Oxford voor boekenliefhebbers en architectuurfans

Oxford is voor lezers wat Rome is voor katholieken

Er is geen stad waar boeken zwaarder wegen dan hier. De Bodleian Library verzamelt sinds een afspraak uit 1610 vrijwel alles wat in het Verenigd Koninkrijk verschijnt, in de kelders onder Broad Street ligt een boekwinkel met kilometers kast, en de schrijvers die hier doceerden, van Lewis Carroll tot Tolkien, lieten hun decors gewoon in de stad achter. Dit artikel is de route langs dat alles, met prijzen en boekingsinformatie, want het belangrijkste misverstand over literair Oxford is dat je er zomaar naar binnen loopt. De mooiste zalen zijn werkende bibliotheken, en die zien betekent plannen.

De Bodleian zie je alleen met een rondleiding

De binnenkant van de oude Bodleian, die Thomas Bodley in 1602 opende, is uitsluitend met een rondleiding te zien, want het zijn werkende bibliotheekruimtes. Het gaat om de Divinity School, tussen 1427 en 1483 gebouwd en met een stenen waaiergewelf, en om de leeszaal Duke Humfrey's Library met zijn beschilderde plafond. Een korte introductie van een halfuur kost rond de 8 pond, de volledige rondleiding van anderhalf uur rond de 20 tot 22 pond, omgerekend zo'n 23 tot 25 euro. Duke Humfrey's ken je waarschijnlijk al, want het is de bibliotheek van Zweinstein in de eerste Harry Potter-films. Houd er rekening mee dat de tijdsloten in juli en augustus dagen vooruit vol zitten, dus boek voor vertrek en niet ter plekke. Aan de overkant van Broad Street heeft de Weston Library gratis wisseltentoonstellingen met stukken uit de collectie.

De Radcliffe Camera is het meest gefotografeerde boekengebouw ter wereld

De ronde koepelbibliotheek op Radcliffe Square werd tussen 1737 en 1749 door James Gibbs gebouwd als de eerste ronde bibliotheek van het land, en hij doet nog steeds waarvoor hij bedoeld was, want studenten zitten er dagelijks te werken. Naar binnen kan alleen met de langste Bodleian-rondleiding; van buiten bekijken kan altijd en kost niets. Het beste moment is vroeg, want voor negen uur is het plein vrijwel leeg en staat de zon laag op de koepel, terwijl je het vanaf elf uur met tourgroepen deelt. Wie het gebouw van bovenaf wil zien, beklimt de toren van de University Church of St Mary the Virgin aan de zuidkant voor rond de 6 pond. Naast het plein liggen All Souls College met de Codrington Library en de Bridge of Sighs uit 1914, die Hertford College over New College Lane verbindt.

Onder Blackwell's ligt de grootste boekenzaal ter wereld

De boekwinkel Blackwell's aan Broad Street lijkt van buiten een gewone winkel, maar wie de trap af loopt komt in de Norrington Room, een zaal van zo'n 900 vierkante meter met ongeveer vijf kilometer boekenkast, uitgegraven onder het buurcollege Trinity. Bij de opening in 1966 haalde de zaal volgens het Guinness Book of Records de recordlijst als grootste boekenverkoopruimte in een kamer. De toegang is vrij en er is geen enkele koopdwang, want de winkel is er trots op dat er gelezen wordt. Reken op meer tijd dan je van plan was. Het nadeel is voorspelbaar, namelijk dat de koffers van boekenkopers op de terugreis te zwaar zijn, en de winkel verzendt daarom ook naar het buitenland. Even verderop in dezelfde straat opende Oxfam in 1948 zijn eerste winkel, die er nog altijd tweedehands boeken verkoopt.

Alice en de Snark komen uit Christ Church

Lewis Carroll heette in het echt Charles Dodgson en doceerde wiskunde aan Christ Church, dat in 1546 door Hendrik VIII werd gesticht en waar Alice Liddell de dochter van de decaan was; Alice in Wonderland verscheen in 1865. Het college is te bezoeken van maandag tot en met zaterdag van half tien tot vijf uur en zondag vanaf half elf, met een stevige entree van zo'n 22,50 tot 24,50 pond. Je loopt dan over Tom Quad onder de Tom Tower die Christopher Wren in 1682 ontwierp, en de kapel is tegelijk de kathedraal van het bisdom. Voor wie alleen het Alice-spoor wil, is het college niet eens nodig, want tegenover de poort zit Alice's Shop, het snoepwinkeltje waar de echte Alice kwam, en de weide achter het college leidt naar de rivier van de beroemde roeitochtjes. Let op dat de Great Hall, ook bekend als de zaal van Zweinstein, rond lunchtijd voor bezoekers sluit.

