Leuke wijken in Keulen om te verkennen, Ehrenfeld en Altstadt

De Altstadt en Ehrenfeld liggen tien minuten uit elkaar en lijken in niets op elkaar

De Altstadt van Keulen ligt tussen de dom en de Rijn en beslaat nog geen vierkante kilometer; Ehrenfeld ligt ongeveer 3 kilometer westelijker en telt rond de 40.000 inwoners. Met tramlijn 3 of 4 ben je er in tien minuten, met de S-Bahn vanaf het hoofdstation in vijf. De Altstadt is het deel dat bezoekers zien, Ehrenfeld het deel waar Keulenaars naartoe verhuizen. Op één dag kun je ze allebei doen, want ze zijn allebei klein genoeg om te belopen.

De Altstadt is grotendeels na 1945 opnieuw gebouwd

Van de binnenstad van Keulen stond in 1945 volgens de opgave van de stad zelf nog ongeveer 5 procent overeind. De gevels rond de Fischmarkt en de Alter Markt die er middeleeuws uitzien zijn daardoor wederopbouw, deels uit de jaren vijftig en deels uit de jaren tachtig, toen bewust in oude stijl werd bijgebouwd. Dat maakt ze niet minder aardig om doorheen te lopen, maar wie op zoek is naar echt oud materiaal moet naar de kerken en de kelders kijken. Die zijn wel op de oorspronkelijke fundering hersteld.

Groß St. Martin geeft het silhouet aan de rivierkant

Groß St. Martin staat midden in de Altstadt en heeft een vierkante toren van ongeveer 75 meter met vier torentjes eromheen; op elke foto van de Rijnoever staat hij naast de dom. De kerk is romaans, uit de twaalfde eeuw, werd in de oorlog vrijwel verwoest en ging pas in 1985 weer open. Onder de kerk liggen resten van een Romeins zwembassin en een middeleeuwse kapel, te bezoeken voor een paar euro. Toegang tot de kerk zelf is gratis.

Keulen heeft twaalf romaanse kerken en de meeste staan in dit rondje

Binnen de oude stadsmuur staan twaalf romaanse kerken uit de elfde tot dertiende eeuw, een verzameling die in Europa nergens anders zo dicht bij elkaar ligt. Sankt Maria im Kapitol heeft houten deuren uit ongeveer 1065 met gesneden taferelen die het bombardement hebben overleefd. Sankt Gereon heeft een tienhoekige koepel uit 1227, de grootste in zijn soort die na de Hagia Sophia is gebouwd. Ze zijn allemaal gratis toegankelijk en doorgaans overdag open, buiten de diensten om.

Het stadhuis heeft de oudste toren van Duitsland en een joods badhuis ervoor

De toren van het historische stadhuis werd tussen 1407 en 1414 gebouwd en geldt als het oudste stadhuisgebouw van Duitsland; in de nissen staan 124 beelden van mensen die iets met de stad te maken hadden. De renaissanceloggia aan de voorkant dateert van 1573. Op het plein ervoor lag de middeleeuwse joodse wijk, met een mikwe, een ritueel badhuis van rond 1170 dat je door een glazen plaat in de bestrating kunt zien. Daar wordt sinds jaren aan een archeologisch museum gebouwd.

Eau de Cologne komt uit twee huizen die honderd meter uit elkaar staan

Aan de Obenmarspforten zit sinds 1709 het huis Farina, waar de geur werd gemaakt die naar de stad werd vernoemd; er is een klein museum met rondleidingen van drie kwartier voor rond de 8 euro. Honderd meter verderop, aan de Glockengasse, staat het huis 4711, dat zijn naam dankt aan het huisnummer dat de Franse bezetter er in 1794 op zette. Beide verkopen nog altijd flesjes vanaf een paar euro. Het is het enige stukje Altstadt dat op dezelfde plek is gebleven en niet verplaatst.

