Shoppen en wandelen in belastingvrij San Marino

San Marino is een eigen land op één berg

San Marino is met ongeveer 61 vierkante kilometer en rond de 34.000 inwoners een van de kleinste staten ter wereld, volledig omsloten door Italië. Het land zegt zelf de oudste nog bestaande republiek te zijn, gesticht in 301. De hoofdstad ligt op de Monte Titano, een kalksteenrots die tot 749 meter oprijst en van alle kanten zichtbaar is. Vanaf Rimini aan de Adriatische kust is het ongeveer 25 kilometer, drie kwartier met de bus.

Belastingvrij winkelen is een misverstand

San Marino heft geen btw maar een eigen invoerheffing, en die is met ongeveer 17 procent niet veel lager dan de Italiaanse 22. Op parfum, elektronica en sterke drank scheelt het daardoor een paar procent, niet de helft. Wat er wel goedkoper is dan in Italië: sigaretten en benzine. Let op: bij terugkeer naar de EU gelden gewoon invoergrenzen, want San Marino is geen lid; boven een bepaalde waarde moet je aangeven.

De historische kern staat op de werelderfgoedlijst

Het centrum van San Marino en de Monte Titano kwamen in 2008 op de werelderfgoedlijst, om de continuïteit als onafhankelijke republiek en om het middeleeuwse stratenbeeld. De straten lopen als terrassen langs de rotswand en zijn vrijwel allemaal autovrij. Het hoogteverschil binnen de kern is ruim 100 meter, dus je klimt en daalt voortdurend. Reken op twee uur om alles rustig door te lopen.

Er staan drie torens op de bergkam

Op de kam staan drie vestingtorens die samen het wapen van het land vormen. De Guaita is de oudste, uit de elfde eeuw, en heeft de bekendste ligging op de punt van de rots. De Cesta uit de dertiende eeuw staat op het hoogste punt van 749 meter en herbergt een wapenmuseum. De Montale uit de veertiende eeuw is niet toegankelijk. Een gecombineerd kaartje voor de eerste twee kost rond de 7 euro en ze zijn dagelijks vanaf 8.00 of 9.00 uur open.

Tussen de torens loopt een pad langs de rand

De Passo delle Streghe, het heksenpad, verbindt de Guaita met de Cesta over ongeveer 300 meter langs de rotsrand, met aan één kant een vrije val van tientallen meters. Het pad is beveiligd met een muurtje en gratis toegankelijk. Bij mist of harde wind is het glad en wordt het soms afgesloten. Het uitzicht reikt bij helder weer tot de Adriatische kust op 25 kilometer.

Het regeringsgebouw heeft een wisseling van de wacht

Het Palazzo Pubblico aan de Piazza della Libertà werd tussen 1884 en 1894 gebouwd en is de zetel van de twee staatshoofden, die elk halfjaar wisselen; op 1 april en 1 oktober is er een ceremonie. In de zomermaanden is er dagelijks een wisseling van de wacht op het plein, doorgaans op het hele uur tussen 8.00 en 18.00 uur. Toegang tot het gebouw kost rond de 5 euro. Op het plein staat het Vrijheidsbeeld uit 1876.

De basiliek is negentiende-eeuws en geen middeleeuws bouwwerk

De Basilica del Santo staat op de plek van een veel oudere kerk, maar het huidige gebouw dateert uit 1838 en is neoclassicistisch, met een zuilenrij aan de voorzijde. Binnen liggen de resten van de heilige Marinus, de steenhouwer die het land volgens de overlevering stichtte. Toegang is gratis en de kerk is doorgaans overdag open. Ernaast staat de kleine kerk van San Pietro, in de rots uitgehakt.

De musea zijn klein en de kaartjes gecombineerd

Het staatsmuseum aan de Piazzetta del Titano toont archeologie en schilderkunst, en verder zijn er particuliere musea over martelwerktuigen, curiosa en wassenbeelden die vooral op passanten mikken. Een gecombineerd kaartje voor de staatsmusea en de twee torens kost rond de 10,50 euro en is voordeliger dan losse entrees. De musea zijn doorgaans dagelijks open vanaf 9.00 uur. Reken op een uur per museum, of minder.

Postzegels en munten zijn hier een serieuze bedrijfstak

San Marino geeft eigen postzegels en euromunten uit, die door de kleine oplages onder verzamelaars gewild zijn; het land verdient er structureel aan. Bij het filateliekantoor koop je jaarsets en losse uitgiften tegen nominale waarde, wat elders een veelvoud kost. Post die je hier op de bus doet krijgt een Sammarinees stempel maar moet wel met Sammarinese zegels gefrankeerd zijn. Het kantoor is doorgaans op werkdagen open.

Wandelen kan buiten de kern, in het dal

Onder de rots liggen paden door de dorpen Borgo Maggiore en Fiorentino, met hoogteverschillen van enkele honderden meters en uitzicht op de drie torens vanaf de andere kant. Tussen Borgo Maggiore en de hoofdstad rijdt sinds 1959 een kabelbaan die het verschil van ongeveer 160 meter in twee minuten overbrugt; een retour kost rond de 5 euro. Wie liever loopt, doet er twintig minuten stevig klimmen over. De gemarkeerde routes in het land zijn samen enkele tientallen kilometers lang.

Eten is Romagnaanse keuken met een eigen naam

De keuken is die van de Emilia-Romagna: piadina, een dun brood van de plaat met vulling voor 4 tot 7 euro, en handgemaakte pasta zoals strozzapreti. De streekwijn is de Sangiovese en er is een eigen likeur van kruiden. In de hoofdstad liggen de prijzen aan de toeristische kant; in Borgo Maggiore beneden betaal je merkbaar minder. Een hoofdgerecht kost boven 16 tot 26 euro.

Praktisch bij een bezoek

San Marino gebruikt de euro maar zit niet in de EU en niet in Schengen; er is geen grenscontrole, maar juridisch verlaat je wel de Unie. Auto's kunnen niet in de kern: er zijn parkeerterreinen aan de rand vanaf ongeveer 2 euro per uur, met liften en een kabelbaan naar boven. Het land is klein genoeg voor een dagtrip, en de meeste bezoekers komen tussen 11.00 en 16.00 uur, dus daarvoor of daarna is het rustiger. Vanuit Rimini rijden er dagelijks bussen.