Wandelen en fietsen in het Lauwersmeergebied

Dit meer was tot 1969 een zeearm

Het Lauwersmeer is geen natuurlijk meer. Op 23 mei 1969 werd de Lauwerszee afgesloten, in aanwezigheid van koningin Juliana, en veranderde een getijdengebied in zoet water. Voor Zoutkamp was dat een ramp. Het dorp verloor zijn positie aan zee en daarmee zijn vissersvloot. Wie er nu rondloopt ziet een haven die te groot is voor wat er nog gebeurt, en dat is het beste beeld van wat een dam met een dorp doet.

Negenduizend hectare met bijna niemand erin

Volgens het nationale park beslaat het gebied ongeveer 9.000 hectare; het kreeg de status in 2003. Er wonen vrijwel geen mensen, er staat nauwelijks straatverlichting en dat heeft een bijeffect dat u nergens anders in Nederland zo goed krijgt. Sinds 2016 mag het zich Dark Sky Park noemen. Bij helder weer is de Melkweg er met het blote oog te zien. Ga daarvoor in het najaar of de winter, want in juni wordt het hier na elf uur 's avonds nauwelijks donker.

Fietsen om het meer is een dagtocht

Een rondje langs het Lauwersmeer komt uit op tegen de 40 kilometer, over verharde paden en dijken. Het is vlak, maar dat betekent hier niet dat het makkelijk is. Er staat vrijwel altijd wind en er is over kilometers geen boom of gebouw waarachter u kunt schuilen. Reken bij windkracht vijf op een half uur extra en begin de tocht tegen de wind in. Onderweg is er weinig horeca; die zit in Zoutkamp, Lauwersoog en bij het bezoekerscentrum.

De vogelkijkhutten zijn het doel, niet de omweg

Rond het meer liggen kijkhutten en uitkijkpunten, waaronder Jaap Deensgat aan de Groninger kant en de Ezumakeeg aan de Friese kant. Ze staan zo dat u het water op kijkt met de zon in de rug, en liggen vijf tot vijftien kilometer uit elkaar. Ga vroeg. In het eerste uur na zonsopgang zit er het meeste op het water en is er niemand anders in de hut. Neem een verrekijker met minstens acht keer vergroting mee, want zonder ziet u vooral verre stipjes.

Zeearenden broeden hier weer

Het Lauwersmeer is een van de plekken in Nederland waar de zeearend zich heeft gevestigd, met een spanwijdte tot meer dan twee meter de grootste roofvogel van het land. Daarnaast is het gebied belangrijk voor lepelaars, ganzen en steltlopers. De aantallen wisselen sterk per seizoen. In het najaar en de winter zitten hier tienduizenden ganzen; van maart tot half juli is het gebied vooral broedgebied en zijn delen afgesloten. Dat is geen suggestie maar een afzetting, om verstoring te voorkomen.

Er lopen grote grazers los in het gebied

In grote delen van het park lopen konikpaarden en Schotse hooglanders vrij rond om het gebied open te houden. U loopt er gewoon doorheen, over paden die door de begraasde delen gaan. Let op dat dit geen tamme dieren zijn. Houd afstand, zeker van maart tot juni wanneer er veulens en kalveren zijn. Honden moeten in die delen aan de lijn en soms mogen ze er helemaal niet in; dat staat op het bord bij het klaphek. Houd minstens vijfentwintig meter afstand. Loslopende honden zijn de belangrijkste oorzaak van incidenten met deze dieren.

Een deel van het gebied is oefenterrein

De Marnewaard, aan de oostkant van het meer, is militair oefenterrein. Tijdens oefeningen zijn delen afgesloten en dat wordt met borden en slagbomen aangegeven. Dat verrast bezoekers die op een kaart een pad zien lopen dat die dag niet begaanbaar is. Het kost u een omweg van twee tot drie kilometer. Controleer voor een langere route of er een oefening gepland staat, want een dichte slagboom kost een half uur.

Wat u meeneemt naar een open landschap

Neem wind- en regenkleding mee, ook bij een goede voorspelling. Er is geen beschutting en een bui trekt hier in twintig minuten over, waarna het weer droog is. Neem ook water en iets te eten mee. Tussen de startpunten liggen stukken van vijf tot tien kilometer zonder voorziening, en buiten het seizoen is het bezoekerscentrum beperkt open. In de zomer is muggenspul geen overbodige luxe, vooral tegen de avond langs het riet.