San Marino, een middeleeuws juweel op een bergtop

San Marino is 61 vierkante kilometer groot en volledig omsloten door Italië

De republiek telt ongeveer 34.000 inwoners en bestaat uit negen gemeenten, die hier castelli heten. Het hele land past binnen een cirkel van tien kilometer, en de Monte Titano van 739 meter steekt daar als een rots bovenuit. Volgens Unesco staan het historische centrum en die berg sinds 2008 op de werelderfgoedlijst. Je komt er met de auto of met de bus vanaf Rimini, want een luchthaven en een spoorlijn zijn er niet. Dit artikel behandelt de torens, de stad en de geschiedenis, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden. San Marino betaalt met de euro.

Van de drie torens zijn er twee te bezoeken

De Guaita staat op de noordelijke punt van de kam, is in de elfde eeuw begonnen en deed dienst als vesting en als gevangenis. De Cesta staat op het hoogste punt en dateert uit de dertiende eeuw. De Montale, de kleinste en de jongste uit de veertiende eeuw, is niet toegankelijk en heeft alleen een deur op zeven meter hoogte, waar je met een ladder in moest. Een kaartje voor Guaita en Cesta samen kost rond de 6,50 euro; los zijn ze enkele euro's. Ze zijn dagelijks open, in de zomer van 8.00 tot 20.00 uur en in de winter korter. Reken op anderhalf uur voor beide. Let op: binnen de torens zijn de trappen smal en steil, en bij harde wind gaan de bovenste platforms dicht.

Het wapenmuseum zit in de Cesta zelf

In die tweede toren is het Museo delle Armi Antiche ingericht, met ongeveer zeventienhonderd stukken uit de veertiende tot de negentiende eeuw: kruisbogen, harnassen, zwaarden en vroege vuurwapens. Het zit dus niet in een paleis in de stad, zoals vaak wordt geschreven, maar in de toren op de top. Het museum zit bij het torenkaartje in. Reken op drie kwartier. Tussen de Guaita en de Cesta loopt het Passo delle Streghe, een pad over de kam van ongeveer 500 meter met de rotswand aan één kant en zicht over de vlakte aan de andere; dat is gratis en het mooiste stuk van het bezoek.

Aan de Piazza della Libertà wisselt in de zomer de wacht

Het Palazzo Pubblico werd tussen 1884 en 1894 gebouwd naar ontwerp van Francesco Azzurri en is het regeringsgebouw; ervoor staat het Vrijheidsbeeld, in 1876 geschonken door de Duitse gravin Otilia Heyroth Wagener. Van eind mei tot half september wisselt de wacht er elk half uur tussen ongeveer 14.30 en 18.00 uur. Kijken kost niets; binnen in het paleis kost rond de 4,50 euro en dat is van dinsdag tot zondag open. Reken op een half uur. Vanaf het plein kijk je over de heuvels van Emilia-Romagna en bij helder weer tot de Adriatische Zee bij Rimini, op ongeveer 25 kilometer.

Het land wordt door twee mensen tegelijk geleid, voor zes maanden

De Capitani Reggenti zijn twee staatshoofden die samen regeren en elke zes maanden worden vervangen, op 1 april en op 1 oktober. Dat systeem gaat terug op de Romeinse consuls en bestaat hier sinds de dertiende eeuw, wat het tot het oudste nog werkende staatsbestel van zijn soort maakt. De installatie is een openbare plechtigheid met stoet, trommels en kruisboogschutters; kijken is gratis en die twee dagen is het in de stad druk. Na hun termijn kan iedere burger drie dagen lang klachten over hun bestuur indienen, een regel die nog altijd geldt. Het parlement, de Consiglio Grande e Generale, telt zestig leden.

De basiliek uit 1838 staat op een veel oudere kerk

De Basilica del Santo Marino werd in neoklassieke stijl herbouwd op de resten van een kerk uit de vierde of vijfde eeuw; onder het hoofdaltaar liggen de resten van Marinus, de steenhouwer uit Dalmatië die hier volgens de overlevering in het jaar 301 een gemeenschap stichtte. Zijn schedel wordt in een apart reliekschrijn bewaard. Toegang is gratis en de kerk is dagelijks open, met een pauze tussen de middag. Reken op twintig minuten. Ernaast staat de kleinere Chiesa di San Pietro, in de rots uitgehakt, met twee stenen nissen die als het bed van Marinus en dat van Leo worden aangewezen.

In de Cava dei Balestrieri wordt nog met de kruisboog geschoten

Deze oude steengroeve onder de stadsmuren is als schietbaan ingericht. Op 3 september, de nationale feestdag, wordt er het Palio delle Balestre Grandi gehouden, waarbij schutters in vijftiende-eeuwse kleding met zware kruisbogen op ongeveer 36 meter afstand schieten. Kijken kost op gewone dagen niets; bij het palio worden tribuneplaatsen verkocht voor enkele tientjes. In juli en augustus zijn er op vaste dagen demonstraties. Het genootschap van kruisboogschutters bestaat sinds 1295 en levert ook de erewacht bij de installatie van de regenten.

Postzegels en munten zijn hier een inkomstenbron

San Marino geeft sinds 1877 eigen postzegels uit en mag als niet-lid van de Europese Unie toch eigen euromunten slaan, in beperkte oplagen die vrijwel meteen naar verzamelaars gaan. Voor 2002 betaalde het land met de San Marinese lire, die gelijk stond aan de Italiaanse. Bij het postkantoor aan de Piazza Garibaldi koop je velletjes vanaf een paar euro; een jaarset munten loopt in de tientallen tot honderden euro's. Bij het toeristenbureau zetten ze voor rond de 5 euro een stempel in je paspoort, wat geen enkele juridische betekenis heeft maar wel een aardig aandenken is.

Het land bleef in beide wereldoorlogen buiten schot

In de Tweede Wereldoorlog verklaarde de republiek zich neutraal en ving ze naar eigen opgave meer dan honderdduizend vluchtelingen op, terwijl er zelf nog geen vijftienduizend mensen woonden. In juni 1944 bombardeerden Britse vliegtuigen het gebied toch, waarbij tientallen doden vielen; eind september van dat jaar werd er drie dagen om gevochten. Eerder was het land al ontsnapt aan inlijving: in 1797 bood Napoleon aan het grondgebied uit te breiden en dat werd afgeslagen, en in 1631 erkenden de Pauselijke Staten de onafhankelijkheid definitief. In 1861 werd Abraham Lincoln ereburger. Het museum van de staat aan de Piazzetta del Titano vertelt dat verhaal voor rond de 4,50 euro.

Praktisch

Er is geen luchthaven en geen station: je vliegt op Bologna, op 135 kilometer en anderhalf uur rijden, of op Rimini, op 25 kilometer. Vanaf het station van Rimini rijdt een bus in ongeveer vijftig minuten naar boven voor rond de 5 euro enkele reis, met ruim tien afvaarten per dag. Met de auto parkeer je in een van de garages onder de stad; dat kost 2 tot 3 euro per uur of rond de 15 euro per dag, en de oude kern zelf is autovrij. Vanaf Borgo Maggiore gaat een kabelbaan in twee minuten omhoog voor rond de 4,50 euro retour. April tot juni en september tot oktober geven 15 tot 26 graden; in juli en augustus is het 28 tot 34 graden en staan de winkelstraten vol met dagjesmensen uit Rimini, vooral tussen 11.00 en 16.00 uur.