Bezoek Szombathely en het historische Romeinse erfgoed

Savaria was de hoofdstad van de Romeinse provincie Pannonia Superior

Szombathely heet in de Romeinse tijd Savaria en werd rond het jaar 43 onder keizer Claudius als kolonie gesticht, aan de Amberweg die de Adriatische Zee met de Oostzee verbond. Later werd het de hoofdstad van Pannonia Superior en groeide het uit tot een van de belangrijkste steden van de provincie. Daarmee geldt Szombathely als de oudste stad van Hongarije. In 455 verwoestte een zware aardbeving het grootste deel van de Romeinse stad, en wat daarna kwam is er bovenop gebouwd. Dit artikel behandelt wat er van Savaria te zien is en waar de verhalen erover misgaan, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden. Prijzen staan in forint, met rond de 400 forint voor een euro.

In de ruïnetuin ligt een stuk van de Amberweg onder je voeten

Naast de kathedraal ligt de Romkert, de ruïnetuin, waar bij opgravingen een stuk van de oude hoofdweg is blootgelegd: originele keien met de groeven die karren erin hebben gereden. Daarnaast liggen de fundamenten van een vroegchristelijke basiliek uit de vierde eeuw, gewijd aan de martelaar Quirinus, met resten van mozaïekvloeren. Entree kost 1.000 tot 2.000 forint en het terrein is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van tien tot zes. Reken op een uur. Let op: het meeste ligt in de openlucht, dus bij regen of vriesweer is het er onaangenaam en zijn delen afgesloten.

Het Iseum is een van de weinige Isis-tempels ten noorden van de Alpen

In 1955 werd bij graafwerk een heiligdom voor de Egyptische godin Isis gevonden, gebouwd in de tweede eeuw. Dat de dienst aan Isis zo ver naar het noorden reikte, zegt iets over hoe gemengd het gezelschap in een havenloze handelsstad als Savaria was. De tempel is gereconstrueerd en in 2011 als museum geopend. Entree kost 1.500 tot 2.500 forint en het is van dinsdag tot zondag open. Reken op anderhalf uur; er zijn schermen en projecties die laten zien hoe het complex eruitzag. Een deel van de opstelling is reconstructie en geen origineel, en dat wordt er eerlijk bij vermeld.

De villa van Marcus Antonius heeft hier nooit gestaan

Er gaat een verhaal rond over een Romeinse villa van Marcus Antonius in Szombathely. Dat kan niet: Marcus Antonius stierf in het jaar 30 voor Christus, ruim zeventig jaar voordat Savaria werd gesticht, en hij is nooit in dit deel van Pannonia geweest. Wat er wel is, zijn resten van stadsvilla's met vloerverwarming en mozaïekvloeren, en buiten de stad de fundamenten van landgoederen. Een deel daarvan is in de musea te zien en een deel ligt onder de huidige bebouwing. Wie op zoek gaat naar de villa uit het verhaal, loopt een halve dag voor niets.

De Romeinse vondsten liggen in het Savaria Museum

Het Savaria Museum bewaart wat er bij de opgravingen is gevonden: grafstenen, sarcofagen, munten, keramiek en beeldfragmenten, met daarnaast een afdeling over de natuur van de streek. Entree kost 1.500 tot 2.500 forint en het is van dinsdag tot zondag open van tien tot zes. Reken op anderhalf uur. Twee andere musea worden er vaak mee verward. Het Szombathelyi Képtár is een galerie voor moderne en hedendaagse Hongaarse kunst en heeft geen Romeinse collectie; het Smidt Museum is de privéverzameling van een arts, met meubels, klokken, wapens en curiosa. Allebei zijn ze de moeite waard voor rond de 1.000 forint, maar niet voor wie Romeins erfgoed zoekt.

Szombathely is de geboorteplaats van Sint Maarten

Martinus van Tours, de soldaat die zijn mantel doormidden sneed voor een bedelaar, werd hier rond het jaar 316 geboren toen de stad nog Savaria heette. Aan de rand van het oude centrum staat de Szent Márton-kerk op de plek die als zijn geboortegrond geldt, met een put die naar hem is genoemd. De kerk is gratis toegankelijk buiten de diensten en er is een kleine tentoonstelling over zijn leven; reken op een halfuur. Rond 11 november, zijn naamdag, zijn er optochten met lampionnen en wordt er gans gegeten. Vanuit Nederland gezien is dit dezelfde Sint Maarten van het lampionlopen, en dat maakt het met kinderen ineens concreet.

De kathedraal verloor haar fresco's bij het bombardement van 1945

De kathedraal van Szombathely werd tussen 1791 en 1814 gebouwd naar een ontwerp van Melchior Hefele en was beschilderd met fresco's van Franz Anton Maulbertsch. Op 4 maart 1945 werd het gebouw bij een bombardement zwaar getroffen en gingen die fresco's grotendeels verloren; wat je nu ziet is herbouw uit de jaren daarna. Toegang is gratis buiten de diensten. In het bisschoppelijk paleis ernaast is wel werk van Maulbertsch bewaard gebleven; dat is op afspraak te bezoeken voor rond de 1.500 forint. Reken samen op een uur. Verwacht geen onaangetast achttiende-eeuws interieur, want dat is hier niet meer.

In Ják staat de bekendste romaanse kerk van het land

Twaalf kilometer ten zuiden van Szombathely ligt Ják, met een abdijkerk die in 1256 werd gewijd: twee torens, een portaal met beeldhouwwerk in laagjes en een schip van rode en gele steen. Het geldt als het belangrijkste romaanse bouwwerk van Hongarije. Entree kost 1.500 tot 2.500 forint en de kerk is van april tot oktober van dinsdag tot zondag open, daarbuiten beperkt. Reken op een uur. Met de bus vanuit Szombathely ben je er in een halfuur, met de auto in een kwartier. In de stad zelf ligt bovendien het Kámon-arboretum, met ruim tweeduizend soorten bomen en struiken op 27 hectare.

Praktisch

Szombathely ligt in het uiterste westen van Hongarije, 220 kilometer van Boedapest en 120 kilometer van Wenen; er rijden treinen vanuit beide steden, vanuit Boedapest in ongeveer drie uur. Vanuit Nederland vlieg je op Wenen of Boedapest en rijdt of reist verder. Voor de snelweg heb je een elektronisch vignet nodig van rond de 6.000 forint voor tien dagen. Eind augustus wordt het Savaria-carnaval gehouden, met optochten, gladiatorenvertoningen en markten in het centrum; volgens de organisatie komen er tienduizenden bezoekers op af, dus boek dan ruim vooraf. April tot juni en september tot oktober geven 15 tot 25 graden en zijn de beste maanden; in juli en augustus is het 28 tot 33 graden en in de winter rond het vriespunt, waarbij de openluchtterreinen beperkt open zijn.