Bezoek Potsdam en zijn paleizen en parken

Potsdam vraagt twee dagen en beloont elke minuut

Potsdam is de compacte schatkamer van Pruisen: paleizen en parken die samen sinds 1990 UNESCO-werelderfgoed zijn, een binnenstad met een Nederlandse en een Russische wijk en musea van internationaal formaat. Dit artikel loopt de stad praktisch door, van Sanssouci tot de Glienicker Brücke, met prijzen, tijden en afstanden. De maat is menselijk: alles ligt binnen een fietsring van 10 kilometer, en vanaf Berlijn ben je er in een half uur met de trein.

Sanssouci is het hart van het erfgoed

Paleis Sanssouci werd tussen 1745 en 1747 door Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff gebouwd als zomerverblijf van Frederik de Grote, die het land als der Alte Fritz kende; het kroont de druiventerrassen en heeft binnen de rococozalen waar de koning zijn filosofen ontving. Boek volgens de kassa het paleisticket met tijdslot online, want de sloten verkopen in het seizoen uit; een kaartje kost rond de 14 euro en het park zelf is gratis en de eigenlijke hoofdattractie. Reken op een volle dag, met aan de andere kant van het park het Nieuwe Paleis uit 1769 als tegenpool, plus de Oranjerie, de Romeinse Baden en het Chinese Theepaviljoen met zijn verguld beeldwerk uit het Verre Oosten.

De binnenstad heeft wijken met een verhaal

Het Holländisches Viertel telt ruim 130 rode bakstenen huizen uit de jaren 1730, gebouwd onder Friedrich Wilhelm I door de Nederlandse bouwmeester Jan Bouman om ambachtslieden uit de Republiek te lokken; nu zitten er cafés en ateliers. Noordelijker ligt de kolonie Alexandrowka uit 1826, met houten huizen die voor Russische zangers werden neergezet en een koepelkerkje erboven. Het Museum Barberini aan de Alter Markt toont sinds de heropening in 2017 impressionisten, met werk van Monet en Renoir als kern; boek ook daar een tijdslot en reken op 18 euro. Het plein zelf, met de koepel van de Sint-Niklaaskerk van Karl Friedrich Schinkel, is het herbouwde hart van de stad.

De Koude Oorlog is hier tastbaar

Aan de noordrand ligt Cecilienhof, het landhuis in Tudor-stijl dat tussen 1914 en 1917 werd gebouwd voor kroonprins Wilhelm en zijn vrouw Cecilie. Hier verdeelden Churchill voor het Verenigd Koninkrijk, Harry Truman voor de Verenigde Staten en Joseph Stalin voor de Sovjet-Unie in de zomer van 1945 de naoorlogse wereld; de conferentiezalen staan er nog als toen en entree kost rond de 14 euro. De Glienicker Brücke naar Berlijn werd bekend als uitwisselplek van spionnen; wie eroverheen wandelt, staat op de oude grens tussen de blokken. Dat kost niets, en de villawijken eromheen horen bij de mooiste wandelkilometers van de stad.

Zo plan je de twee Potsdam-dagen

Dag één hoort aan Sanssouci: het paleis voor elf uur met een geboekt tijdslot, het park in de middag en de terrassen bij avondlicht. Dag twee combineert de binnenstad, het Barberini en Cecilienhof, met de brug als slotwandeling; de fiets of de tram verbindt alles, en de combikaart voor meerdere paleizen loont vanaf twee bezoeken. Let op: maandag is de sluitingsdag van de meeste paleizen, dus plan dan de stadsdag. De parken zijn gratis maar uitgestrekt, want alleen Park Sanssouci beslaat ruim 290 hectare; comfortabele schoenen doen hier het echte werk.

Praktisch in de paleizenstad

Parkeer aan de rand of kom per trein, want de binnenstad is krap en de parken hebben eigen ingangen met haltes. Kinderen betalen bij de paleizen fors minder en onder de zes jaar is het gratis. De horeca rond het Holländisches Viertel is de beste van de stad, met lunchgerechten van 12 tot 16 euro; reserveren is alleen in het weekend nodig. Buiten het erfgoed liggen de Einsteinturm van Erich Mendelsohn op de Telegrafenberg, waar het Leibniz-Institut für Astrophysik zit, de Wissenschaftspark eromheen, de tropische hal Biosphäre en de filmstudio's van Babelsberg, waar onder meer Quentin Tarantino's Inglourious Basterds werd opgenomen.

Wanneer je gaat

Mei, juni en september zijn de beste maanden: de fonteinen draaien, de parken zijn groen en de sloten hebben nog plek. Juli en augustus zijn druk maar werkbaar met vroege tijdsloten, en de herfst kleurt de terrassen goudgeel. De winter toont de paleizen zonder drukte en de parken in nevel, al zijn de openingstijden dan korter en de fonteinen uit. Het Park Babelsberg van Schinkel aan de overkant van de Havel is in elk seizoen gratis en vrijwel leeg.