De leukste dorpen van Ameland en wat je er kunt doen

Ameland heeft vier dorpen en ze verschillen echt van elkaar

Het eiland is ongeveer 25 kilometer lang en 2 tot 4 kilometer breed, met zo'n 3.700 inwoners verdeeld over vier kernen op een rij langs de zuidkant. Van west naar oost zijn dat Hollum, Ballum, Nes en Buren. Ze liggen op vijf tot zeven kilometer van elkaar, wat betekent dat je ze op één fietsdag allemaal ziet. Dit artikel gaat over wat elk dorp te bieden heeft en welk dorp bij welk soort verblijf past.

Hollum heeft de vuurtoren en het reddingsmuseum

Hollum ligt bij de Bornrif, de rode vuurtoren uit 1880 van ongeveer 55 meter, te beklimmen via 236 treden voor een paar euro. Vanaf boven zie je het hele eiland liggen, met de Noordzee aan de ene en de Waddenzee aan de andere kant. In het dorp zit Reddingmuseum Abraham Fock in een oud botenhuis, en even verderop het cultuurhistorisch museum Sorgdrager in een commandeurswoning. Enkele keren per jaar wordt daar de reddingboot met paarden door de branding getrokken, zoals dat tot in de twintigste eeuw ging; die demonstratie trekt duizenden mensen en is de bekendste gebeurtenis van het eiland.

Ballum is het kleinste en het stilste

Volgens de gemeente wonen er in Ballum een paar honderd mensen, waarmee dit de rustigste kern is, met witte huizen rond de hervormde kerk en een oude begraafplaats met commandeurszerken: grafstenen van walvisvaarders die in de zeventiende en achttiende eeuw vanaf dit eiland naar Groenland voeren. Op het dorpsplein stond tot 1829 het Camminghaslot van de familie die het eiland eeuwenlang bestuurde. Aan de rand ligt Ameland Airport, waar sportvliegtuigjes en rondvluchten vertrekken. Er zijn nauwelijks winkels, dus wie hier verblijft, fietst voor boodschappen naar Nes of Hollum. Voor wie stilte zoekt is dat precies de bedoeling.

Nes is het hoofddorp en de aanlegplaats

Hier komt de veerboot aan en hier zit het merendeel van de winkels, restaurants en terrassen. Het dorp heeft een losstaande kerktoren uit de achttiende eeuw, waarvan de bijbehorende kerk allang is verdwenen. Vanuit Nes vertrekken de wadexcursies en de zeehondentochten, en in het dorp zit het Natuurcentrum Ameland met aquaria en een walvisskelet; fietsverhuur zit op loopafstand van de aanlegsteiger, vanaf ongeveer 8 euro per dag. Het is het praktischste dorp om te verblijven, en tegelijk het drukste: in de zomervakantie is de hoofdstraat een aaneengesloten stroom fietsers.

Buren ligt het dichtst bij de oostelijke duinen

Het oostelijkste dorp is het jongste van de vier en ontstond pas in de zeventiende eeuw. Het heeft met Swartwoude een landbouw- en juttersmuseum in een oude boerderij, met vondsten die door de jaren heen op het strand aanspoelden. Achter het dorp begint het lege oostelijke deel van het eiland: duinen, kwelders en een strand dat kilometers doorloopt zonder paviljoen. Er zijn maneges en er wordt gekitesurfd op het strand. Voor wie natuur en ruimte zoekt en niet elke avond een terras nodig heeft, is dit de beste keuze.

Het oosten is geen dorp maar wel de moeite

Voorbij Buren loopt het eiland nog ongeveer acht kilometer door zonder bebouwing. Daar liggen het Oerd en de Hôn, duingebieden met paden en uitkijkpunten, waar in het broedseizoen delen zijn afgesloten. Op de oostpunt verandert het eiland nog steeds van vorm: de zandplaat groeit door aanslibbing oostwaarts. Vanaf de duintop kijk je over de kwelders naar Schiermonnikoog. Reken vanaf Nes op ruim een uur fietsen enkele reis, over een fietspad dat vrijwel de hele weg door de duinen loopt.

Wat je tussen de dorpen door ziet

De dorpen zijn onderling verbonden door fietspaden die deels door de Kooiduinen en deels over de binnenweg lopen; de zuidelijke route langs de dijk is vlak, de duinroute heeft klimmetjes. Bij elkaar is het eiland van west naar oost ongeveer 22 kilometer fietsen. Onderweg passeer je de wadkant, waar bij laag water het slik droogvalt en steltlopers foerageren. De Waddenzee staat sinds 2009 op de werelderfgoedlijst. Neem een verrekijker mee; vanaf de dijk zie je zeehonden op de platen liggen zonder dat je een excursie hoeft te boeken.

De veerboot is afhankelijk van het getij

Let op: de vaargeul naar Ameland slibt dicht en bij extreem laag water kan de boot vertraagd raken of moet hij een andere route varen. Dat gebeurt met enige regelmaat en kan een uur of meer schelen; de dienstregeling wordt daarom per seizoen aangepast. De overtocht van Wagenborg vanaf Holwerd duurt ongeveer 45 minuten en kost rond de 20 euro retour per persoon. Auto's meenemen is duur en vaak onnodig: op het eiland kom je met de fiets vrijwel overal, en in de zomervakantie geldt bovendien een beperking op het meenemen van auto's van dagbezoekers.

Praktisch

Vanuit het midden van het land rijd je in ongeveer twee uur naar de veerhaven in Friesland; parkeren daar kost rond de 8 tot 12 euro per dag. Op het eiland rijdt een buslijn tussen de dorpen voor een paar euro per rit. Mei, juni en september zijn de aangenaamste maanden: 15 tot 22 graden, alles open en beduidend rustiger dan in de zomervakantie. In juli en augustus is reserveren van accommodatie en overtocht nodig. In de winter is het eiland leeg en waait het hard; een deel van de horeca sluit dan of gaat naar weekendopenstelling.