit.

Nationaal Park Hoge Kempen beslaat twaalfduizend hectare

In Limburg ligt het Nationaal Park Hoge Kempen, rond de 12.000 hectare heide, dennenbos en oude grindgroeves, dat in 2006 als eerste nationale park van het land werd aangewezen. De toegangspoorten liggen bij Genk, Zutendaal, Maasmechelen en As. Toegang is gratis; parkeren bij de poorten kost 3 tot 5 euro. Er lopen routes van 4 tot 20 kilometer en een mountainbikenetwerk. Sinds 2023 zijn er meer Vlaamse nationale parken aangewezen, waaronder Bosland en de Brabantse Wouden, dus dit is niet langer het enige.

De Kalmthoutse Heide is een grensoverschrijdend park

Ten noorden van Antwerpen ligt de Kalmthoutse Heide, samen met het Nederlandse deel De Zoom ongeveer 6.000 hectare heide en stuifduin, beheerd als één grensoverschrijdend park. Bezoekerscentrum De Vroente in Kalmthout is het beginpunt. Toegang is gratis, parkeren 3 tot 5 euro. Er lopen routes van 3 tot 14 kilometer over zandpaden en duinen. In mei 2011 verbrandde hier bij een grote heidebrand een paar honderd hectare; op die plekken zie je nu jonge heide en dode boomstammen naast elkaar staan.

De Ardennen zijn bos en rivierdal, geen bergland

Het zuiden bestaat uit een plateau van 300 tot 650 meter dat door de Ourthe, de Semois, de Amblève en de Lesse diep is ingesneden; de hoogteverschillen zitten in de dalen, niet in de toppen. Bij Botassart kijk je vanaf de rand op de Tombeau du Géant, de beboste lus in de Semois, en bij Nadrin ligt Le Hérou boven de Ourthe. Wandelen is overal gratis. Reken op routes van 8 tot 20 kilometer met 300 tot 600 hoogtemeters; de Escapardenne Eisleck Trail loopt over ruim honderd kilometer van Luxemburg naar La Roche-en-Ardenne. Kajakken kost 20 tot 35 euro per persoon en gaat alleen door bij voldoende waterstand; in droge zomers ligt de verhuur wekenlang stil.

De Westhoek bij De Panne is het oudste reservaat van Vlaanderen

In de zuidwesthoek van de kust ligt De Westhoek, een duingebied van ruim 340 hectare dat volgens de natuurbeheerder in 1957 als eerste van Vlaanderen werd beschermd. In het midden ligt een open stuifzandvlakte die hier de Sahara heet. Toegang is gratis en er lopen routes van 2 tot 8 kilometer door los zand. Reken op twee keer zoveel tijd als op een verhard pad. Honden moeten aan de lijn, en van de kale zandvlakte blijf je af, want die verstuift bij betreding.

Het Zwin bij Knokke-Heist trekt trekvogels

Tegen de Nederlandse grens ligt het Zwin, een inham waar zeewater bij vloed het land binnenloopt, met zoutminnende planten en slikken; in 2019 is het gebied met 120 hectare uitgebreid. Het Zwin Natuur Park kost 12 tot 16 euro en is doorgaans van tien tot zes open; het achterliggende gebied bezoek je met een gids. Reken op drie uur. In april en mei en opnieuw in september strijken hier duizenden vogels neer op hun trek tussen Afrika en het noorden.

Bij Gent liggen de Bourgoyen-Ossemeersen

Aan de westrand van Gent liggen de Bourgoyen-Ossemeersen, rond de 230 hectare laaggelegen weiland dat 's winters onder water loopt en dan vol watervogels staat. Bij de ingang staat een bezoekerscentrum. Toegang is gratis en er loopt een wandeling van 6 kilometer met kijkhutten. Vanaf het Gentse stadscentrum ben je er in twintig minuten met de fiets. Van november tot maart is het op zijn drukst met vogels; in het broedseizoen blijf je op de paden en houd je honden aan de lijn.

Het dal van de Zwarte Beek geldt als een van de best bewaarde van Europa

Bij Beringen in Limburg stroomt de Zwarte Beek door een dal van ruim duizend hectare met veen, hooilanden en bos, dat nooit is rechtgetrokken of ontwaterd. Het hoort bij Natura 2000 en sluit aan op de oude mijnterreinen van de streek. Toegang is gratis en er lopen routes van 5 tot 12 kilometer, deels over drassige grond. Trek waterdichte schoenen aan. In het dal graast een kudde runderen en paarden die het landschap open houdt; loop er omheen en ga niet tussen de dieren door.

Praktisch

Vanuit Nederland rijd je naar de meeste gebieden in twee tot vier uur; met de trein ben je vanaf Rotterdam in anderhalf uur in Antwerpen en in twee uur in Brussel. België betaalt met de euro. April tot oktober geeft 14 tot 25 graden; in de Hoge Venen is het het hele jaar enkele graden kouder en natter dan in de rest van het land. In de bossen en op de heide zitten teken: draag lange broeken in hoog gras en controleer jezelf na afloop.