Wijken in Berlijn ontdekken, van Kreuzberg tot Prenzlauer Berg

Berlijn bestaat uit twaalf districten en tientallen kiezen

Sinds de herindeling van 2001 telt Berlijn twaalf districten, elk met een eigen bestuur en samen goed voor ongeveer 3,7 miljoen inwoners op 891 vierkante kilometer. Wat bewoners bedoelen als ze over hun wijk praten is meestal kleiner: de Kiez, een buurt van een paar straten rond een plein of een metrostation. Kreuzberg en Prenzlauer Berg zijn de twee die het vaakst worden genoemd, maar ze lijken inmiddels minder op elkaar dan hun reputatie doet vermoeden. Tussen beide is het met de U-Bahn ongeveer twintig minuten.

Kreuzberg is nog altijd twee wijken in één

Kreuzberg werd tot 1993 door de postcodes SO36 en SW61 in tweeën gedeeld, en dat onderscheid leeft door. Het oostelijke deel rond Kottbusser Tor en de Oranienstraße was tot 1989 door de muur ingesloten, wat de huren laag hield en kraakpanden, Turkse gezinnen en kunstenaars aantrok. Het westelijke deel rond de Bergmannstraße is rustiger en burgerlijker, met boekwinkels en cafés onder de bomen. Beide delen zijn te voet verbonden via de Mehringdamm, ongeveer een kwartier lopen.

De Bergmannkiez loopt naar een berg van 66 meter

De Bergmannstraße eindigt bij het Viktoriapark, waar een kunstmatige waterval van een heuvel van 66 meter naar beneden loopt. Op de top staat sinds 1821 een gedenkteken van Karl Friedrich Schinkel voor de bevrijdingsoorlogen, en dat kruis op de berg gaf de hele wijk zijn naam. Het is een van de weinige echte hoogteverschillen in de stad en het uitzicht reikt tot de Fernsehturm. Het park is dag en nacht open en gratis.

Het Görlitzer Park ligt op een verdwenen station

Görlitzer Park beslaat ongeveer 14 hectare op het terrein van het Görlitzer Bahnhof, dat in 1951 sloot toen de sporen naar het oosten werden doorgesneden. Van het station is nog een deel van de perrongrond en een tunnel over. Het park is berucht om de handel die er plaatsvindt, waar de gemeente al jaren mee worstelt; overdag is het gewoon een druk buurtpark met barbecues en een kinderboerderij. Let op: in het donker wordt het door bewoners zelf gemeden, dus loop er dan omheen.

Aan het Maybachufer staat twee keer per week de Turkse markt

Langs het Landwehrkanal, op de grens van Kreuzberg en Neukölln, staat op dinsdag en vrijdag een markt met groente, stoffen, kruiden en kazen, doorgaans van 11.00 tot 18.00 uur. De prijzen liggen er merkbaar onder die van de supermarkt, en tegen sluitingstijd worden hele kratten voor een paar euro weggedaan. Aan de overkant van het kanaal zitten cafés met terrassen aan het water. Het kanaal zelf werd tussen 1845 en 1850 gegraven en is ongeveer 10 kilometer lang.

Markthalle Neun is een markthal uit 1891 die overleefde

Van de veertien overdekte markthallen die Berlijn rond 1890 liet bouwen zijn er nog drie in gebruik; Markthalle Neun in Kreuzberg opende in 1891 en werd in 2011 door buurtbewoners van een supermarktketen gered. Op donderdagavond is er sinds 2013 een streetfoodmarkt die tot een uur of tien doorloopt. Op de andere dagen is het een gewone versmarkt met bakkers, slagers en kaasmakers. Toegang is gratis en de hal is op zondag gesloten.

Prenzlauer Berg is de best bewaarde negentiende-eeuwse wijk

Prenzlauer Berg is nog vaak het etiket alternatief opgeplakt, maar de wijk is sinds de jaren negentig grotendeels gerenoveerd en behoort inmiddels tot de duurste van de stad. Wat bleef is de bebouwing: volgens de monumentendienst overleefde bijna 80 procent van de panden de oorlog, wat in Berlijn uitzonderlijk is. Daardoor loop je hier door aaneengesloten straten met stucgevels en balkons. De watertoren uit 1877 in het midden van de wijk is de oudste van Berlijn en diende in 1933 korte tijd als gevangenis van de SA.

