Wat te doen in Turijn met paleizen, pleinen en chocolade

Turijn heeft achttien kilometer overdekte arcades

Het centrum is vanaf de zeventiende eeuw op een raster aangelegd, met langs de hoofdstraten zuilengangen die volgens de gemeente samen ongeveer 18 kilometer lang zijn. Bij regen loop je van het station Porta Nuova via de Via Roma en de Piazza Castello naar de Po zonder nat te worden. Dat raster gaat terug op het Romeinse Augusta Taurinorum; de barokke laag eroverheen is van de hertogen van Savoye, die de stad vanaf 1563 als hoofdstad inrichtten. Dit artikel behandelt de paleizen, de pleinen en de chocolade, met entreeprijzen, openingstijden en de gewoontes die hier gelden. Italië betaalt met de euro.

Eén kaartje geeft toegang tot het hele paleizencomplex

De Musei Reali aan de Piazza Castello bestaan uit het Palazzo Reale, de Armeria Reale met een van de grootste wapenverzamelingen van Europa, de schilderijengalerij Galleria Sabauda, de Biblioteca Reale en een archeologisch museum. In die bibliotheek ligt de zelfportrettekening die aan Leonardo da Vinci wordt toegeschreven, die zelden wordt getoond omdat het papier licht niet verdraagt. Entree kost rond de 15 euro en geldt voor alle onderdelen; van dinsdag tot zondag open, doorgaans van 9.00 tot 19.00 uur. Reken op drie uur. Volgens Unesco staan de residenties van het huis Savoye sinds 1997 op de werelderfgoedlijst, waaronder ook de Venaria Reale op 10 kilometer en het Palazzina di Stupinigi.

Aan hetzelfde plein staat een gebouw met vier bouwlagen uit vier tijden

Het Palazzo Madama begon als een Romeinse stadspoort, werd in de middeleeuwen een kasteel met vier torens, kreeg in 1721 een barokke voorgevel met een monumentale trap van Filippo Juvarra, en is nu museum. Aan de achterkant zie je de Romeinse en middeleeuwse muren nog gewoon staan. Het Museo Civico d'Arte Antica binnen kost rond de 10 euro en is van woensdag tot maandag open. Reken op anderhalf uur. Alleen de trap van Juvarra bekijken kan gratis. Vanaf de toren, die apart enkele euro's kost, kijk je over de Piazza Castello en bij helder weer op de Alpenboog die de stad aan drie kanten omsluit.

Het filmmuseum zit in een toren van 167 meter

De Mole Antonelliana werd in 1863 als synagoge begonnen, maar werd zo hoog en zo duur dat de Joodse gemeente het gebouw afstootte en de stad het afmaakte. Sinds 2000 zit het Museo Nazionale del Cinema erin, met een centrale hal waar je op ligstoelen naar filmfragmenten kijkt. Een kaartje voor museum en lift kost rond de 20 euro, alleen de lift rond de 10; die gaat in een minuut door het midden van de koepel omhoog naar een terras op 85 meter. Dagelijks behalve dinsdag open. Let op: de lift is van glas en hangt vrij in de ruimte, wat met hoogtevrees niets is.

Het Museo Egizio is na dat in Caïro het belangrijkste ter wereld

De verzameling bestaat sinds 1824 en toont ruim dertigduizend voorwerpen: mummies, sarcofagen, een complete graftombe uit ongeveer 1400 voor Christus en de beelden uit de tempel van Ellesiya, die Egypte in 1966 schonk nadat Italiaanse archeologen hadden geholpen bij de redding van de tempels van Aboe Simbel. Entree kost rond de 18 euro en het museum is dagelijks open, doorgaans van 9.00 tot 18.30 uur; reken op tweeënhalf uur. Koop een kaartje met tijdvak vooruit, want in het weekeinde en in de schoolvakanties staat er een rij tot op straat. Kinderen tot achttien betalen minder en tot zes jaar niets.

De warme chocolade hier is dik genoeg voor een lepel

De bicerin is een glaasje met espresso, chocolade en room in drie lagen die niet door elkaar mogen lopen; in het Caffè Al Bicerin uit 1763 aan de Piazza della Consolata schenken ze hem al eeuwen en kost hij 6 tot 9 euro. De gianduia, chocolade met hazelnoot, ontstond hier toen cacao door de Franse handelsblokkade schaars was; het gianduiotto in zijn huidige vorm dateert van 1865. Een doosje gianduiotti kost 8 tot 20 euro bij de oude banketbakkers in het centrum. In november draait er een chocoladefestival op de pleinen, met proeverijen van enkele euro's. Let op: veel historische cafés rekenen een toeslag als je aan een tafeltje zit in plaats van aan de bar, soms het dubbele.

De aperitief met buffet komt hier vandaan

Antonio Benedetto Carpano bedacht in 1786 aan de Piazza Castello de vermout, witte wijn met alsem en kruiden, en daaromheen groeide het gebruik om voor het eten te drinken met iets erbij. Tussen 18.00 en 21.00 uur betaal je in de meeste bars 8 tot 12 euro voor een glas met toegang tot een buffet met hapjes. Dat buffet is geen avondmaaltijd, al behandelt een deel van de studenten het wel zo. In het Caffè Mulassano aan de Piazza Castello werd in 1925 het tramezzino bedacht, het driehoekige sandwichje zonder korst; een stuk kost 3 tot 5 euro. Reserveren hoeft niet, maar na 19.00 uur is het aan de rand van het centrum lastig een tafel vinden.

Boven de rivier staat een basiliek met uitzicht over de Alpen

De Basilica di Superga staat op 670 meter aan de andere kant van de Po en werd tussen 1717 en 1731 door Juvarra gebouwd als dankoffer voor het doorstaan van het Franse beleg. Eronder ligt de grafkelder van het huis Savoye met ruim zestig graven. Vanaf Sassi rijdt sinds 1884 een tandradbaan in achttien minuten omhoog voor 4 tot 9 euro retour, met ritten om het uur en op maandag geen dienst. De kerk is gratis; de koepel en de graven kosten enkele euro's. Tegen de achterkant van deze kerk stortte op 4 mei 1949 het vliegtuig met de voltallige voetbalploeg van Turijn neer; er staat een gedenkplaat waar het hele jaar door bloemen liggen.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer anderhalf uur op Turijn Caselle; een trein doet er negentien minuten over naar Dora en de bus veertig minuten naar Porta Nuova, beide voor rond de 3 euro. Vanaf Milaan rijdt een sneltrein in een uur. In de stad werkt metrolijn 1 en kost een rit rond de 1,70 euro. Op de Porta Palazzo draait van maandag tot zaterdag de grootste openluchtmarkt van Europa; ga voor 11.00 uur, daarna wordt er afgebroken. April, mei, september en oktober geven 15 tot 25 graden. In juli en augustus is het 30 tot 36 graden en zijn veel zaken twee weken dicht; in januari en februari is het 0 tot 8 graden en hangt er mist in de vlakte, terwijl de bergen vanaf de pleinen juist scherp te zien zijn.