Nationaal Park Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer beslaat ongeveer 4.410 vierkante kilometer en is daarmee het grootste nationale park van Midden-Europa; sinds 2009 staat het op de werelderfgoedlijst. Over de zeedijken lopen paden met uitzicht over kwelders en wad, met een dijkhoogte van doorgaans 7 tot 8 meter. Let op: op veel dijken lopen schapen die het gras kort en de zode stevig houden, dus honden moeten aan de lijn en fietsen mag alleen op de aangegeven paden. Wadlopen mag uitsluitend met een gids, want het getijverschil bedraagt hier 2 tot 3 meter.
Fietsen langs de Oostzee
Foto: Frank Rietsch / Pexels
De Oostzeekust van de deelstaat is ongeveer 640 kilometer lang, inclusief de fjorden en baaien die diep landinwaarts snijden. Het water is er beduidend rustiger dan aan de Noordzee en er is nauwelijks getij, waardoor stranden smaller maar ook toegankelijker zijn. Bij Brodten tussen Travemünde en Niendorf ligt een steilkust van ongeveer 20 meter hoog die jaarlijks een halve meter terugwijkt. De kustroute is grotendeels vlak, met korte klimmetjes bij de kliffen.
Door de weilanden
Het binnenland bestaat uit glooiend weideland dat door de laatste ijstijd is gevormd, met hoogtes van hooguit 168 meter. Tussen de percelen staan houtwallen die vanaf de achttiende eeuw als veekering werden aangeplant en samen duizenden kilometers beslaan. De landweggetjes ertussen zijn smal en rustig, met weinig doorgaand verkeer. Reken op wind: die is hier vaker de bepalende factor dan het hoogteverschil.
De dorpen van het binnenland
Karakteristiek zijn de dorpen rond een kerk met een losstaande houten klokkenstoel, een vorm die hier bleef bestaan omdat de veenbodem geen zware torens droeg; tientallen van die klokkenstoelen staan er nog, de oudste uit de zeventiende eeuw. Veel boerderijen zijn gebouwd volgens het Nederduitse hallehuistype, met woon- en staldeel onder één kap. In de zomer zijn dorpskerken doorgaans overdag open buiten diensten om. De afstanden tussen de dorpen liggen meestal tussen de 4 en 8 kilometer.
Langs de Elbe
Foto: Wolfgang Weiser / Pexels
Tussen Geesthacht en Wedel loopt de fietsroute langs de zuidrand van de deelstaat, met uitzicht op de zeeschepen die naar Hamburg varen. Bij Wedel staat sinds 1952 een installatie die elk binnenkomend zeeschip met het volkslied van het thuisland begroet en de vlag groet. Het pad ligt grotendeels op de dijk en is volledig vlak. Vanaf Hamburg is Wedel met de S-Bahn in ongeveer een half uur bereikbaar.
Sylt te voet
Sylt is ongeveer 99 vierkante kilometer groot en 40 kilometer lang, maar op het smalste punt nog geen 400 meter breed. Het eiland is sinds 1927 met een dam van 11 kilometer met het vasteland verbonden, maar die dam draagt alleen een spoorlijn: auto's moeten op een autotrein en er is geen brug. Bij Kampen ligt een rood klif van ongeveer 50 meter hoog waarlangs een wandelpad loopt. Het strand aan de westkant is ruim 30 kilometer lang.
De Schlei
De Schlei is een smalle zeearm van ongeveer 42 kilometer die van Kappeln tot Schleswig het land in snijdt. Aan het eind lag de vikingnederzetting Haithabu, die in 2018 op de werelderfgoedlijst kwam en waar een museum met gereconstrueerde huizen staat. De fietsroute langs beide oevers is vlak en telt met de rondgang ruim 100 kilometer. Veerponten steken op meerdere plekken over voor een paar euro.
De Holsteinse Zwitserland
Dit natuurpark tussen Kiel en Lübeck telt ongeveer 200 meren, waarvan het Großer Plöner See met ruim 30 vierkante kilometer het grootste is. Het hoogste punt van de hele deelstaat, de Bungsberg van 168 meter, ligt aan de rand van dit gebied. De naam is negentiende-eeuwse reclametaal: met echte bergen heeft het niets te maken, maar het glooiende landschap is voor Noord-Duitse begrippen ongewoon. Door het park lopen honderden kilometers paden langs de oevers.
Lübeck
Foto: Gül Işık / Pexels
Lübeck is met ruim 210.000 inwoners geen stadje maar de op één na grootste stad van de deelstaat. De oude kern ligt op een eiland tussen twee rivieren en kwam in 1987 als eerste noordelijke binnenstad op de werelderfgoedlijst. Het bekendste stadspoortgebouw dateert uit 1478 en staat zichtbaar scheef door de zachte ondergrond. Rond het eiland loopt een fietsroute van ongeveer 7 kilometer die vrijwel autovrij is.
De dijkroute
Langs de Noordzeekust loopt een aaneengesloten route over en achter de zeedijk van ongeveer 300 kilometer, van de Deense grens tot de Elbe. Vanaf de dijkkruin kijk je aan de ene kant over kwelders en wad, aan de andere over polders die meters onder de vloedlijn liggen. Op tientallen plekken liggen trappen naar het wad, met borden die de eerstvolgende hoogwatertijd aangeven. Fiets bij voorkeur van noord naar zuid, dan zit de overheersende westenwind schuin mee.
