Vakantie in De Peel met natuur, vennen en geschiedenis

De verdwenen dorpen in de Peel hebben nooit bestaan

Wat hier verdween is geen dorp maar het veen zelf: van de ongeveer 30.000 hectare hoogveen die hier lag, is tussen 1850 en 1950 vrijwel alles afgegraven. De dorpen zijn juist andersom ontstaan: het zijn veenkoloniën die pas in de negentiende eeuw werden gesticht om de turf te winnen. Wat overbleef is een handvol restanten, waarvan het grootste ruim 1.400 hectare beslaat. Dit artikel behandelt die restanten, met openingstijden, afstanden en de beste maanden.

Het nationale park ligt half in Brabant en half in Limburg

De provinciegrens loopt dwars door het gebied heen; het bezoekerscentrum staat aan de Limburgse kant. Dat verklaart waarom u het in overzichten bij beide provincies tegenkomt. Toegang is gratis en het gebied is dag en nacht open; parkeren kost enkele euro's per dag. Er lopen gemarkeerde routes van 3 tot 10 kilometer over knuppelpaden en zandwegen, met uitkijkpunten over de vennen. Reken op twee tot vier uur. Het bezoekerscentrum is doorgaans van dinsdag tot zondag open van 10.00 tot 17.00 uur.

De vennen zijn geen natuurlijke plassen maar oude turfputten

Wat er nu uitziet als een moeraslandschap met open water, zijn grotendeels de gaten die tussen 1850 en 1950 bij de turfwinning zijn ontstaan en die daarna zijn volgelopen; sommige zijn 2 tot 3 meter diep. Het veen zelf groeit maar ongeveer een millimeter per jaar aan. Daarom wordt het waterpeil hier kunstmatig hooggehouden met dammetjes en stuwen; dat ziet u overal langs de paden. Blijf op de paden, die van zonsopgang tot zonsondergang toegankelijk zijn: naast het pad is het drassig en op sommige plekken zakt u er tot uw knieën in weg, ook waar het droog lijkt.

Sinds enkele jaren broeden hier weer kraanvogels

Na eeuwen afwezigheid broeden er in de Peelrestanten volgens de terreinbeheerder sinds enkele jaren weer kraanvogels, vogels met een spanwijdte van ruim 2 meter en een van de weinige broedplaatsen in Nederland. In oktober en november trekken er daarnaast grote groepen over. Kijken kost niets en gaat vanaf de uitkijkpunten en de dijkjes. Neem een verrekijker mee en blijf op afstand: de nesten liggen in het veen en verstoring betekent dat het broedsel mislukt. In de vroege ochtend en tegen zonsondergang hoort u ze het best.

Bij zonsondergang in juni zingt hier de nachtzwaluw

Op de drogere randen met heide en jonge dennen jaagt van eind mei tot begin augustus de nachtzwaluw, een vogel die in de schemering een ratelend geluid maakt dat minutenlang aanhoudt. Toegang tot de gebieden is gratis, maar sommige delen sluiten bij zonsondergang; er worden begeleide avondexcursies gehouden voor rond de 8 euro per persoon. Reken op twee uur. Neem muggenwerend middel mee en een zaklamp voor de terugweg, en kijk vooraf na of het deelgebied 's avonds open is.

Het gebied brandt geregeld en dat is te zien

In droge zomers ontstaan hier veenbranden die zich ondergronds voortzetten en weken kunnen doorsmeulen. Bij de brand van 2020 ging in het oostelijke deel enkele honderden hectaren verloren. Daardoor ziet u op sommige plekken zwartgeblakerde stronken en kale vlaktes; dat is geen verwaarlozing maar brandschade waar het veen zich langzaam van herstelt. Bij hoog brandgevaar worden delen afgesloten en geldt een rookverbod; dat staat aangegeven bij de ingangen.

Langs de rand liep in 1940 een verdedigingslinie

Van 1939 af werd hier een linie van bunkers en een tankgracht aangelegd, over een lengte van tientallen kilometers, die het moerasgebied als natuurlijke hindernis gebruikte. In mei 1940 werd hij binnen enkele dagen doorbroken. Er staan nog tientallen betonnen kazematten in het landschap, sommige vrij toegankelijk en gratis. Bij een van de dorpen is er een ingericht als museum voor enkele euro's, doorgaans in het weekeinde open van 11.00 tot 17.00 uur. Er loopt een fietsroute van ongeveer 40 kilometer langs.

Fietsen gaat hier over de oude turfkanalen

De kanalen die voor de afvoer van turf zijn gegraven, liggen er nog en er lopen fietspaden langs. Het gebied is vlak en het knooppuntennetwerk is dicht. Fietsen is gratis; huren kost 12 tot 18 euro per dag in de dorpen. Reken op 30 tot 45 kilometer voor een dagtocht langs de veenkoloniën. In september en oktober kleurt de heide en het veen bruinrood, en dat is met afstand de mooiste tijd; in het voorjaar is het gebied grijzer dan bezoekers verwachten.

Praktisch

Met de auto bent u vanaf Eindhoven in drie kwartier en vanaf Venlo in een half uur; met de trein reist u tot Deurne of Helmond en fietst u verder. Nederland betaalt met de euro. Parkeren bij de ingangen kost 2 tot 5 euro per dag. April tot oktober geeft 12 tot 24 graden. Neem laarzen mee: ook in de zomer blijven de paden na regen dagen nat. Let op teken in het hoge gras en op de heide; controleer uzelf na afloop, want in dit deel van Nederland komen ze veel voor.