Bergen, meren en Italiaanse Alpenpracht in Trentino-Zuid-Tirol

In Zuid-Tirol is Duits de hoofdtaal

Deze regio bestaat uit twee autonome provincies. In Zuid-Tirol, de noordelijke, geeft volgens de provinciale volkstelling ongeveer zeventig procent van de inwoners Duits op als moedertaal, ruim een kwart Italiaans en zo'n vier procent Ladinisch, een eigen Romaanse taal die in de Val Gardena en de Val Badia wordt gesproken. In Trentino, de zuidelijke, is Italiaans de voertaal. Alle plaatsnamen, borden en menukaarten zijn er twee- of drietalig: Bolzano heet ook Bozen, Ortisei ook St. Ulrich. Dat is geen folklore maar de uitkomst van het autonomiestatuut van 1972. Dit artikel behandelt de bergen, de meren en de steden, met entreeprijzen, afstanden en de regels op de bergwegen. Italië betaalt met de euro.

Ötzi ligt in een gekoelde vitrine in Bolzano

Twee Duitse wandelaars vonden dit lichaam op 19 september 1991 op het Tisenjoch, op 3.210 meter aan de grens met Oostenrijk. Het is ongeveer 5.300 jaar oud, draagt zestig tatoeages en had een koperen bijl bij zich; in 2001 bleek op een röntgenfoto dat er een pijlpunt in zijn linkerschouder zit, wat de doodsoorzaak verklaart. In het Museo Archeologico dell'Alto Adige ligt hij bij min zes graden en negentig procent luchtvochtigheid achter een klein venster. Entree kost rond de 15 euro; van dinsdag tot zondag open van 10.00 tot 18.00 uur en in de zomer ook op maandag. Koop online een tijdvak, want de zaal is klein. Reken op twee uur.

Naar het Lago di Braies moet je in de zomer reserveren

Voor dit meer met de houten boothuizen in het Pragser Tal geldt van half juli tot half september overdag een reserveringsplicht voor auto's; zonder reservering word je bij een slagboom teruggestuurd. Bussen, fietsers en gasten van het hotel aan het meer zijn uitgezonderd. Reken op 8 tot 12 euro voor de weg plus parkeergeld. Om het meer loopt een vlak pad van 3,5 kilometer dat met een kinderwagen te doen is; een roeiboot huren kost rond de 30 euro per half uur en dat kan van juni tot oktober. Let op: zwemmen mag maar het water is ook in augustus rond de 12 graden.

De Alpe di Siusi is overdag autovrij

Deze glooiende hoogvlakte tussen ongeveer 1.800 en 2.300 meter meet rond de 56 vierkante kilometer en geldt als de grootste hooggelegen alm van Europa. Tussen 9.00 en 17.00 uur mag er geen particulier verkeer rijden; daarbuiten alleen met een vergunning van een hotel daarboven. Je komt er met de cabinebaan vanuit Siusi voor rond de 25 euro retour, die van eind mei tot begin november draait. Boven rijden bussen en lopen paden van 3 tot 15 kilometer, grotendeels vlak, met de Sciliar en de Sassolungo als achterwand. Dit is het toegankelijkste stuk van de Dolomieten, ook met kinderen of een rolstoel.

De noordpunt van het Gardameer hoort bij Trentino

Het meer ligt in drie regio's; de punt bij Riva del Garda en Torbole, met rotswanden van honderden meters eromheen, valt onder Trentino. Daar waait 's ochtends de Peler uit het noorden en vanaf het middaguur de Ora uit het zuiden, vrijwel elke zomerdag, wat het een van de beste surfplekken van Europa maakt. Een surfles kost 60 tot 90 euro en een board huren 30 tot 50 euro per dag. Het water haalt in augustus 22 tot 24 graden. Vanaf Riva loopt de Strada del Ponale, een oude weg in de rotswand, gratis en het hele jaar open; reken op 6 kilometer heen en terug. Verderop ligt het kleinere Lago di Ledro, waar resten van paalwoningen uit de bronstijd zijn gevonden.

Zuid-Tirol levert ongeveer een tiende van de Europese appels

Op de dalbodems staat ongeveer 18.000 hectare boomgaard, goed voor rond de helft van de Italiaanse oogst en naar schatting een tiende van de Europese. In Trentino ligt daarnaast de Val di Non, waar appels op 500 tot 1.000 meter groeien. Dat verklaart het beeld in het dal: rijen bomen met hagelnetten eroverheen, tot tegen de bergwand aan. In september en oktober wordt geoogst en verkopen boerderijen langs de weg voor 1 tot 2 euro per kilo. Rondleidingen op fruitbedrijven kosten 10 tot 20 euro per persoon. In dezelfde dalen groeien ook de gewürztraminer, de lagrein en de vernatsch, en een proeverij kost 15 tot 30 euro.

De bergpassen zijn maar een deel van het jaar open

De passen tussen de Dolomietendalen liggen op 1.800 tot 2.240 meter; de Pordoi, de Sella, de Gardena en de Campolongo gaan doorgaans pas in mei of juni open en sluiten in oktober of november. Op enkele passen geldt in de zomer bovendien een afsluiting voor gemotoriseerd verkeer op vaste dagen, zodat fietsers de weg voor zich hebben. Kijk de status na voordat je een route plant, want een gesloten pas betekent al gauw twee uur omrijden en dat merk je pas boven aan de klim. Motorrijders zijn hier in de zomer talrijk en de wegen zijn bochtig; reken niet op de gemiddelde snelheid die je navigatie voorspelt. Volgens Unesco staan de Dolomieten sinds 2009 op de werelderfgoedlijst.

Bij een overnachting krijg je vaak een vervoerpas

Veel accommodaties in Zuid-Tirol geven gasten een kaart waarmee je de hele verblijfsduur gratis met bussen en treinen reist, inclusief enkele kabelbanen. Vraag daar bij aankomst naar, want hij wordt niet altijd uit zichzelf aangeboden. Dat scheelt aanzienlijk, want een dagkaart kost anders rond de 15 euro. Het busnet komt tot in de zijdalen en rijdt naar de startpunten van wandelingen, wat je het parkeerprobleem bij de populaire plekken bespaart. In Trentino bestaan vergelijkbare regelingen per dal, maar niet overal, dus vraag het na voor je boekt.

Praktisch

Vanuit Nederland rijd je in ongeveer negen uur; met de trein ben je er via München in ruim tien uur, met overstap in Innsbruck of Verona. Voor de snelweg door het Etschdal betaal je tol en de Brennerpas heeft daarbovenop een eigen tarief van ruim 10 euro. In Trento staan het Castello del Buonconsiglio en het museum MUSE dat Renzo Piano in 2013 ontwierp, allebei voor rond de 11 euro. Juni tot september geeft in de dalen 22 tot 30 graden en op 2.000 meter 8 tot 15 graden. Onweer komt in de zomer vaak in de late middag, dus wandel in de ochtend. Van december tot maart is dit skigebied en zijn de dorpen vol en de prijzen het hoogst. Let op: in november en in mei is een groot deel van de hotels, liften en berghutten dicht.