De Plitvicemeren, sprookjesachtige watervallen en meren

Deze meren maken zichzelf en dat is geen beeldspraak

De Plitvicemeren zijn niet uitgesleten door water, ze zijn opgebouwd. Tussen de meren liggen drempels van kalksteen die nog steeds aangroeien, en het zijn levende organismen die dat doen. Wie dat weet, kijkt anders naar Nationaal Park Plitvice en begrijpt meteen waarom er zoveel niet mag. De regels over zwemmen, over het pad verlaten en over honden komen niet uit voorzichtigheid voort maar uit het feit dat de bodem hier breekbaar en levend is.

De drempels groeien 1 tot 3 centimeter per jaar

Het water uit deze streek zit vol opgeloste kalk. Mossen, algen en waterbacteriën in de beken vangen die kalk op en zetten hem af op hun eigen weefsel, waardoor er laag over laag een poreuze steensoort ontstaat die travertijn of kalktuf heet. Volgens het park groeien die drempels met ongeveer 1 tot 3 centimeter per jaar, en ze houden het water tegen; zo ontstaan de 16 meren en de watervallen ertussen. Een barrière die je kapot trapt, heeft tientallen jaren nodig om terug te komen. Vandaar dat je de vlonders niet af mag en dat zwemmen in het hele park verboden is.

Zestien meren die aan elkaar hangen

Het park telt 16 grotere meren met een naam en daarnaast een reeks kleinere zonder naam, allemaal verbonden door watervallen. Ze vormen samen één doorlopend systeem dat van het Prošćansko-meer in het zuiden tot Novakovića Brod in het noorden ongeveer 130 meter daalt. Het water komt van de Bijela Rijeka en de Crna Rijeka, de witte en de zwarte rivier, die zich boven het park verenigen. De bovenmeren, met Galovac en Gradinsko als grootste, liggen in een breed dal met bos eromheen en hebben zachte, brede cascades; de benedenmeren, met Milanovac, Gavanovac en Kaluđerovac, liggen in een smalle kloof met steile wanden. Dat verschil is de reden dat de twee ingangen een verschillend soort wandeling opleveren.

De Veliki slap is 78 meter hoog

Aan het einde van de benedenmeren stort de Plitvica 78 meter naar beneden, wat de Veliki slap tot de hoogste waterval van Kroatië maakt. Hij ligt op ongeveer 20 minuten lopen vanaf ingang 1, vlak bij de Sastavci, waar de beek en de meren samen de Korana vormen. Het is meteen het drukste punt van het park. Rond het middaguur staat het er in juli en augustus stil op de vlonder, dus ga er in het eerste uur na opening heen of in het laatste uur voor sluiting. Boven de benedenmeren ligt de Šupljara-grot, waardoor een trap naar het uitzichtpunt loopt; in de jaren zestig werden hier westernfilms opgenomen.

Het park stond van 1992 tot 1997 op de rode lijst

Plitvice kwam op 26 oktober 1979 op de werelderfgoedlijst van UNESCO en werd in 1992 op de lijst van bedreigd erfgoed gezet, waar het tot 1997 op bleef. De reden was de oorlog, want in maart 1991 vond hier het eerste gewapende treffen met dodelijke afloop van de Kroatische onafhankelijkheidsoorlog plaats. Tussen 1991 en 1995 was het park verlaten door zijn personeel. In die jaren werd er bos gekapt, werden er beren bejaagd en werd er met dynamiet gevist. Wat je nu ziet is dus niet alleen natuur maar ook herstel, en dat verklaart de strenge toon van de bordjes.

Waarom het water steeds een andere kleur heeft

De meren gaan van turkoois naar diepgroen, staalblauw en soms bijna grijs. Dat komt door de hoeveelheid kalk en mineralen in het water, door de diepte, die in het Kozjak-meer oploopt tot ruim 45 meter, door de hoeveelheid algen en door de hoek waaronder het licht binnenvalt. Praktisch betekent dat dat dezelfde plek er 's ochtends anders uitziet dan 's middags, en na een regenperiode anders dan na een droge week. Wie op de foto's uit reisgidsen rekent, moet weten dat die vrijwel altijd in het eerste of het laatste uur van de dag zijn genomen. Over de Zwarte Koningin, die volgens de plaatselijke legende na een lange droogte de regen bracht die de meren vulde, gaat het verhaal dat ze in de kloof huist.

Wat er in het bos leeft

Rond de meren ligt bijna 300 vierkante kilometer beuken- en dennenbos waarin bruine beren en wolven voorkomen. Je ziet ze niet vanaf de paden; wat je wel tegenkomt zijn eenden, reigers, forel in het heldere water en soms een ringslang die tussen de vlonders door zwemt. Voeren is verboden, ook van eenden, en dat wordt gehandhaafd. Let op dat je je meegebrachte lunch op de aangewezen plekken eet en niet onderweg op een vlonder, want kruimels trekken dieren naar de looppaden.

De boot en het treintje zitten in het kaartje

Over het Kozjak-meer, met ruim 80 hectare het grootste van de zestien, vaart een elektrische boot die de bovenmeren met de benedenmeren verbindt, en tussen de ingangen en de haltes rijdt een panoramatreintje. Beide zijn inbegrepen bij je entreekaart en zijn geen aparte excursie. Reken er in het hoogseizoen wel op dat je tot een halfuur voor de boot in de rij staat. Wie dat wil vermijden, loopt het stuk langs het meer; dat kost ongeveer drie kwartier extra maar je loopt dan grotendeels alleen.

Wanneer je het beste komt

In april en mei voeren de watervallen het meeste water door het smeltwater, in oktober kleurt het bos en in juli en augustus is het druk en staat het water laag. Een kaartje kost in de zomer 40 euro en in de winter 10 euro. Het park ligt op ongeveer 130 kilometer van Zagreb en 160 van Zadar. In de winter zijn delen van de vlonders gesloten wegens ijs en varen de boten niet, maar bevroren watervallen zijn een bezienswaardigheid op zich. Controleer voordat je boekt welke routes in die maanden open zijn.