Geschiedenis, creativiteit en cultuur in Berlijn

De Berlijnse Muur

De muur werd op 13 augustus 1961 in één nacht opgetrokken en viel op 9 november 1989. In totaal was de grensversperring rond West-Berlijn ongeveer 155 kilometer lang, waarvan zo'n 43 kilometer dwars door bebouwd gebied liep. Aan de Bernauer Straße staat een bewaard stuk van ongeveer 60 meter met wachttoren en dodenstrook, met een documentatiecentrum dat gratis toegankelijk is en op maandag gesloten. De hele voormalige route is met een dubbele rij straatstenen in het wegdek gemarkeerd, en in Friedrichshain staat met de East Side Gallery het langste beschilderde stuk van 1,3 kilometer.

Kreuzberg

Kreuzberg lag tot 1989 tegen de muur aan en was daardoor goedkoop, wat vanaf de jaren zeventig kunstenaars, kraakbewegingen en gastarbeidersgezinnen aantrok. De wijk telt tegenwoordig ruim 150.000 inwoners op ongeveer 10 vierkante kilometer en is daarmee een van de dichtstbevolkte delen van de stad. Langs het Landwehrkanal loopt een wandeling van ongeveer 4 kilometer langs oude fabrieken en Turkse markten, met het Kunstquartier Bethanien als kunstadres onderweg. De markt aan de Maybachufer is op dinsdag en vrijdag, doorgaans van 11.00 tot 18.00 uur, en in de Markthalle Neun staat op donderdagavond de streetfoodmarkt.

De technoscene

Na 1989 stonden er in Oost-Berlijn honderden leegstaande fabrieken en kelders waar zonder vergunningen feesten werden gehouden; daaruit groeide een clubcultuur die volgens de Duitse cultuurraad in 2024 op de nationale lijst van immaterieel erfgoed kwam, met de Love Parade als massale voorloper. Het Berghain zit sinds 2004 in een voormalige elektriciteitscentrale en draait doorlopend van vrijdagavond tot maandagochtend; Tresor en Watergate zijn de andere namen die iedereen noemt. Let op: op de meeste dansvloeren is fotograferen verboden en wordt bij binnenkomst een sticker over je cameralens geplakt, en wie dat negeert gaat eruit. De deurselectie is streng en een afwijzing wordt niet toegelicht.

Het Joods Museum

Het gebouw van Daniel Libeskind kwam in 1999 gereed en ging in 2001 open voor publiek; de plattegrond bestaat uit een gebroken zigzaglijn met snijdende gangen die op geen enkel punt haaks staan. Binnen liggen drie assen die uitkomen op een tuin, een trap en de lege betonnen Holocaust-toren. De vaste tentoonstelling is sinds 2018 gratis toegankelijk en het museum is doorgaans dagelijks van 10.00 tot 18.00 uur open. Reken op minstens twee uur, want de route door het gebouw is lang; het Holocaustmonument bij de Brandenburger Tor is een aparte stop.

Street art

Berlijn geldt als een van de grootste openluchtgalerijen van Europa, met muurschilderingen die soms hele blinde gevels van tien verdiepingen beslaan. Veel werk staat in Kreuzberg en Friedrichshain en verandert voortdurend, want gevels worden overgeschilderd of gerenoveerd. Rondleidingen duren ongeveer drie uur en kosten rond de 20 euro. Sinds 2017 zit in Schöneberg een museum dat zich volledig op stedelijke kunst richt.

Het Museumeiland

De vijf musea op het eiland in de Spree kwamen tussen 1830 en 1930 tot stand en staan sinds 1999 gezamenlijk als UNESCO-werelderfgoedlocatie op de lijst. Let op: het Pergamonmuseum met het Pergamonaltaar en de Ishtarpoort is sinds oktober 2023 volledig gesloten voor een verbouwing die naar verwachting tot ver na 2027 duurt, en het altaargedeelte nog jaren langer. De andere vier zijn wel open, doorgaans van 10.00 tot 18.00 uur en op maandag dicht: het Neues Museum met de buste van Nefertiti uit Egypte, de Alte Nationalgalerie met werk van Caspar David Friedrich en Auguste Renoir, het Altes Museum met Griekse en Romeinse kunst en het Bode-Museum met zijn Byzantijnse verzameling. Een dagkaart voor het hele eiland kost rond de 24 euro.

De Koude Oorlog in de stad

Berlijn lag na 1945 volledig binnen de zone van de Sovjet-Unie en werd in vier sectoren verdeeld, wat de stad tot brandpunt van de Koude Oorlog maakte. Tijdens de blokkade van 1948 en 1949 vlogen de westelijke geallieerden bijna een jaar lang goederen in, met op piekdagen een landing om de paar minuten. Het luchtbrugmonument bij Tempelhof herinnert daaraan met drie opwaartse bogen. Op tientallen plekken in de stad staan informatiezuilen met foto's van dezelfde plek vóór 1989.

Uitgaan in Berlijn

De horeca in Berlijn kent geen wettelijk sluitingsuur, waardoor cafés en clubs zelf bepalen hoe laat ze dichtgaan. Veel clubs openen pas rond middernacht en draaien hun drukste uren tussen 3.00 en 8.00 uur. In de zomer verplaatst het uitgaan zich naar de oevers van de Spree, waar tientallen strandbars staan die vanaf een uur of twaalf 's middags open zijn; eind augustus draait het festival Berlin Atonal in oude industriehallen. Een biertje kost in de meeste kroegen tussen de 4 en 6 euro.

Tempelhof

Het vliegveld sloot in 2008 en het terrein ging in 2010 als het openbare Tempelhofer Feld open; met ongeveer 300 hectare is het groter dan Central Park in New York. De start- en landingsbanen van elk ruim 2 kilometer worden nu gebruikt door skaters, wielrenners en landzeilers. In 2014 stemde een meerderheid van de Berlijners in een referendum tegen bebouwing van de randen. Het veld is dagelijks open van zonsopgang tot zonsondergang, met poorten die daarna sluiten.

Checkpoint Charlie

Checkpoint Charlie aan de Friedrichstraße was tussen 1961 en 1990 de doorlaatpost voor geallieerd personeel en buitenlanders, bemand door Amerikaanse militairen. Het wachthuisje dat er nu staat is een replica; het origineel staat in een museum in het zuidwesten van de stad. De als militairen verklede figuren die er jarenlang tegen betaling op de foto gingen, zijn in 2019 door de gemeente verboden. Het naastgelegen Mauermuseum is dagelijks open en kost rond de 18 euro, terwijl de gratis informatiepanelen op straat feitelijk meer uitleg geven.