Het Inklings-rondje eindigt bij de verkeerde pub, en dat hoort zo

Tolkien en C.S. Lewis lazen elkaar hun werk voor in een genootschap dat zichzelf de Inklings noemde, op donderdagavond in de kamers van Lewis in Magdalen College en op dinsdag rond het middaguur in de pub. De beroemdste van die pubs, de Eagle and Child aan St Giles, is sinds 2020 dicht en wacht op restauratie; de Lamb & Flag aan de overkant, waar het gezelschap net zo goed zat, is open. Het volledige rondje is een middag. Magdalen, gesticht in 1458 en met een eigen hertenpark, kost rond de 9 pond, en daar ligt Addison's Walk, het pad van ongeveer anderhalve kilometer waar Lewis en Tolkien in september 1931 het gesprek voerden dat Lewis naar het christendom en indirect naar Narnia bracht. Daarna volgt de pub. Aan de overkant van Magdalen Bridge ligt de Botanic Garden uit 1621, de oudste van het land, voor rond de 7 pond.

De architectuur lees je van gotiek naar Wren

Wie van gebouwen houdt, kan de stad als tijdlijn lopen. Begin bij de Divinity School, het gotische hoogtepunt uit de vijftiende eeuw met zijn waaiergewelf. Loop dan naar het Sheldonian Theatre ernaast, het ceremoniegebouw dat Wren tussen 1664 en 1669 als jonge hoogleraar ontwierp voordat hij aan St Paul's in Londen begon; de koepelzolder biedt voor een paar pond een rondblik over de daken. Eindig bij het Ashmolean aan Beaumont Street, dat in 1683 als eerste openbare museum van het land opende, nu gratis is en een collectie heeft die van Egyptische mummies tot tekeningen van Rafael loopt. Houd er rekening mee dat het Sheldonian bij ceremonies zonder aankondiging dicht is, want het is nog altijd het examengebouw van de universiteit. Onderweg passeer je Carfax Tower, de 23 meter hoge rest van een gesloopte kerk die je voor een paar pond beklimt, en de Covered Market uit 1774.

De evensong is het gratis sluitstuk

In de kapellen van de colleges wordt in het studiejaar vrijwel dagelijks evensong gezongen, doorgaans rond zes uur, en die diensten zijn vrij toegankelijk, ook voor wie alleen voor de muziek en het gebouw komt. Het is de enige manier om de kapellen in bedrijf te zien in plaats van als museum. De koren van Magdalen, New College en Christ Church behoren tot de beste van het land. Kom tien minuten voor aanvang en reken op drie kwartier dienst. Je betaalt niets, terwijl een gewoon dagbezoek aan Christ Church overdag ruim 22 pond kost. Houd er rekening mee dat er buiten het studiejaar, in de zomermaanden, aanzienlijk minder gezongen wordt, want de collegetermijnen bepalen hier het ritme.

Wat de literaire dag kost

De volle dag, met de lange Bodleian-rondleiding, Christ Church en de toegang tot Magdalen, komt op zo'n 55 tot 60 pond per persoon, omgerekend 63 tot 69 euro. De goedkope variant is verrassend compleet, want Radcliffe Square, de Norrington Room, Alice's Shop, het Ashmolean en een evensong kosten samen niets. De middenweg is een betaalde binnenkant per dag, en dan is de Bodleian-rondleiding de beste besteding, omdat je die nergens anders kunt krijgen. Betalen gaat overal contactloos en voor een pubmaaltijd reken je op 15 tot 20 pond. Vanaf Londen Paddington ben je er in een uur met de trein, en de bussen komen aan op Gloucester Green.

Wanneer je gaat

Voor het literaire Oxford zijn de collegetermijnen belangrijker dan het weer, want van oktober tot en met juni draait het studiejaar, zingen de koren en zijn de bibliotheken in bedrijf. April tot en met juni combineert dat met 12 tot 20 graden en bloeiende collegetuinen, en dat is de beste tijd. In juli en augustus zijn de studenten weg en de tourgroepen op hun talrijkst, zitten de rondleidingen het snelst vol en valt de evensong grotendeels stil. Wie in de winter komt, treft de stad op zijn academischst, met kort licht, volle bibliotheken en lege pleinen, en dat is voor wie erom komt geen nadeel.