Fietsen en varen door het Engelse veenlandschap

Het veenlandschap van Oost-Engeland is bijna helemaal door mensen gemaakt

De Fens en de Broads zien er natuurlijk uit, maar allebei zijn ze het werk van mensen. De Broads zijn ondergelopen turfputten uit de middeleeuwen en de Fens zijn vanaf de zeventiende eeuw drooggelegd tot akkerland. Wat je ziet is een polderlandschap, geen wildernis. Dat maakt het wel vlak, en dus goed te fietsen en te bevaren. Dit artikel behandelt de routes, de boten en de reservaten, met afstanden, prijzen en openingstijden.

De twee kaarsrechte rivieren in de Fens zijn in 1631 en 1651 gegraven

De Nederlandse ingenieur Cornelius Vermuyden liet in de Fens twee vaarten graven die over 34 kilometer kaarsrecht naast elkaar lopen, de Old Bedford River uit 1631 en de New Bedford River uit 1651. Daartussen ligt een strook van een halve kilometer breed die bij hoogwater expres onderloopt. Over de dijken ernaast fiets je kilometers zonder een bocht of een auto tegen te komen. Fietsen is gratis. Let op: op de dijk staat niets tussen jou en de wind, en bij tegenwind uit het oosten doe je over de terugweg twee keer zo lang als over de heenweg.

Bij Holme Fen steekt een paal van vier meter uit de grond

In 1851 werd bij Holme Fen een ijzeren paal tot aan het maaiveld de grond in geslagen om de bodemdaling te meten. Doordat het drooggelegde veen sindsdien inklinkt en wegwaait, steekt die paal er nu ruim 4 meter bovenuit en ligt het maaiveld er ongeveer 2,75 meter onder zeeniveau, het laagste punt van Engeland. Kijken kost niets en het gebied is dag en nacht toegankelijk. Reken op een uur voor een rondje door het berkenbos eromheen. Dit is de kortste uitleg van wat er met dit landschap gebeurd is, en hij staat er gewoon in het gras.

Wicken Fen is sinds 1899 het oudste natuurreservaat van het land

Bij Wicken Fen is een stuk nooit ontgonnen veenmoeras bewaard gebleven, sinds 1899 in beheer als het eerste natuurreservaat van Groot-Brittannië. Er lopen konikpaarden en Schotse hooglanders die het riet kort houden, en er staat een houten windgemaal. Entree kost 8 tot 11 pond en het is dagelijks open van 10.00 tot 17.00 uur. Er ligt een vlonderpad van ruim 3 kilometer dat vlak en verhard genoeg is voor een kinderwagen. Reken op twee uur. Vanaf Cambridge fiets je er in anderhalf uur heen over rustige wegen. Let op: er is nauwelijks schaduw.

Op de Ouse Washes overwinteren tienduizenden wilde zwanen

De strook tussen de twee rechte rivieren, de Ouse Washes, staat elke winter onder water en is dan het belangrijkste overwinteringsgebied voor kleine zwanen en wilde zwanen in Engeland; in goede jaren gaat het volgens de tellers om tienduizenden vogels. Bij het bezoekerscentrum in Welney kijk je vanuit een verwarmde hut op het water uit; entree kost 10 tot 14 pond en er zijn voedermomenten in de namiddag en na zonsondergang onder schijnwerpers. Reken op twee uur, van november tot februari. Let op: juist in die maanden staat de toegangsweg zelf soms onder water, dus bel of kijk online voordat je rijdt.

De Fens leveren een groot deel van de Engelse groente

De drooggelegde veengrond is zwart, vlak en uitzonderlijk vruchtbaar. Hierdoor komt volgens de landbouworganisaties ruim een derde van de Engelse verse groente uit dit ene gebied, en staan de velden tot aan de horizon in rechte rijen. Rondrijden kost niets en het is het hele jaar te zien. Reken op vlakke, kaarsrechte wegen waar je snel kilometers maakt, en op een bodem die met 1 tot 2 centimeter per jaar verder wegzakt. Let op: veel van de zandpaden langs de sloten, hier droves genoemd, zijn onverhard en na regen met een gewone fiets onbegaanbaar; blijf dan op de asfaltwegen langs de dijken.

Langs de Bure loopt een fietspad van veertien kilometer over oud spoor

Tussen Aylsham en Wroxham ligt over een opgeheven spoorlijn een verhard pad van ongeveer 14,5 kilometer, met daarnaast het smalspoortreintje van de Bure Valley Railway. Vanuit Norwich loopt bovendien de Marriott's Way over 42 kilometer opgeheven spoor het binnenland in. Fietsen is gratis en beide paden zijn vlak en autovrij. Reken op een uur voor het eerste en drie uur voor het tweede. Een fiets huur je in Norwich of Wroxham voor 15 tot 25 pond per dag. Wie liever loopt, neemt de Peddars Way, een Romeinse weg die over 74 kilometer door Norfolk naar de kust loopt.

Een kano komt in de Broads waar de huurboten niet passen

Op het water van de Broads gaat het meeste verkeer over de brede rivieren, maar de smalle zijarmen en de kreken in het rietland zijn alleen met een kano of kajak te doen. Een kano huren kost 30 tot 50 pond per dag en dat kan onder meer bij How Hill en bij de verhuurdorpen aan de Bure en de Thurne. Reken op drie uur voor een rondje van 10 kilometer. Onderweg zie je ijsvogel, bruine kiekendief en met geluk een otter. Let op: de oude brug bij Potter Heigham laat bij hoogwater nauwelijks 2 meter door en op de hoofdrivieren maken de motorboten golven, dus houd met een kano de oever aan.

Langs de Essex-kust ging het om zout en niet om turf

De dorpen aan de Essex Coast liggen niet in het veen maar aan zeearmen met slikken en kwelders. Maldon dankt zijn naam aan zeezout dat er sinds de achttiende eeuw uit zeewater wordt gewonnen, en Burnham-on-Crouch aan de Crouch is een zeilplaats. Rondlopen kost niets en de havens zijn dag en nacht toegankelijk. Bij Maldon liggen de laatste zeilende vrachtbarges van Engeland aan de kade; een dagtocht mee aan boord kost 60 tot 90 pond. Het vogelreservaat RSPB Frampton Marsh, waar kluut en lepelaar broeden, ligt niet hier maar 150 kilometer noordelijker in Lincolnshire, dus plan dat als aparte reis.

Praktisch

Vanaf Londen rijdt de trein naar Cambridge in vijftig minuten en naar Norwich in anderhalf uur; van Norwich naar Wroxham aan de Broads is het nog twintig minuten. In Engeland betaal je met het pond en vrijwel overal met de kaart. Iedereen heeft een paspoort nodig en sinds 2025 ook een vooraf aangevraagde digitale reistoestemming. Dit is de droogste hoek van Engeland met rond de 600 millimeter neerslag per jaar, en van mei tot september is het 15 tot 23 graden. Neem wel wind mee in je planning, want die is hier de enige klim die je tegenkomt. In juni en juli zitten er langs het water steekmuggen. Voor de Fens is een fiets genoeg, voor de Broads heb je een boot of een auto nodig.