Glooiende heuvels, kunststeden en wijngaarden in Toscane

De Chianti Classico beslaat 71.800 hectare tussen Florence en Siena

Van dat gebied staat ongeveer een tiende daadwerkelijk vol wijnstokken; de rest is bos, olijfgaard en akker, en dat verklaart waarom het landschap hier zo gemengd oogt. De wijn moet voor minstens 80 procent van de sangiovese worden gemaakt en draagt sinds 1924 een zwarte haan op de halsband. Let op het verschil: Chianti Classico komt uit dit afgebakende gebied tussen de twee steden, terwijl gewone Chianti uit een veel ruimer gebied mag komen. Een proeverij bij een wijnhuis kost 20 tot 45 euro per persoon en gaat op afspraak. Dit artikel behandelt de streek, de steden en de wijn, met prijzen, tijden en afstanden. Italië betaalt met de euro.

In Florence moet je voor vrijwel alles vooruit boeken

De David van Michelangelo staat sinds 1873 in de Galleria dell'Accademia, niet buiten op de Piazza della Signoria; daar staat sinds 1910 een kopie. Entree kost rond de 16 euro en je koopt een tijdvak, want anders sta je uren. De Uffizi kost rond de 25 euro in het hoogseizoen en heeft onder meer de Geboorte van Venus van Botticelli en de Annunciatie van Leonardo. De koepel die Brunelleschi vanaf 1420 zonder steigerbouw op de Santa Maria del Fiore zette, beklim je over 463 treden met een gereserveerd tijdvak van rond de 30 euro, waarin ook de klokkentoren en het baptisterium zitten. Alle drie zijn op maandag of dinsdag deels gesloten, dus kijk dat na.

De Palio van Siena duurt anderhalve minuut

Deze paardenrace over de Piazza del Campo gaat drie ronden en is in negentig seconden voorbij; hij wordt op 2 juli en 16 augustus gereden tussen tien van de zeventien contrade, de stadswijken, die om beurten meedoen. De ruiters rijden zonder zadel en een paard dat zijn ruiter verliest kan alsnog winnen. Op het middenplein staan is gratis maar je moet er uren van tevoren staan en kunt er niet uit; een plaats op een tribune of balkon kost 250 tot 600 euro. De rest van het jaar is het plein gewoon leeg. De Duomo van Siena, met zijn zwart-witte banden en een marmeren vloer van zesenvijftig taferelen die alleen in het najaar helemaal wordt vrijgelegd, kost rond de 16 euro.

De toren van Pisa staat sinds 2001 weer stabiel

De bouw begon in 1173 en de toren zakte al tijdens het werk scheef doordat de ondergrond uit slappe klei bestaat. Tussen 1990 en 2001 is hij met bodemonttrekking rechtgetrokken van 5,5 naar ongeveer 4 graden helling, en sindsdien beweegt hij nauwelijks meer. Een kaartje voor de beklimming kost rond de 20 euro met een tijdvak, en er gaan per keer maximaal een paar dozijn mensen de 251 treden op; kinderen onder de acht mogen niet naar boven. Op de Piazza dei Miracoli staan verder de kathedraal, het ronde baptisterium met een galm van vele seconden en het Camposanto. Volgens Unesco staat het plein sinds 1987 op de werelderfgoedlijst.

Lucca ligt binnen een muur waar je overheen fietst

De stadsmuur uit de zestiende en zeventiende eeuw is ruim 4 kilometer lang en nooit belegerd; in de negentiende eeuw is de bovenkant tot wandelpromenade met bomen omgebouwd. Je fietst er in een half uur omheen en kijkt zo in de tuinen van de stad. Fietsen huren kost 4 tot 6 euro per uur of rond de 20 euro per dag; de muur zelf is gratis. Binnen staan de San Martino-kathedraal en de Piazza dell'Anfiteatro, een ovaal plein dat op de fundamenten van een Romeins amfitheater is gebouwd. Giacomo Puccini werd hier in 1858 geboren; zijn geboortehuis is museum voor rond de 9 euro.

Montalcino en Montepulciano maken allebei van de sangiovese

De Brunello di Montalcino wordt van een kloon van die druif gemaakt en moet minstens vijf jaar rijpen, waarvan twee op eikenhout; een Riserva komt op zes jaar. De Vino Nobile di Montepulciano mag na twee jaar weg en is daardoor toegankelijker en goedkoper. Een fles Brunello kost bij het huis 35 tot 90 euro, een Vino Nobile 15 tot 35 euro. Proeverijen kosten 20 tot 50 euro per persoon en gaan op afspraak, van maandag tot zaterdag. Beide stadjes liggen op heuvels van ruim 500 meter en op ongeveer 40 kilometer van elkaar, drie kwartier rijden over bochtige wegen. Ertussen ligt Pienza, dat paus Pius II vanaf 1459 als modelstad liet verbouwen en dat om zijn pecorino bekend is.

In Volterra staan Etruskische muren en albastwerkplaatsen

Deze stad op 531 meter heette bij de Etrusken Velathri en had toen een ringmuur van ongeveer 7 kilometer, waarvan de Porta all'Arco met drie verweerde koppen nog overeind staat. In het Museo Etrusco Guarnacci liggen honderden asurnen en het langgerekte bronzen beeldje dat de Schaduw van de Avond heet. Entree tot het museum kost rond de 8 euro. In de stad zitten werkplaatsen waar albast uit de omgeving met de hand wordt gedraaid; een schaaltje kost 20 tot 60 euro. Aan de westkant vreten de Balze, steile erosiekliffen, al eeuwen aan de rand van de stad en hebben ze een middeleeuwse abdij deels meegenomen.

De Val d'Orcia is een aangelegd landschap

De golvende akkers met cipressenrijen en losse boerderijen tussen Pienza, San Quirico en Montalcino zijn geen toevallige natuur maar het resultaat van eeuwen landbouw en van veertiende-eeuwse landinrichting vanuit Siena. Volgens Unesco staat het gebied sinds 2004 als cultuurlandschap op de werelderfgoedlijst. Rondrijden en lopen kost niets. De bekendste plekken, zoals de kapel van Vitaleta en de cipressengroep bij San Quirico, staan op privéland: je kijkt er vanaf de weg naar en je loopt de akker niet in. De kleuren verschillen sterk per seizoen: groen in april en mei, geel in juni bij de oogst en bruin daarna. Bij Bagno Vignoni ligt een dorpsplein dat uit een warmwaterbassin bestaat.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer twee uur op Pisa of Florence. Tussen Florence, Pisa en Lucca rijden treinen van een half uur tot een uur voor enkele euro's; Siena bereik je beter met de bus, die in vijf kwartier rijdt. Voor de Chianti en de Val d'Orcia heb je een auto nodig, voor 35 tot 70 euro per dag. Let op de autoluwe zones in vrijwel elk centrum: die worden met camera's bewaakt en een boete van 80 tot 150 euro komt maanden later thuis. April, mei, juni, september en oktober geven 18 tot 28 graden. In juli en augustus is het 30 tot 37 graden en zijn Florence en Pisa overvol; in november tot februari is het 5 tot 13 graden, regent het geregeld en sluiten veel agriturismo's.