Wat te doen in Berlijn met historie, streetart en moderne cultuur

Het grootste museum van het Museumeiland is jaren dicht

Wie voor de antieke altaren en de blauwe Ishtarpoort komt, moet dat uitstellen: het Pergamonmuseum is in oktober 2023 volledig gesloten voor een verbouwing en gaat pas in delen weer open, het eerste deel niet voor 2027 en het geheel jaren later. De andere vier musea op de Museuminsel zijn wel open. Dit artikel behandelt de historische plekken, de straatkunst en de moderne stad van Berlijn, met entreeprijzen, openingstijden en de dingen die je vooraf moet regelen.

Voor de koepel op de Reichstag reserveer je dagen vooruit

De glazen koepel die Norman Foster op het parlementsgebouw ontwierp is gratis, maar je komt er niet zomaar in: je meldt je online aan met naam en paspoortnummer, doorgaans enkele dagen tot twee weken van tevoren. De koepel is dagelijks open van 8.00 tot 24.00 uur en de laatste toegang is om 21.45 uur. Reken op anderhalf uur inclusief de veiligheidscontrole. Neem het paspoort mee waarmee je je hebt aangemeld, want zonder kom je er niet in. Bij noodweer gaat de koepel dicht.

Van de Muur staat het volledige beeld maar op één plek

Op de meeste plaatsen zie je nog een enkel stuk beton of een dubbele rij stenen in het wegdek. Alleen bij de Gedenkstätte Berliner Mauer aan de Bernauer Straße is een complete doorsnede bewaard: de voorste muur, de doodsstrook, een wachttoren en de achterste muur. Toegang is gratis, het buitenterrein is dag en nacht open en het bezoekerscentrum van dinsdag tot zondag van 10.00 tot 18.00 uur. Reken op twee uur. Dit is de plek die laat zien hoe het systeem werkte; de East Side Gallery langs de Spree laat vooral zien wat er ná 1990 op is geschilderd. Bij station Friedrichstraße staat de Tränenpalast, de hal waar het afscheid tussen Oost en West werd genomen.

Het wachthuisje bij Checkpoint Charlie is een kopie

Het witte huisje midden op de kruising is een replica uit 2000; het echte exemplaar staat in een museum aan de rand van de stad. De zandzakken en de borden eromheen horen bij het straatbeeld en niet bij de geschiedenis, en het Mauermuseum ernaast is een privémuseum. Kijken kost niets. Wie wil begrijpen wat hier gebeurde, loopt een paar honderd meter door naar de Topographie des Terrors, de gratis openluchttentoonstelling op het voormalige hoofdkwartier van de Gestapo en de SS, dagelijks open van 10.00 tot 20.00 uur. Dat is de inhoudelijke tegenhanger van de fotostop op de kruising; wie over de Stasi wil lezen, moet naar het oosten van de stad.

Het Holocaustmonument telt 2.711 betonblokken

Op een veld van ongeveer 19.000 vierkante meter bij de Brandenburger Tor staan sinds 2005 betonnen blokken van verschillende hoogte, waartussen de grond golft zodat je er middenin het overzicht verliest. Het veld is gratis en dag en nacht toegankelijk. Onder het monument ligt een informatiecentrum met de namen en levensverhalen van slachtoffers; de entree is gratis en het is van dinsdag tot zondag open van 10.00 tot 18.00 uur. Let op: dit is een gedenkplaats en geen speelterrein, en daar wordt door toezichthouders op aangesproken. In Weißensee ligt de grootste Joodse begraafplaats van Europa.

De straatkunst zit in twee wijken en op een oude afluisterpost

In Friedrichshain ligt bij de Warschauer Straße het RAW-Gelände, een voormalig spoorwegterrein vol muurschilderingen, hallen en clubs, dat vrij toegankelijk is. In het zuidwesten staat op een puinheuvel van 120 meter een verlaten afluisterstation uit de Koude Oorlog dat nu volledig is beschilderd. Het RAW-Gelände kost niets; de afluisterpost kost 8 tot 15 euro en is doorgaans van woensdag tot zondag open van 11.00 tot 18.00 uur. In Schöneberg zit met Urban Nation een gratis museum over street art, en er zijn walking tours en streetartroutes van drie uur voor rond de 20 euro. Reken voor elk onderdeel een halve dag.

Het oude vliegveld Tempelhof is nu een park van 355 hectare

Op de start- en landingsbanen van de luchthaven die in 2008 sloot, mag je nu fietsen, skaten, vliegeren en barbecuen op aangewezen plekken. Het terrein is groter dan Central Park in New York. Toegang is gratis en het park gaat bij zonsopgang open en bij zonsondergang dicht, dus de tijden verschuiven het hele jaar door. Er is geen schaduw en geen kiosk buiten de randen, dus neem water mee. Met de metro ben je er vanaf het centrum in 20 minuten.

In Kreuzberg staat twee keer per week een markt aan het water

Langs het Landwehrkanal staat op dinsdag en vrijdag een markt met Turkse groente, stoffen, kaas en kruiden, die van 11.00 tot 18.30 uur loopt. Het is de plek waar de wijk zichzelf bevoorraadt. Kijken kost niets en een maaltijd van een kraam 5 tot 9 euro. Vanaf een uur of vier is het er druk. In dezelfde wijk zitten de Markthalle Neun, het Kunstquartier Bethanien en straten vol eetzaken uit tien landen; met het aangrenzende Neukölln is dit het deel van de stad dat het minst op bezoekers is ingericht.

Praktisch

Vanuit Nederland rijdt de trein er in ongeveer zes uur, of je vliegt in anderhalf uur; de luchthaven ligt 25 kilometer buiten de stad met een trein die er een half uur over doet. Duitsland betaalt met de euro. Een enkele rit met metro of tram kost rond de 4 euro en een dagkaart rond de 11 euro. April tot september geeft 15 tot 27 graden. Let op twee sluitingen: op zondag zijn vrijwel alle winkels dicht en op maandag een groot deel van de musea. Plan de zondag daarom rond parken en markten en de maandag rond de buitenmonumenten. In februari draait de Berlinale, in mei de Karneval der Kulturen en in augustus de Lange Nacht der Museen.