Veszprém, cultuurstad bij het Balatonmeer

Veszprém was in 2023 Culturele Hoofdstad van Europa

De stad droeg in 2023 samen met de Balatonstreek de titel Culturele Hoofdstad van Europa. Dat jaar is voorbij, maar het heeft sporen nagelaten: opgeknapte pleinen, een opgeknapt theater en een programma van festivals dat sindsdien is blijven draaien. Veszprém ligt 15 kilometer van het Balaton, op de heuvels boven de vallei van de Séd. Dat maakt het een stad waar je vanuit een vakantiehuis aan het meer een dag heen gaat, en niet andersom. Dit artikel behandelt wat er te zien en te doen is, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden. Prijzen staan in forint, met rond de 400 forint voor een euro.

De stad ligt op heuvels boven een beekdal

Veszprém is gebouwd op vijf heuvels rond de diepe vallei van de Séd, een beek die dwars door de stad loopt. Daardoor klim en daal je voortdurend: van het moderne centrum naar de burchtheuvel is het een paar minuten lopen maar wel vijftig hoogtemeters. In de vallei zelf ligt een groen gebied met paden, watermolenresten en een vijver, waar je in een halfuur doorheen wandelt; dat is gratis. Let op: de kasseien op de burchtheuvel en de steile trappen maken de oude stad lastig met een kinderwagen of slecht ter been.

Het viaduct over de Séd-vallei is van 1938

De meest opvallende constructie van de stad is het viaduct dat sinds 1938 de weg naar het noorden over de vallei draagt: ruim 200 meter lang en ongeveer 50 meter hoog, met betonnen bogen die tussen de bomen uitsteken. Eronderdoor lopen wandelpaden, en van beneden af is de schaal pas goed te zien. Kijken kost niets. Vanaf het viaduct kijk je over de daken van de oude stad naar de burchtheuvel; in de avond is het aangelicht. Combineer het met de wandeling door de vallei, dan ben je een uur onderweg.

De burchtheuvel is één straat lang

Anders dan de naam kasteeldistrict suggereert, is de burcht van Veszprém geen kasteel maar een smalle rug met één doorgaande straat, met aan weerszijden barokke huizen, de kathedraal van Sint-Michaël en het bisschoppelijk paleis. Aan het einde staan de standbeelden van koning Stefanus en koningin Gisela uit 1938, op een uitzichtpunt boven de vallei. Door de straat lopen is gratis en dat is ook het beste moment voor de ochtend, voordat de bussen arriveren. De Vuurtoren aan het begin is te beklimmen voor rond de 1.500 forint; boven kijk je bij helder weer tot aan het Bakony-gebergte. Reken op anderhalf uur voor de hele heuvel.

De koninginnen werden hier gekroond, de aartsbisschop zat elders

Veszprém heet de stad van de koninginnen omdat de bisschop van Veszprém het voorrecht had de koningin te kronen, en omdat de stad tot het bezit van de koningin hoorde. Dat gaat terug op Gisela van Beieren, de vrouw van de eerste koning. Reisteksten maken er geregeld van dat hier de eerste aartsbisschop van het land zetelde. Dat klopt niet: die zetelde in Esztergom, en Veszprém was een bisdom, dat pas in 1993 aartsbisdom werd. Het bisdom zelf is wel een van de oudste van het land en gaat terug tot rond het jaar 1009.

In juli wordt het VeszprémFest gehouden

Elk jaar in juli wordt in de stad een festival gehouden met jazz, wereldmuziek en pop, met concerten op pleinen en in de tuin van het bisschoppelijk paleis. Het trekt volgens de organisatie duizenden bezoekers per avond, ook vanaf het meer. Kaarten kosten 8.000 tot 25.000 forint per concert, afhankelijk van de naam op het affiche. In die week zijn de accommodaties in de stad vol en duurder; boek vooruit of overnacht aan het meer en rijd heen en terug. Buiten die week is er het jaar rond een programma in het theater en in de concertzaal.

De dierentuin is genoemd naar een Afrikareiziger

In de vallei aan de rand van de stad ligt de dierentuin, in 1958 geopend en genoemd naar Kálmán Kittenberger, een jager en verzamelaar die jarenlang in Oost-Afrika werkte en dieren naar Hongaarse collecties stuurde. Het terrein loopt met de vallei mee en is daardoor groener dan de meeste stadsdierentuinen. Entree kost 3.000 tot 4.500 forint en kinderen betalen minder; het is dagelijks open, in de zomer tot zes uur en in de winter korter. Reken op twee tot drie uur. De dierentuin doet mee aan de Europese fokprogramma's voor bedreigde soorten. Let op: het terrein loopt behoorlijk op en af, dus het is een vermoeiender bezoek dan je zou denken.

De wijn uit deze streek komt niet uit Balatonboglár

Reisteksten koppelen Veszprém geregeld aan de wijnstreek Balatonboglár. Die ligt aan de zuidoever van het meer en heeft met deze kant niets te maken. De streken hier zijn Balatonfüred-Csopak, Badacsony en Somló, allemaal op de noordelijke kant, en ze maken vooral witte wijn op vulkanische bodem. Een proeverij bij een producent kost 3.000 tot 8.000 forint per persoon en gaat doorgaans op afspraak, van dinsdag tot zaterdag. Vanaf Veszprém rijd je in een halfuur naar Csopak of Balatonfüred, en in vijf kwartier naar de Somló. Rijd niet zelf na een proeverij, want Hongarije kent nultolerantie voor alcohol achter het stuur.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer twee uur op Boedapest; vanaf daar is het 110 kilometer naar Veszprém, anderhalf uur over de snelweg, en er rijden treinen en bussen die er ongeveer twee uur over doen. Naar Balatonfüred is het 15 kilometer, naar het Tihany-schiereiland 25 kilometer en naar het Bakony-gebergte rijd je zo het bos in. Voor de omgeving is een auto handig; huren kost 8.000 tot 15.000 forint per dag en een snelwegvignet rond de 6.000 forint voor tien dagen. April tot juni en september tot oktober geven 15 tot 26 graden en zijn de aangenaamste maanden. In juli en augustus is het 26 tot 33 graden en is het aan het meer vol, maar in de stad merkbaar rustiger. In de winter is het rond het vriespunt; de musea blijven open en de terrassen niet.