Noord- en Zuid-Cyprus en de verschillen voor toeristen

Cyprus is sinds 1974 in tweeën gedeeld en dat merk je als bezoeker

Cyprus is met ongeveer 9.250 vierkante kilometer het derde eiland van de Middellandse Zee. Sinds 1974 loopt er een bufferzone dwars overheen, bewaakt door de Verenigde Naties, die het eiland in twee delen splitst: de Republiek Cyprus in het zuiden, lid van de Europese Unie sinds 2004, en het noorden, dat zichzelf als aparte staat beschouwt maar alleen door Turkije wordt erkend. Die zone loopt over rond de 180 kilometer, is op plekken een paar meter breed en midden in Nicosia een straat. Voor bezoekers betekent het vooral: andere munt, andere taal, andere prijzen en een grens die je te voet kunt oversteken.

De hoofdstad is verdeeld en dat zie je in één straat

Nicosia, in het Turks Lefkoşa, is de laatste verdeelde hoofdstad van Europa. In het zuiden loopt de winkelstraat Ledra, en halverwege staat sinds 2008 een doorgang waar je met je paspoort in een paar minuten naar de andere kant loopt. Aan beide kanten liggen een oude stad binnen dezelfde Venetiaanse muur uit 1567, met elf bastions die van boven een stervorm maken. Het contrast tussen beide helften is binnen honderd meter zichtbaar en dat is voor de meeste bezoekers het meest leerzame uur van hun reis.

Er zijn negen overgangen en de regels zijn eenvoudig

Sinds 2003 kan de bufferzone weer worden overgestoken; er zijn nu rond de negen grensovergangen, waarvan Ledra Palace en Ayios Dometios in Nicosia de bekendste zijn en dag en nacht open blijven. Je laat je paspoort of identiteitskaart zien, krijgt geen stempel in je paspoort en het is gratis. Oversteken mag zo vaak je wilt en dagbezoek is normaal; bij de voetgangersdoorgang aan de Ledra-straat sta je doordeweeks zelden langer dan tien minuten. Let op: goederen mag je maar beperkt meenemen en wie in het noorden vliegt of aankomt kan niet zomaar naar het zuiden doorreizen, want de Republiek Cyprus beschouwt de havens en de luchthaven Ercan in het noorden niet als officiële toegangspunten.

Met een huurauto de grens over vraagt aparte verzekering

Een auto die je in het zuiden huurt mag doorgaans naar het noorden, maar de verzekering geldt daar niet; aan de grens koop je een aparte polis voor rond de 20 tot 40 euro, afhankelijk van het aantal dagen. Andersom is strenger: veel verhuurders in het noorden staan niet toe dat hun auto naar het zuiden gaat. Kentekens en verkeersborden verschillen, maar er wordt aan beide kanten links gereden, een erfenis van de Britse tijd. Controleer vooraf de voorwaarden van je verhuurder, want dit is de meest voorkomende misrekening bij een rondreis.

Het zuiden gebruikt de euro en het noorden de Turkse lira

In het zuiden betaal je met de euro en met de kaart, overal. In het noorden is de Turkse lira de munt; door de snelle geldontwaarding staan prijzen soms in euro of pond aangegeven en wordt contant geld vaker gevraagd. Het prijsverschil is merkbaar: een hoofdgerecht kost in het zuiden 15 tot 25 euro en in het noorden vaak de helft daarvan. Pinautomaten staan in beide delen, maar buitenlandse kaarten werken in het noorden niet altijd bij de kleinere banken.

Het zuiden heeft de grote badplaatsen en de meeste voorzieningen

Ayia Napa en Protaras in het zuidoosten zijn de bekendste badplaatsen, met stranden als Nissi en Fig Tree Bay, hotelrijen en een uitgaansgebied. Limassol is de grootste stad van het zuiden en heeft een boulevard van rond de 10 kilometer en een jachthaven. Paphos in het westen staat sinds 1980 met zijn Romeinse mozaïeken en koningsgraven op de werelderfgoedlijst. De toeristische infrastructuur is hier ouder en dichter: meer hotels, meer verhuurders en betere wegen.

