Bezoek Matera, UNESCO-stad van grotten en kerken

Bezoek Matera in Basilicata en de Sassi met de oude stad ertussen

Matera ligt op de rand van een kloof, en de grotwijken Sasso Caveoso en Sasso Barisano liggen als twee trechters aan weerszijden van de rotspunt Civita, waar de kathedraal op staat. De woningen zijn geen huizen met een grot erachter maar ruimtes die in de kalksteen zijn uitgehakt, vaak met alleen een gevel ervoor. Rondlopen is gratis en kan dag en nacht. Reken op een halve dag en op honderden treden; er is geen enkele vlakke route door de wijken. Italië betaalt met de euro. Let op: met een kinderwagen of een rolstoel kom je hier vrijwel nergens, en de keitjes zijn bij regen glad.

Bij Matera in Basilicata liggen meer dan honderdvijftig rotskerken

Aan de andere kant van de Gravina-kloof ligt een parkgebied waar volgens de beheerders ruim 150 in de rots gehakte kerken staan, gemaakt tussen de achtste en de dertiende eeuw en deels met fresco's. Ze liggen verspreid over de hoogvlakte en zijn met paden verbonden. Er loopt een hangbrug over de kloof, en vanaf het belvedère aan die kant zie je de hele stad in één beeld liggen; dat is het uitzicht op de bekende foto's. Toegang tot het park is gratis, een gids kost 15 tot 25 euro per persoon. Let op: er is geen schaduw en geen water, en in juli en augustus loopt het naar 38 graden.

In Casa Grotta di Vico Solitario stond het muildier binnen

Deze grotwoning in Sasso Caveoso is ingericht zoals ze tot de jaren vijftig werd bewoond: één ruimte met een bed, een weefgetouw, een kookplek en achterin de stal voor het muildier en de kippen, met een mestgoot naar buiten. Het gezin sliep in hetzelfde vertrek. Entree kost rond de 5 euro en het is dagelijks open van 9.30 tot 18.00 uur; reken op een half uur. Er is een audiotoelichting in meerdere talen. Dit is de plek die uitlegt waarom de staat in 1952 besloot de wijken te ontruimen: geen water, geen riool en gemiddeld zes mensen per ruimte.

De crypte in Basilicata met Genesis-fresco's ligt 13 km buiten Matera

De Cripta del Peccato Originale werd in 1963 door een groep jongeren teruggevonden in een rotswand boven een dal. Binnen staan fresco's uit de achtste of negende eeuw met scènes uit het boek Genesis, geschilderd in een stijl met Byzantijnse invloeden; vanwege de kwaliteit wordt de grot de Sixtijnse Kapel van de rotskerken genoemd. Je komt er alleen met een rondleiding en na reservering; een kaartje kost rond de 10 euro en de tocht duurt een uur. De grot ligt 13 kilometer buiten Matera, met de laatste kilometer over een onverharde weg. Let op: het aantal bezoekers per dag is beperkt en er is geen openbaar vervoer naartoe.

De kathedraal in Basilicata staat op het hoogste punt van de Civita

Deze kerk uit de dertiende eeuw is gewijd aan Maria Santissima della Bruna en Sant'Eustachio en gebouwd in Apulisch-romaanse stijl, met een rozet van zestien spaken boven de deur en een klokkentoren van 52 meter. Ze staat op de rotspunt tussen de twee grotwijken, op het hoogste punt van de stad. Binnen zit achter het barokke stucwerk nog een dertiende-eeuws fresco van het Laatste Oordeel, dat bij een restauratie tevoorschijn kwam; de kerk ging in 2016 na dertien jaar werk weer open. Toegang is gratis buiten de diensten om, doorgaans van 9.00 tot 13.00 en van 15.00 tot 19.00 uur.

Vanaf het kasteel Tramontano kijk je niet over de Sassi

Dit kasteel werd rond 1515 begonnen door graaf Giancarlo Tramontano en nooit afgebouwd, want de bevolking vermoordde hem in december 1514 vanwege zijn belastingen; er staan drie van de geplande twaalf torens. Het ligt aan de westkant van de stad en kijkt uit over de nieuwbouw, niet over de grotwijken. Voor dat uitzicht ga je naar het Piazza Vittorio Veneto, naar het belvedère aan de rand van Sasso Caveoso of naar de overkant van de kloof. Het kasteelpark is gratis toegankelijk; het gebouw zelf is alleen bij tentoonstellingen open. Reken op een half uur en combineer het met een wandeling door de nieuwe stad.

De Civita is het oudste deel van de stad

Op de rots tussen de twee grotwijken ligt de kern waar de stad begon: een netwerk van stegen, trappen en binnenplaatsen rond de kathedraal, met huizen uit de zestiende en zeventiende eeuw die op oudere grotten zijn gebouwd. Van bovenaf zie je de daken van de ene wijk en de straten van de andere. Rondlopen kost niets. In deze buurt en in de wijken eromheen zijn films opgenomen, waaronder The Passion of the Christ en een James Bond-film waarvan de openingsscène over deze trappen en daken loopt. Matera was in 2019 culturele hoofdstad van Europa, en sindsdien zitten er merkbaar meer hotels in de grotten.

In Sasso Barisano in Basilicata staat de grootste rotskerk van de stad

Deze wijk ligt op het noorden en is beter opgeknapt dan de andere; hier zitten de meeste restaurants en grothotels. San Pietro Barisano is er de grootste in de rots gehakte kerk, oorspronkelijk uit de twaalfde eeuw en later uitgebreid, met onder de vloer nissen waarin doden werden gedroogd. Een gecombineerd kaartje voor drie rotskerken kost 8 tot 10 euro en ze zijn dagelijks open van 10.00 tot 17.00 uur. Reken op anderhalf uur voor de wijk. Let op: veel stegen eindigen blind of komen op een dak uit; een offline kaart scheelt hier meer dan elders.

Het MUSMA in Basilicata toont beeldhouwwerk in uitgehakte zalen

Dit museum zit in Palazzo Pomarici uit de zeventiende eeuw, waarvan de kelderverdieping uit grotruimtes bestaat. De beelden staan in die grotten, waar het licht van boven binnenvalt; er hangt werk van Italiaanse en buitenlandse kunstenaars uit de twintigste eeuw en er is een bibliotheek over beeldhouwkunst. Entree kost rond de 7 euro en het is open van dinsdag tot zondag, doorgaans van 10.00 tot 14.00 uur en in de zomer langer. Reken op een uur. Dit is een van de weinige binnenstops in de stad, en daarmee nuttig op de dagen dat het buiten 38 graden is of hard regent.

Onder het centrale plein ligt een waterreservoir van vijf miljoen liter

De Palombaro Lungo werd in de zestiende eeuw uitgehakt onder wat nu het Piazza Vittorio Veneto is, en verzamelde regenwater en bronwater voor de stad. De ruimte is ongeveer 15 meter diep, met wanden die met een waterdichte pleisterlaag zijn afgewerkt; hij werd in 1991 bij werkzaamheden aan het plein herontdekt. Een rondleiding duurt twintig minuten en kost 3 tot 5 euro, met vaste starttijden. Je loopt over een vlonder boven de bodem. Dit legt uit hoe een stad zonder rivier in een droog gebied kon bestaan: elk huis had een eigen cisterne, en de overloop kwam hier terecht.