Industriecultuur, Eifel en Teutoburgerwoud in Noordrijn-Westfalen

Deze deelstaat is dichtbevolkt en dat maakt het vakantieaanbod anders

Noordrijn-Westfalen is de dichtstbevolkte deelstaat van Duitsland en dat vormt het hele vakantieaanbod. Je vindt hier geen weidse leegte maar een dicht net van steden, bossen en oude industrie, waarbij alles op korte afstand van elkaar ligt. De praktische kant daarvan is gunstig. Van de Nederlandse grens bij Venlo tot Keulen is het ongeveer honderd kilometer, tot het Sauerland ongeveer honderdvijftig en tot het Teutoburgerwoud rond de tweehonderd. Vanuit vrijwel elk vakantiehuis in de deelstaat zit je binnen een uur bij zowel natuur als een grote stad, iets wat in Beieren of Mecklenburg niet zo werkt.

Een gesloten kolenmijn is hier werelderfgoed

Zeche Zollverein in Essen ging in 1932 in bedrijf naar ontwerp van de architecten Fritz Schupp en Martin Kremmer, sloot op 23 december 1986 en de bijbehorende cokesfabriek volgde in 1993. In 2001 kwam het complex als Zollverein Coal Mine Industrial Complex op de UNESCO-werelderfgoedlijst. Wat het bijzonder maakt is dat de installaties zijn blijven staan. Op het Denkmalpfad loop je de weg van de steenkool na, door de zeefinstallatie en de kolenwasserij, langs de machines en transportbanden die er nog hangen. In de oude kolenwasserij zit nu het Ruhr Museum en in het voormalige ketelhuis het Red Dot Design Museum. Voor wie industriële architectuur niets zegt is dit alsnog indrukwekkend door de schaal.

Het park bij Duisburg is dag en nacht gratis toegankelijk

De Landschaftspark Duisburg-Nord is een voormalig hoogovenbedrijf dat tot park is omgevormd en dat 24 uur per dag open is, zonder toegangsprijs. Wie hoogtevrees mist, klimt op hoogoven 5 naar het uitzichtplatform, goed voor een klim van ongeveer zeventig meter. Het terrein is bovendien functioneel hergebruikt. In een oude gashouder zit het grootste kunstmatige duikcentrum van Europa, in de ertsbunkers zijn klimtuinen aangelegd en in een gieterijhal hangt een klimparcours. Op vrijdag, zaterdag, zondag en op en voor feestdagen gaat vanaf zonsondergang de lichtinstallatie van Jonathan Park aan, en dat is het moment om te komen. In de binnenstad staat aan de haven de Küppersmühle, een oude graansilo die nu museum voor moderne kunst is.

De Route der Industriekultur verbindt het geheel

De oude industrie van het Ruhrgebied is niet als losse musea bewaard maar als netwerk ontsloten. De autoroute langs alle onderdelen meet ongeveer 400 kilometer, en de fietsvariant vormt een ronde van ruim 300 kilometer binnen een net van rond de 700 kilometer fietspad. De ontdekkingspas van de route noemt 27 ankerpunten, 17 panorama's en 13 historische arbeiderswijken. Voor een week vakantie is dat te veel; kies drie of vier ankerpunten die dicht bij elkaar liggen. De fietspaden zelf zijn oude spoorlijnen, dus ze zijn vlak en autovrij, wat met kinderen een groot voordeel is. In Essen liggen bovendien het Museum Folkwang, met werk van Monet en Van Gogh, en het Aalto-Theater op loopafstand van elkaar.

Het nationale park in de Eifel is nog jong

Nationaal Park Eifel werd in 2004 opgericht en beslaat ongeveer 110 vierkante kilometer rond de Rurstausee, waarin bos en open landschap zich naar wildernis terug mogen ontwikkelen. Volgens onderzoek met cameravallen leeft er een stabiele wilde-kattenpopulatie van meer dan vijftig dieren. Twee dingen maken het bijzonder in het seizoen. In het voorjaar staan de dalweiden in het zuiden vol met miljoenen wilde narcissen, wat een paar weken duurt en dan voorbij is. En sinds 2014 draagt het park de status van sterrenpark, met programma's over de nachtelijke hemel; dat is opmerkelijk omdat je hier in een van de meest verlichte streken van Europa zit. De Eifelsteig loopt in ruim 300 kilometer dwars door het gebied, tot in de Vulkaaneifel.