Het noorden is leger en bouwt pas sinds kort bij

Kyrenia, in het Turks Girne, is de belangrijkste plaats van het noorden, met een halfronde oude haven en een kasteel dat door de Byzantijnen werd gebouwd en door de Venetianen verzwaard. In dat kasteel ligt het oudste opgegraven scheepswrak dat te zien is, een handelsschip van rond 300 voor Christus. Boven de stad ligt de abdij van Bellapais uit de dertiende eeuw. De kust is er minder bebouwd, al gaat het bouwen de laatste jaren snel; de stranden zijn breder en leger dan die in het zuidoosten. Op het strand van Alagadi ten oosten van Kyrenia leggen tussen mei en augustus onechte karetschildpadden hun eieren, waardoor dat strand 's nachts is afgesloten.

Famagusta heeft een antieke stad en een afgesloten wijk

Famagusta, in het Turks Gazimağusa, heeft binnen zijn muren een middeleeuwse kern met de voormalige kathedraal die in 1571 een moskee werd. Vlak buiten de stad liggen de opgravingen van Salamis, een antieke stad met een gymnasium, badhuizen en een theater voor rond de 15.000 toeschouwers. Aan de rand ligt Varosha, een badwijk die sinds 1974 grotendeels is afgesloten en waar sinds 2020 een strook weer toegankelijk is; het is een straatbeeld van lege hotels uit de jaren zeventig. Fotograferen is er aan regels gebonden en bij militaire terreinen op het hele eiland verboden.

Het Troodosgebergte en het Karpaz-schiereiland zijn de stille kanten

Het Troodosgebergte in het zuiden loopt op tot 1.952 meter bij de Olympos en heeft tien beschilderde kerkjes die samen op de werelderfgoedlijst staan, plus wijndorpen als Omodos en in de winter een paar skiliften. In het noorden loopt het Karpaz-schiereiland ruim 70 kilometer de zee in, met wilde ezels op de weg, een strand van enkele kilometers zonder bebouwing en aan de punt het klooster Apostolos Andreas. Beide gebieden vragen een auto en een halve dag. Ze zijn elkaars tegenhanger: het ene heeft dorpen, het andere heeft niets.

De keuken verschilt in naam meer dan in inhoud

Aan beide kanten eet je meze, gegrild vlees, halloumi en olijven; in het zuiden heet het halloumi en in het noorden hellim, en het is hetzelfde. Verschillen zitten in de details: in het zuiden drink je Cypriotische wijn en commandaria, een zoete wijn die volgens de producenten teruggaat op de kruisvaarderstijd, en in het noorden vaker thee en raki. Souvla in het zuiden en kebab in het noorden komen van hetzelfde vuur. Een meze voor twee kost in het zuiden 40 tot 60 euro en in het noorden aanzienlijk minder.

Welke kant bij welke reis past

Wie voorzieningen, betaalgemak en een uitgebreid hotelaanbod wil, zit in het zuiden beter. Wie ruimte, lagere prijzen en lege stranden zoekt, vindt die in het noorden, met minder comfort en minder zekerheid over reserveringen. De praktische oplossing is een basis in het zuiden en dagtochten naar het noorden, want dat scheelt gedoe met de verzekering en de betalingen; reken voor zo'n dag op 40 tot 60 euro aan brandstof, verzekering en toegangskaartjes. Een rit van Limassol naar Kyrenia is ongeveer 120 kilometer en duurt met de grens twee uur. Wie langer blijft kan het omdraaien, maar houd er rekening mee dat vastgoed en eigendomsrechten in het noorden juridisch omstreden zijn.

Wanneer je gaat

April tot juni en september tot november zijn de aangenaamste maanden, met 22 tot 30 graden en zeewater dat vanaf mei rond de 21 graden zit. In juli en augustus loopt het aan de kust op tot 35 graden en in het binnenland hoger, met Nicosia als heetste plek van het eiland. De winter is zacht aan de kust, rond de 17 graden, terwijl er in het Troodosgebergte sneeuw ligt. De regen valt vrijwel volledig tussen november en maart.