Kuuroorden en groene heuvels in Vas op de grens met Oostenrijk

Vas ligt tegen de Oostenrijkse grens en drijft op warm water

Vas is de noordwestelijke hoek van Hongarije, op ongeveer 120 kilometer van Wenen, met Szombathely als hoofdstad. In Bük en Sárvár staan twee grote kuuroorden die water uit meer dan duizend meter diepte oppompen, en daaromheen liggen het Kőszeg-gebergte en het Nationaal Park Őrség. Het is een van de rustigste provincies van het land en je hoort er evenveel Duits als Hongaars. Dit artikel behandelt de baden, de stadjes en de natuur, met entreeprijzen, temperaturen en afstanden.

In Bük komt het water met 58 graden boven

In Bük wordt volgens het badbeheer water van rond de 58 graden uit ongeveer 1.280 meter diepte opgepompt en in de bassins tot 32 à 38 graden afgekoeld. Het complex heeft binnen- en buitenbaden, glijbanen en saunazalen op een terrein van tientallen hectaren. Een dagkaart kost 7.000 tot 10.000 forint, ongeveer 18 tot 25 euro. Het is dagelijks open, doorgaans van negen tot acht. Let op dat in de heetste bassins wordt aangeraden niet langer dan twintig minuten achter elkaar te blijven; voor kinderen zijn er aparte, koelere baden, maar het hele complex is op kuurgasten gebouwd en niet op peuters.

In Sárvár staat het bad naast het Nádasdy-kasteel

Twintig kilometer zuidelijker ligt Sárvár, met een tweede badcomplex en daarnaast het Nádasdy-kasteel, een vijfhoekige burcht die in de zestiende eeuw tot renaissanceslot werd verbouwd en waarvan de feestzaal beschilderde plafonds uit de zeventiende eeuw heeft met taferelen uit de oorlogen tegen de Ottomanen. Het bad vraagt 7.000 tot 11.000 forint per dag, het kasteel enkele duizenden forint, en dat laatste is van dinsdag tot zondag open. Reken op anderhalf uur voor het kasteel. Zo doe je 's ochtends een museum en zit je 's middags in warm water, wat in de winter aantrekkelijker is dan het klinkt.

In Kőszeg luiden de klokken elke dag om elf uur

Aan de voet van het Alpokalja-gebergte ligt Kőszeg, waar de Jurisics-vár in 1532 een beleg van de Ottomanen vijfentwintig dagen doorstond en het leger daarna afdroop. Ter herinnering aan die aftocht luiden de kerkklokken er sindsdien elke dag om elf uur 's ochtends. Rondlopen door de kern is gratis, de burcht vraagt enkele duizenden forint en is van dinsdag tot zondag open. In het stadhuis wordt sinds 1740 elk jaar op 24 april de eerste uitgelopen wijnrank in een boek getekend, een reeks die bijna drie eeuwen doorloopt. Rond de stad groeit vooral Kékfrankos.

De Írottkő ligt op 882 meter, precies op de grens

Ten westen van Kőszeg ligt in het Kőszeg-gebergte de Írottkő van 882 meter, het hoogste punt van Transdanubië. De landsgrens loopt over de top, waar een uitkijktoren staat die in Hongarije en Oostenrijk tegelijk staat; aan de Oostenrijkse kant heet de berg Geschriebenstein. Wandelen kost niets en de toren beklimmen enkele euro's of forint, afhankelijk van aan welke kant je betaalt. De klim vanaf het stadje is 8 tot 11 kilometer heen en terug met 500 tot 600 hoogtemeters. Neem je identiteitsbewijs mee, want je steekt boven letterlijk de grens over. Onderweg ligt het dorp Velem, met de Szent Vid-heuvel waar al in de bronstijd mensen woonden.

In het Őrség staan de huizen in groepjes op heuveltoppen

In de zuidwesthoek ligt het Nationaal Park Őrség, waar de bebouwing anders is dan elders in het land: geen dorpsstraten, maar groepjes boerderijen op afzonderlijke heuvelruggen met bos ertussen, szer geheten. Die indeling gaat terug op de grenswachters die hier in de middeleeuwen waren gelegerd. Toegang is gratis en de museumhuizen vragen enkele duizenden forint; in Szalafő staat bij Pityerszer een openluchtmuseum met houten schuurwoningen op hun oorspronkelijke plek. Er lopen wandel- en fietsroutes van 5 tot 20 kilometer tussen de gehuchten door. Het is hier dun bevolkt en er is weinig strooilicht, dus de sterrenhemel is er ongewoon goed; wel moet je er rekening mee houden dat winkels en restaurants ver uit elkaar liggen.

Szombathely was de Romeinse stad Savaria

Szombathely is in het jaar 43 als Romeinse nederzetting Savaria gesticht, aan de Barnsteenroute, en werd later de hoofdstad van de provincie Pannonia Superior. In de Járdányi Paulovics-romkert midden in de stad liggen straatstenen, mozaïeken en muurresten open, genoemd naar de archeoloog die ze blootlegde. Vlakbij staat het Iseum Savariense, een tempel voor de Egyptische godin Isis die op de oude fundamenten opnieuw is opgebouwd en nu als museum dienstdoet. Entree voor de ruïnetuin en het Iseum kost elk enkele duizenden forint en beide zijn van dinsdag tot zondag open; reken samen op twee uur. De classicistische kathedraal ernaast en het Kámoni Arboretum aan de rand van de stad vullen de dag aan. Op twintig kilometer staat in Ják een romaanse abdijkerk uit 1256 met een zwaar versierd westportaal, te bezoeken voor enkele honderden forint.

Oostenrijk begint op een kwartier rijden

De grens ligt op 10 tot 30 kilometer van de meeste plaatsen in Vas en er is geen controle. Aan de andere kant ligt Burgenland, met het Neusiedler See dat als cultuurlandschap op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat, het Nationaal Park Neusiedler See-Seewinkel, het wijnstadje Rust met zijn ooievaarsnesten en Eisenstadt met het Esterházy-paleis. Praktisch betekent dat je hier goedkoop slaapt en eet en toch aan beide kanten dagtochten maakt: Lutzmannsburg heeft een badcomplex dat op gezinnen met kleine kinderen is gebouwd, Stegersbach een groot golf- en kuurgebied. Let op het verschil in munt, want Hongarije rekent in forint en Oostenrijk in euro's; wisselkantoren aan de grens hanteren een slechte koers, dus pin liever bij een bank. In de wijndorpen aan beide zijden schenken ze dezelfde druiven, Kékfrankos en Zweigelt.

Praktisch

Vanuit Wenen rijd je er in anderhalf uur naartoe, vanaf Boedapest in tweeënhalf tot drie uur. Vanuit Nederland vlieg je in twee uur op Wenen of Boedapest. Hongarije betaalt met de forint en op de snelwegen geldt een elektronisch vignet dat je vooraf online koopt; wie zonder rijdt, krijgt de boete maanden later thuis. Mei, juni en september zijn de aangenaamste maanden met 20 tot 27 graden. In juli en augustus is het 28 tot 34 graden en zijn de baden vol met Oostenrijkse en Duitse gasten, die hier al decennia komen. In de winter zijn de thermale complexen juist op hun best en liggen de prijzen voor een huis 20 tot 30 procent lager.