Maanlandschap, stranden en schapenkaas op Pag

Pag ziet eruit alsof er nooit iets heeft gegroeid

Pag is met ongeveer 285 vierkante kilometer het vijfde eiland van Kroatie, maar het valt op door iets anders: grote delen zijn kaal wit kalksteen, zonder bomen, zonder struiken. Die kant van het eiland wordt het maanlandschap genoemd, en het is het gevolg van eeuwen wind, zout en overbegrazing. Dit artikel legt uit waar dat vandaan komt, waar de stranden liggen, hoe de beroemde kaas ontstaat en wanneer je het beste gaat.

De bora maakt het landschap

De noordoostkant van Pag ligt in de wind van de bora, de koude valwind die vanaf het Velebit-gebergte over het water slaat en volgens meteorologen in stoten meer dan 200 kilometer per uur kan halen. Die wind draagt zeezout mee dat op het eiland neerslaat. Zout doodt bomen en struiken, en samen met eeuwen schapenbegrazing bleef er alleen kaal karstgesteente over, doorsneden door lage stenen muurtjes. Het contrast met de zuidwestkant is groot: daar is het eiland groener en beschut. Houd er rekening mee dat de brug bij harde bora tijdelijk dicht kan gaan voor hoge voertuigen en caravans.

De schapenkaas dankt zijn smaak aan datzelfde zout

Paski sir is de bekendste kaas van Kroatie en wordt gemaakt van de melk van de plaatselijke schapen, die grazen op kruiden die met zeezout bedekt zijn. Dat zout en die kruiden, waaronder salie en immortelle, komen terug in de smaak; de kaas rijpt doorgaans vijf tot twaalf maanden en is hard en pittig. Een aantal kaasmakerijen op het eiland geeft rondleidingen met proeverij, meestal voor rond de 10 tot 15 euro per persoon, en verkoopt aan de deur. Reken op ongeveer 30 tot 40 euro per kilo voor goed gerijpte kaas. Ter vergelijking: het eiland telt volgens de plaatselijke landbouwtellingen meer schapen dan inwoners.

De stranden liggen aan twee heel verschillende kusten

Aan de zuidwestkant liggen de zandige en kiezelige baaien: Ruc en Prosika bij Pag-stad, Caska bij Novalja en het lange Straski in de baai van Pag. Het water is er ondiep en warm, in augustus rond de 25 graden, en dat maakt ze geschikt voor kinderen. De bekendste is Zrce bij Novalja, een kiezelstrand van ongeveer 700 meter dat overdag gewoon strand is en 's avonds een openluchtclub. Wie rust zoekt, moet daar juist wegblijven. Aan de noordkant liggen kleine, moeilijk bereikbare baaien zonder voorzieningen; neem daar water en schaduw mee, want er is niets.

Novalja en Zrce zijn het uitgaansdeel

Zrce trekt in juli en augustus tienduizenden bezoekers naar meerdaagse festivals, met clubs die tot in de ochtend doordraaien. Een entreekaartje ligt vaak tussen de 20 en 40 euro, meer op festivaldagen, en drankjes zijn er fors duurder dan elders op het eiland. Dat betekent ook iets voor je verblijfskeuze: als je met kinderen of voor de rust komt, kies dan niet Novalja maar Pag-stad, Mandre, Povljana of het zuidelijke deel bij Miskovici. Het geluid draagt op een windstille nacht ver over het water. Buiten juli en augustus is Zrce vrijwel leeg en gewoon een strand.

Pag-stad heeft zout en kant

Pag-stad werd in 1443 op een nieuw stratenplan gebouwd naar ontwerp van de Venetiaanse bouwmeester Juraj Dalmatinac, met een rechthoekig raster rond een centraal plein en een onvoltooide kerk. Dat maakt het een van de vroegste geplande steden aan de Adriatische kust. De stad leeft van twee producten. Het zout wordt hier volgens historische bronnen al sinds de Romeinse tijd gewonnen in de zoutvelden aan de baai, die nog altijd in bedrijf zijn. En de Paska cipka, het kantwerk dat met de naald wordt gemaakt, staat sinds 2009 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed. In het kantmuseum zie je het werk van dichtbij.

Wandelen en duiken op het kale deel

Op het maanlandschap lopen gemarkeerde paden over het karst, onder meer rond de zogeheten Pag-driehoek en langs de oude herderspaden en droge stenen muurtjes. Reken op routes van 5 tot 12 kilometer over ongelijke steen; stevige schoenen zijn hier noodzaak en schaduw is er nul. Onder water is het beeld anders: de kust rond Pag heeft steile wanden, grotten en helder water met zicht tot tientallen meters. Duikcentra in Novalja en Mandre bieden begeleide duiken vanaf ongeveer 40 tot 60 euro. Houd er rekening mee dat de bora het duiken aan de noordkant onmogelijk maakt en dat plannen hier weersafhankelijk zijn.

Olijven, dorpen en het stille zuiden

Bij Lun aan de noordpunt staat een olijfgaard met wilde olijfbomen waarvan de oudste volgens onderzoekers meer dan duizend jaar oud zijn; het gebied is beschermd en er loopt een pad doorheen voor enkele euro's entree. De bomen zijn knoestig en laag en dragen nog altijd vrucht. In het zuiden liggen Povljana met zijn zoutmeer en vogelgebied, en de kleine dorpen waar de tijd merkbaar langzamer gaat. Hier eet je lamsvlees van de eigen schapen, gegrild of onder de peka, voor rond de 20 tot 25 euro. Dat lam is naast de kaas het tweede product waar het eiland om bekendstaat.

Praktisch en wanneer je gaat

Pag is met de brug aan de zuidkant vast verbonden met het vasteland, en er vaart een veerboot van Prizna naar Zigljen in het noorden, ongeveer twintig minuten. Vanuit Nederland is het zo'n vijftien uur rijden, met Zadar als dichtstbijzijnde luchthaven op een uur. Kroatie betaalt sinds 2023 met de euro. Mei, juni en september zijn de beste maanden: warm water, alles open en geen drukte. Juli en augustus zijn heet, met temperaturen rond de 30 graden en op het kale deel geen enkele schaduw, plus de festivaldrukte bij Novalja. Neem in elk seizoen een windjack mee, want als de bora opsteekt zakt de gevoelstemperatuur snel.