Het Hermannsdenkmal is bijna 54 meter hoog

Ten zuidwesten van Detmold in het Teutoburgerwoud staat het Hermannsdenkmal, in 1875 voltooid naar ontwerp van Ernst von Bandel. Met sokkel en al haalt het 53,46 meter, waarvan het beeld zelf 26,57 meter. Het stelt Arminius voor, de Germaanse aanvoerder die in het jaar 9 drie Romeinse legioenen versloeg. Je kunt de sokkel op voor ongeveer 4 euro, met een kaartautomaat ter plaatse. De Externsteine, de tot veertig meter hoge zandsteenrotsen, liggen op ongeveer twintig minuten rijden en er is een gecombineerd kaartje voor beide. Dat is een logische dagcombinatie, want los van elkaar is geen van beide een hele dag waard. Oostelijker ligt Paderborn, waar de Pader als kortste rivier van Duitsland in het Paderquellgebiet ontspringt en waar het Heinz Nixdorf MuseumsForum als grootste computermuseum ter wereld geldt.

Münster is de fietsstad van Duitsland

Rond de oude stad van Münster ligt de Promenade, een fietsring op de plek van de oude vestingwal waar geen auto's komen. De hele binnenstad is daardoor met de fiets sneller te doen dan met de auto, en dat is niet toevallig maar het resultaat van decennia beleid; de Westfälische Wilhelms-Universität zorgt voor tienduizenden studenten die meefietsen. In het historische stadhuis aan de Prinzipalmarkt ligt de Friedenssaal, waar op 15 mei 1648 de Spaans-Nederlandse vrede plechtig werd bezworen en waar in oktober van dat jaar de Vrede van Westfalen een einde maakte aan de Tachtigjarige en de Dertigjarige Oorlog. Voor Nederlandse bezoekers is dat de zaal waarin de onafhankelijkheid werd erkend. Het LWL-Museum voor kunst en cultuur ligt om de hoek en kost rond de 10 euro.

Het Sauerland is het bergland van het noordwesten

Ten oosten van het Ruhrgebied ligt het Sauerland, met de Kahler Asten van 841 meter als bekendste top. Het is geen hooggebergte maar wel echt heuvelland, met stuwmeren als de Möhnesee en de Biggesee die voor watersport worden gebruikt en met de Arnsberger Wald als natuurpark ertussen. In de winter draaien er skiliften, waarbij Winterberg de bekendste plaats is. Reken daar wel op onzekerheid: het gebied ligt rond de achthonderd meter en de sneeuwzekerheid is beperkt, dus controleer voor je boekt of er daadwerkelijk gereden wordt. In de zomer is het vooral wandel- en fietsgebied. Westelijker, in het Bergisches Land, spant de Müngstener Brücke bij Solingen zich 107 meter boven het dal als hoogste spoorbrug van het land.

Wat je beter niet in één reis probeert

De verleiding is groot om alles mee te nemen, want de afstanden lijken klein. Van Aken naar het Teutoburgerwoud is echter ruim tweehonderdvijftig kilometer en de A1, A2 en A3 staan doordeweeks in de spits en op vrijdagmiddag structureel vast. Kies daarom een hoek. Het zuidwesten met Aken, de Eifel en Keulen is een vakantie; het Ruhrgebied met de industriecultuur is er een tweede; en het noordoosten met Münster, het Teutoburgerwoud en het Sauerland een derde. Elk van die drie is met een half uur rijden per dag te doen; wie ze mengt, zit al gauw twee uur per dag in de auto. In Aken staat de Dom met de Paltskapel van Karel de Grote, die in 1978 als eerste Duitse monument op de werelderfgoedlijst kwam, en in de bakkerijen liggen de Aachener Printen.

Wanneer je gaat

Mei, juni en september zijn de beste maanden, met 18 tot 24 graden en de meeste buitenattracties open. April is de maand voor de narcissen in de Eifel, wat maar een paar weken duurt. Voor een stadsdag liggen Keulen met zijn Dom aan de Rijn en de Hohenzollernbrücke, Düsseldorf met de Königsallee en de Kunstpalast, en Bonn met het Beethoven-Haus en het Siebengebirge allemaal binnen een uur van elkaar. In de zomervakantie is het aan de stuwmeren en in de pretparken druk. In de winter is het grijs en regenachtig met dagen rond de 3 tot 7 graden, maar dan komen de kerstmarkten en de industriemonumenten met hun verlichting het best tot hun recht; die van Duisburg is dan al om vijf uur in het donker te zien in plaats van pas na negenen.