Rust, natuur en ongerepte kustlijnen op Cres

De kust van Cres bestaat vooral uit baaien zonder weg

Cres heeft ruim 240 kilometer kustlijn en daarvan is maar een klein deel met de auto te bereiken. De rest bestaat uit kiezelbaaien onder kalkkliffen waar je alleen te voet of met een bootje komt. Dat is de reden dat het hier stil is, ook in augustus. Dit artikel gaat over die kust, over het water en over de dieren die er leven, met afstanden, looptijden en de regels die gelden.

Lubenice ligt 378 meter boven zijn eigen strand

Aan de westkust staat Lubenice op een rotsrand, met minder dan twintig vaste bewoners en bewoond sinds de bronstijd. Recht eronder ligt de baai Sveti Ivan, die als een van de mooiste van het land wordt genoemd. De afdaling over een steil, los pad duurt drie kwartier tot een uur, de klim terug anderhalf uur. Er is beneden geen kraan, geen kiosk en geen schaduw na twaalven. Neem minstens twee liter water per persoon mee en ga niet in de middagzon; dit is de plek waar de reddingsdienst het vaakst wordt gebeld.

In Valun ligt een steen met twee alfabetten

Even noordelijker ligt Valun aan een kiezelbaai, waar in de kerk de Valun-tablet uit de elfde eeuw staat met dezelfde tekst in twee schriften: het Latijnse en het glagolitische, het oudste Slavische alfabet. De steen is gratis te bekijken en de kerk is overdag open. Auto's mogen het dorp niet in; je parkeert erboven voor enkele euro's en loopt in tien minuten omlaag. Het strand is er ondiep en beschut, wat het een van de weinige plekken op deze kust maakt die met kleine kinderen te doen zijn.

Het water is helder tot dertig meter diep

Er stromen hier geen rivieren de Adriatische Zee in en de bodem is kalksteen, waardoor het zicht onder water op rustige dagen 30 tot 40 meter haalt. Langs de oostkust vallen de wanden steil weg tot voorbij de veertig meter, en bij het onbewoonde eilandje Plavnik liggen de bekendste duikplekken. Duikcentra in Cres-stad en Martinšćica rekenen 40 tot 60 euro voor een begeleide duik en zijn van het voorjaar tot in de herfst open. Snorkelen kan overal gratis; neem waterschoenen mee, want de kiezels zijn scherp en er zitten zee-egels tussen de rotsen.

In de zeestraat leven ongeveer tweehonderd dolfijnen

In de zeestraat tussen Cres en Lošinj, nog geen 300 meter breed bij de brug van Osor, leeft een groep tuimelaars die sinds de jaren negentig vanuit het onderzoeksstation in Veli Lošinj wordt gevolgd en die op enkele honderden dieren wordt geschat. Ze worden vooral 's ochtends aan de oppervlakte gezien. Volgens dat station geldt de regel dat je minstens honderd meter afstand houdt, de vaarrichting niet verandert en niet met de dieren gaat zwemmen; dat laatste is verboden. Boottochten waarbij dieren worden opgezocht en achternagevaren, zijn dus geen goed idee, hoe ze ook worden aangeboden.

Boven de oostkust zweven vale gieren

Op de kliffen van de noordoostkust bij Beli broedt een van de laatste kolonies vale gieren van Kroatië, vogels met een spanwijdte van bijna drie meter. De jongen halen hun eerste vlucht vaak niet en belanden in zee. Daarom geldt er vlak onder de nestrichels een vaarverbod en mag je er niet met kajak of boot dichtbij komen. Kijken kost niets: vanaf Beli, op ongeveer 130 meter hoogte, zie je ze tussen 10.00 en 15.00 uur op de thermiek voorbijkomen, en het dorp heeft een opvangcentrum met een informatiepad van 7 kilometer.

Het noorden is oud eikenbos, geen kale karst

Anders dan de zuidhelft, die uit kaal steen en schapenweiden bestaat, is de Tramuntana in het noorden begroeid met eiken- en tamme kastanjebos dat tot aan de kliffen doorloopt. Er lopen oude, met stenen muurtjes omzoomde paden doorheen. Wandelen kost niets en de meeste rondjes vanaf Beli of Dragozetići zijn 5 tot 10 kilometer. Let op: de paden zijn slecht gemarkeerd en op het kalksteen is de weg terug moeilijk te herkennen. Neem een offline kaart mee en begin niet na drie uur 's middags, want het wordt hier snel donker onder de bomen.

De blauwe grot waar je over leest, ligt hier niet

De bekende Blauwe Grot ligt bij Biševo voor de kust van Midden-Dalmatië, ruim 300 kilometer zuidelijker, en is niet vanaf Cres te bezoeken. Aanbiedingen die anders suggereren, zijn een misverstand. Wel varen er vanuit Cres-stad en Martinšćica boottochten langs de kust naar baaien die je over land niet bereikt en naar de onbewoonde eilanden Unije en Plavnik, doorgaans vier tot zes uur voor 40 tot 70 euro per persoon, inclusief zwemstops. Die varen van juni tot september en bij harde wind niet.

Praktisch

Cres heeft geen brug naar het vasteland: je komt er met de veerboot van Valbiska op Krk naar Merag of van Brestova naar Porěinj in twintig tot vijfentwintig minuten. Reserveren kan niet, je sluit aan in de rij, en in juli en augustus staat je daar op de drukste dagen een tot drie uur; via Lošinj in het zuiden loopt de brug bij Osor. Kroatië betaalt sinds 2023 met de euro. Juni en september zijn de beste maanden: 24 tot 28 graden, zeewater rond de 23 en rustige veerhavens. In juli en augustus loopt het naar 32 graden en is er buiten de Tramuntana weinig schaduw. Het Vrana-meer in het midden van het eiland levert al het drinkwater en is daarom verboden terrein voor zwemmers. In de winter is het merendeel van de restaurants en verhuurders gesloten.