Het eiland Pag ontdekken met zoutpannen en feesten in Novalja

Pag leeft van twee dingen die niets met elkaar te maken hebben

Het eiland verdient zijn geld al eeuwen met zout, en sinds een jaar of twintig ook met feesten. Die twee gebeuren op nog geen dertig kilometer van elkaar, aan weerskanten van hetzelfde kale eiland. Dit artikel gaat over allebei: hoe de zoutpannen werken en te bezoeken zijn, en wat je van Novalja en het strand daarbuiten kunt verwachten.

De zoutpannen zijn het oudste bedrijf van het eiland

Ten zuiden van de stad Pag ligt een vlakte van ondiepe bassins waar al in de Romeinse tijd zout werd gewonnen; volgens het bedrijf zelf is het een van de oudste zoutwinningen aan de Adriatische Zee, en ze is nog altijd in bedrijf. De bassins beslaan bij elkaar ruim twee vierkante kilometer langs de baai. In de stad zit een klein museum over die geschiedenis, voor enkele euro's entree, doorgaans open van mei tot oktober. Vanaf de weg langs de baai kijk je zo de pannen in; de witte bergen geoogst zout zijn van ver te zien.

Zon, wind en geduld doen het werk

Zeewater wordt in ondiepe bassins gelaten en verdampt daar in etappes; het water schuift steeds naar een volgend bassin tot alleen het zout overblijft. Daarvoor is een droge zomer nodig en veel wind, en precies dat heeft Pag. De bora waait hier vanuit het noordoosten over het eiland en versnelt de verdamping. Diezelfde wind blaast het zout ook landinwaarts, wat verklaart waarom het eiland aan de noordoostkant vrijwel kaal is. De oogst valt in augustus en september; dan rijden de transportbanden en liggen de hopen op hun hoogst.

De stad Pag is in een keer op de tekentafel gezet

De oude stad werd vanaf 1443 nieuw gebouwd op een andere plek, in een rechthoekig stratenplan rond een centraal plein, naar ontwerp van de bouwmeester die ook aan de kathedraal van Sibenik werkte. Het geld daarvoor kwam uit het zout. Aan het plein staan de kerk en het onvoltooide hertogelijk paleis. Pag is daarnaast bekend om zijn kantwerk, dat sinds 2009 op de Unesco-lijst van immaterieel erfgoed staat; er is een klein kantmuseum en op straat verkopen vrouwen hun eigen werk voor 20 euro en meer per stuk.

Novalja is de tweede stad en een andere wereld

Ongeveer 25 kilometer noordelijker ligt Novalja, met zo'n 4.000 inwoners buiten het seizoen en een veelvoud daarvan in juli en augustus. Het is een gewone kustplaats met een haven, een boulevard en pensions, die in de zomer als uitvalsbasis voor het uitgaansleven dient. Onder de stad ligt bovendien een Romeinse waterleiding: een gang van ongeveer een kilometer, met de hand in de rots uitgehakt in de eerste eeuw. Een stuk daarvan is via het stadsmuseum te bezichtigen voor een paar euro.

Het strand met de clubs ligt buiten de stad

Op ongeveer 2 kilometer van Novalja ligt een kiezelstrand waar een handvol openluchtclubs naast elkaar staan. Overdag is het een gewoon strand met ligbedden en water dat helder en diep is; vanaf een uur of vier draait de muziek en dat gaat door tot de ochtend. Het seizoen loopt grofweg van half juni tot begin september, met festivals verspreid over die weken. Overdag is de toegang meestal gratis; voor een avond of een festivaldag betaal je 15 tot 40 euro, en drankjes liggen op stadsprijzen in plaats van dorpsprijzen.

Wat het kost en hoe je er komt

Tussen Novalja en het strand rijdt in het seizoen dag en nacht een pendelbus, voor een paar euro per rit; een taxi kost het tienvoudige. Parkeren bij het strand kost in het hoogseizoen 5 tot 10 euro per dag. Kroatië betaalt sinds 2023 met de euro, dus omrekenen hoeft niet meer. Een eenvoudige maaltijd in Novalja kost 12 tot 20 euro en in de stad Pag merkbaar minder. Wie alleen overdag komt zwemmen, heeft aan het strand genoeg aan de parkeerkosten.

Waar je niet moet slapen als je wilt slapen

Let op: in juli en augustus staan de clubs tot zonsopgang aan en draagt het geluid over het water; appartementen aan de kant van Novalja die naar de baai kijken, hebben daar last van. Wie rust zoekt, boekt aan de andere zijde van het eiland. Simuni en Mandre halverwege het eiland zijn rustige plaatsen met baaien en een jachthaven, op een half uur rijden van zowel Novalja als de stad Pag. Ook de omgeving van de zoutpannen is 's nachts stil. Voor gezinnen is dat de betere keus, met het feest op afroep in plaats van onder het raam.

Praktisch

Pag is aan de zuidkant met een brug aan het vasteland vast, op ongeveer een uur rijden van Zadar. In het noorden vaart een veerboot in een kwartier naar het vasteland richting Rijeka; in het hoogseizoen kan de wachtrij daar oplopen tot een uur of meer. Juni en september zijn de aangenaamste maanden: 24 tot 28 graden, zee van rond de 22 graden en veel minder volk. Juli en augustus zijn heet en druk. Buiten het seizoen sluit een groot deel van de horeca in Novalja en is het eiland uitgesproken leeg; de bora kan dan dagenlang met kracht doorstaan en veerboten uit de vaart halen.