Gastronomie en culturele steden in Emilia-Romagna

Emilia-Romagna is de streek van de beschermde namen

Tussen de Po en de Apennijnen liggen de gebieden waar de bekendste Italiaanse producten met een beschermde herkomstbenaming worden gemaakt: Parmigiano Reggiano, Parmaham, de balsamico van Modena en een reeks DOP-vleeswaren. Elk daarvan mag alleen zo heten als het uit een omschreven gebied komt. Dat verschil bepaalt wat je koopt en wat je betaalt. Dit artikel behandelt de producten, de steden en de bezoeken, met prijzen, openingstijden en afstanden.

Parmigiano Reggiano komt uit vijf provincies en rijpt minstens twaalf maanden

De Reggiano-kaas mag volgens het productschap alleen uit vijf omschreven provincies komen, waaronder Parma, Reggio Emilia en Modena, en moet minimaal twaalf maanden rijpen; de meeste wielen gaan twee tot drie jaar en wegen rond de 40 kilo. Een rondleiding bij een kaasmakerij kost 20 tot 30 euro per persoon en begint om zeven of acht uur 's ochtends, want dan wordt er gemaakt; reken op anderhalf uur. In de winkel kost een kilo 20 tot 35 euro, afhankelijk van de rijping. Boek een week vooruit, want de meeste bedrijven nemen maar één groep per dag.

Echte Aceto Balsamico Tradizionale rijpt twaalf jaar of langer

Er bestaan twee producten met vrijwel dezelfde naam. De Tradizionale rijpt twaalf jaar of langer in een reeks steeds kleinere vaten en wordt verkocht in flesjes van 100 milliliter voor 50 tot 90 euro. De gewone Aceto Balsamico di Modena is een industrieel product van wijnazijn en druivenmost, gemaakt van onder meer Trebbiano, en kost 4 tot 10 euro per fles. Dat prijsverschil is geen truc maar een ander product. Wie het traditionele zoekt, let op de vermelding van de rijpingsduur en op het voorgeschreven flesje; wie kookazijn zoekt, koopt gewoon de goedkope. Rondleidingen bij een acetaia kosten 10 tot 20 euro en gaan op afspraak.

Bologna heeft 62 kilometer overdekte gaanderij

Bologna heeft straten met doorlopende zuilengangen langs de gevels, samen ongeveer 62 kilometer, waarvan een selectie sinds 2021 op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat. Je loopt er droog doorheen bij regen en in de schaduw bij hitte. Rondlopen kost niets. In de stegen achter de Piazza Maggiore zit het Mercato di Mezzo met vis, groente, kaas en wijnbars, doorgaans open van zeven tot een en van vier tot acht en gesloten op zondag; reken op twee uur en ga voor twaalf uur. De stad heeft met haar universiteit uit 1088 de oudste van Europa. Let op dat de scheve Garisenda-toren sinds eind 2023 is afgezet voor stabilisatiewerk en dat ook de Asinelli daardoor niet te beklimmen is.

Spaghetti bolognese bestaat hier niet

Het gerecht dat buiten Italië naar deze stad is genoemd, staat op geen enkele plaatselijke kaart. Wat er wel is: brede eierlinten met een vleessaus die uren heeft gesudderd, en tortellini, gevulde pastaringetjes die in bouillon worden geserveerd. Een bord kost 10 tot 16 euro, plus 2 tot 3 euro coperto per persoon voor het couvert. Vraag in een osteria naar het gerecht van de dag, want de kaart wisselt met wat de markt die ochtend had. In de bouillonvariant zit geen room en geen tomaat, en die wordt hier vooral in de wintermaanden en met kerst gegeten.

De Parmaham komt uit het dal ten zuiden van Parma

In de heuvels ten zuiden van Parma worden de hammen gezouten en vervolgens minstens twaalf maanden gedroogd in ruimtes waar de wind uit de Apennijnen doorheen trekt; de meeste gaan achttien tot vierentwintig maanden. Bezoeken aan een zouterij kosten 15 tot 25 euro per persoon, op afspraak en van maandag tot vrijdag; reken op een uur met proeverij. In dezelfde streek wordt culatello gemaakt, het duurste stuk van de ham, dat in de vochtige mist langs de Po rijpt. In Parma zelf staan het houten Teatro Farnese uit 1618 en het Teatro Regio, en in Reggio Emilia is de Piazza Fontanesi op dinsdag en vrijdag marktplein.

In Ravenna liggen mozaïeken uit de vijfde en zesde eeuw

Ravenna was in de vijfde en zesde eeuw een keizerlijke hoofdstad en later het Byzantijnse bestuurscentrum in Italië. Acht gebouwen met mozaïeken uit die tijd staan sinds 1996 op de werelderfgoedlijst, waaronder de Basiliek van San Vitale en het Mausoleum van Galla Placidia. Een combinatiekaart voor vijf van die gebouwen kost rond de 12 euro en is een week geldig; ze zijn dagelijks open, doorgaans van negen tot zeven. Reken op een halve dag. Voor het mausoleum geldt in het hoogseizoen een aparte reservering van enkele euro's, met tijdvakken van een kwartier, omdat er maar een handvol mensen tegelijk in kan.

In Romagna eet je piada in plaats van pasta

In de oostelijke helft van de streek is het dagelijkse brood de piada of piadina, een dunne platte koek van bloem, reuzel en water, gebakken op een plaat en warm gevuld met kaas, ham of gestoofde groente. Een gevulde koek kost 4 tot 7 euro bij een kiosk. Die kiosken staan langs de doorgaande wegen en aan de kust bij Rimini en Cesenatico en zijn van tien uur 's ochtends tot laat open. Dit is het goedkoopste en snelste eten van de streek. Bij de wijn hoort hier de Sangiovese-druif, waarvan de Sangiovese-wijnen uit de heuvels bij Forlì en Cesena komen.

Ferrara en Piacenza liggen aan de randen

Ferrara in het noorden heeft met het Castello Estense een waterburcht midden in de stad, gebouwd door de Este-familie die hier tot 1598 heerste; entree kost rond de 14 euro en het is van dinsdag tot zondag open. De stad heeft brede renaissancestraten en is met de fiets het prettigst te doen. Piacenza in het westen is de minst bezochte provinciestad van de streek en daarmee de rustigste. Tussen alle steden rijden treinen die er 30 tot 60 minuten over doen; een rit kost enkele euro's, wat een auto voor deze reis overbodig maakt.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer anderhalf uur op Bologna; met de auto is het 1.200 kilometer. Italië betaalt met de euro. De Adriatische Zee ligt aan de oostkant, met een vlakke zandkust die in juli en augustus volledig is volgebouwd met strandbaden. April, mei, september en oktober geven 18 tot 26 graden en zijn de beste maanden. In juli en augustus is het in de vlakte 32 tot 36 graden met hoge luchtvochtigheid, en dan is de kust vol en het binnenland leeg. In augustus sluiten veel familiebedrijven en werkplaatsen twee tot drie weken, dus plan de bezoeken aan kaasmakerijen en zouterijen buiten die maand.