In de brouwhuizen schenkt de Köbes in glazen van twee deciliter

Kölsch wordt in de Altstadt geschonken in de Stange, een recht glas van 0,2 liter, en de ober, de Köbes, zet er ongevraagd een nieuw neer tot je je viltje op het glas legt. Een Stange kost rond de 2,20 euro. Welk bier zich Kölsch mag noemen is sinds 1986 in een convenant vastgelegd en sinds 1997 Europees beschermd: het moet in Keulen worden gebrouwen. Let op: de grote brouwhuizen direct bij de dom zitten in het seizoen de hele middag vol en rekenen tot een halve euro meer per glas; de zaken een paar straten verderop zijn goedkoper en rustiger.

De Rheinauhafen zit tegen de Altstadt aan met drie kraanhuizen

Ten zuiden van de Altstadt ligt de Rheinauhafen, een havenstrook van ongeveer een kilometer die tussen 2002 en 2013 is herbouwd. Het beeld wordt bepaald door de drie Kranhäuser, kantoorgebouwen van rond de 62 meter hoog in de vorm van een omgekeerde L, opgeleverd tussen 2008 en 2010. Eronder liggen de oude havenkelders met restaurants en een museum. Je loopt er vanaf de Altstadt in een kwartier langs het water naartoe.

Ehrenfeld was een fabriekswijk en werd pas in 1888 Keuls

Ehrenfeld groeide in de negentiende eeuw als zelfstandige industriegemeente en werd in 1888 bij Keulen gevoegd. Van die tijd staat de Helios-toren er nog, een vuurtorenvormige proeftoren uit 1895 van ongeveer 44 meter hoog, gebouwd door een elektriciteitsfabriek om zeelantaarns te testen. Rondom het oude fabrieksterrein is inmiddels een school en woningbouw verrezen. De toren zelf is niet te beklimmen maar staat aan een plein waar je er vanaf elke kant tegenaan kijkt.

De Körnerstraße is de straat van de kleine zaken

De Körnerstraße is een paar honderd meter lang en bijna volledig gevuld met eigen zaken: boekwinkels, een platenzaak, koffiebranders en eetgelegenheden zonder keten erachter. Eind augustus wordt de straat een dag afgesloten voor het straatfeest. De Venloer Straße daarnaast is de doorgaande winkelstraat van ongeveer 2 kilometer, met Turkse en Zuid-Europese winkels, groentezaken en late supermarkten. Een broodje of een portie eten kost er 5 tot 9 euro.

De muurschilderingen in Ehrenfeld komen van een tweejaarlijks festival

Sinds 2011 wordt in Ehrenfeld om het jaar het festival CityLeaks gehouden, waarbij kunstenaars grote muurvlakken beschilderen; een deel van die werken blijft staan, dus de wijk is in de loop van de jaren een openluchtverzameling geworden. De dichtste concentratie zit rond de Heliosstraße, de Vogelsanger Straße en de pijlers onder het spoor. Rondleidingen kosten rond de 20 euro, maar met een plattegrond loop je het net zo goed zelf. Sommige werken zijn inmiddels overgeschilderd, dus verwacht niet elke foto terug te vinden.

Bij het spoorviaduct staat een gedenkplek uit de oorlog

Aan de Schönsteinstraße, onder de spoordijk, werden op 10 november 1944 dertien mensen in het openbaar opgehangen, onder wie leden van de Edelweißpiraten, een groep jongeren die zich aan de Hitlerjugend onttrok en verzet pleegde. Op die plek staat sinds 1980 een gedenkteken. Het ligt midden in de wijk, op honderd meter van de bars en de nachtclubs die onder hetzelfde viaduct zitten. Toegang is vrij; het is geen museum maar een plek om even stil te staan.

Praktisch bij een dag door beide wijken

Van de dom naar Ehrenfeld rijden trams om de paar minuten en een enkeltje kost rond de 3,50 euro; een dagkaart is vanaf twee ritten al voordeliger. De Altstadt is 's ochtends het rustigst en loopt na vier uur vol, Ehrenfeld leeft juist in de avond. Op zondag zijn de winkels in beide wijken dicht en is de horeca open. Het Neptunbad in Ehrenfeld, een badhuis uit 1912, is tegenwoordig een sportclub en dus niet zomaar te bezichtigen.