De Kollwitzplatz heeft markt op donderdag en zaterdag

Rond de Kollwitzplatz staat op donderdag en zaterdag een markt, doorgaans van 12.00 tot 19.00 uur en van 9.00 tot 16.00 uur. Het is een van de duurdere markten van de stad, met veel biologische kramen. Het plein is genoemd naar Käthe Kollwitz, die er van 1891 tot 1943 woonde en werkte; er staat een beeld van haar in het plantsoen. Eromheen zitten cafés waar het op zaterdagochtend vol zit met gezinnen.

De Kulturbrauerei is een brouwerij die cultuurhuis werd

Aan de Schönhauser Allee ligt de Kulturbrauerei, een complex van rode en gele baksteen dat tussen 1842 en 1892 als brouwerij werd gebouwd en tot 1967 bier maakte. Nu zitten er concertzalen, een bioscoop en een gratis museum over het dagelijks leven in de DDR, dat van dinsdag tot en met zondag open is. In december staat er op de binnenplaatsen een kerstmarkt. Vanaf metrostation Eberswalder Straße is het twee minuten lopen.

De Gethsemanekirche was in 1989 een verzamelplaats

De Gethsemanekirche uit 1893 aan de Stargarder Straße speelde in het najaar van 1989 een rol in de protesten tegen het DDR-bewind: er werden waakdiensten gehouden waar duizenden mensen op afkwamen, terwijl de politie de straat afzette. Er hangt een bescheiden gedenkplaat en de kerk is buiten diensten meestal open. Het is een van de plekken waar de wijkgeschiedenis niet gemusealiseerd is. Vanaf de Kollwitzplatz is het ongeveer een kilometer.

Het Mauerpark trekt op zondag de halve stad

Het Mauerpark ligt op de voormalige dodenstrook tussen Prenzlauer Berg en Wedding, vandaar de naam. Op zondag staat er van 9.00 tot 18.00 uur een vlooienmarkt met enkele honderden kramen, en in het amfitheater begint bij goed weer rond drie uur karaoke waar honderden mensen op afkomen. Op de overige dagen is het een gewoon grasveld met een stuk muur waar gespoten mag worden. Toegang is gratis en het is de drukste zondagmiddag van de stad.

Friedrichshain ligt tegen Kreuzberg aan en voelt jonger

Aan de overkant van de Spree ligt Friedrichshain, met het voormalige spoorwegwerkplaatsterrein waar sinds de jaren negentig clubs en skateparken zitten. Aan de rivier staat de East Side Gallery, met 1.316 meter het langste bewaarde stuk muur, in 1990 beschilderd door 118 kunstenaars uit 21 landen. Op de Boxhagener Platz is op zaterdag levensmiddelenmarkt en op zondag vlooienmarkt, allebei van 10.00 tot 18.00 uur. De Karl-Marx-Allee erdoorheen is ruim 2 kilometer lang en tussen 1952 en 1960 in socialistische stijl gebouwd.

Neukölln is waar de goedkope ateliers naartoe verhuisden

Neukölln geldt sinds ongeveer 2010 als de wijk waar bars en werkplaatsen naartoe trokken toen Kreuzberg duurder werd. Rond de Weserstraße zitten tientallen kleine zaken die pas na tienen opengaan. Op het dak van een parkeergarage bij de Neukölln Arcaden zit een bar met uitzicht over de stad. In het zuiden van de wijk ligt de Britzer Garten van ruim 90 hectare, aangelegd voor de tuinbouwtentoonstelling van 1985, met een toegangsprijs van rond de 3 euro.

Zo rijg je meerdere wijken aan elkaar

Begin op donderdag of zaterdag bij de Kollwitzplatz, loop via de Kastanienallee en de Kulturbrauerei naar het Mauerpark en neem daar de tram of de U-Bahn naar Friedrichshain voor de East Side Gallery. Steek de Oberbaumbrücke over naar Kreuzberg en eindig aan het Landwehrkanal of in de Oranienstraße. Dat is ongeveer 8 kilometer lopen plus twee ritjes, goed voor een lange dag. Een dagkaart voor het openbaar vervoer in de zones A en B kost rond de 10 euro.

Wat je per wijk kunt verwachten

Kreuzberg is druk, rommelig en het goedkoopst om te eten, met een halve liter bier voor 4 tot 5 euro. Prenzlauer Berg is verzorgd, duurder en het rustigst met kinderen. Friedrichshain is het jongst en het luidst, Neukölln het meest in beweging. Wie één wijk kiest voor een verblijf, zit in Prenzlauer Berg het gemakkelijkst en in Kreuzberg het dichtst bij het nachtleven.