Strand en stilte voor ultieme ontspanning op Vlieland

Vlieland heeft één dorp en geen auto's voor bezoekers

Vlieland telt ongeveer 1.100 inwoners, die vrijwel allemaal in Oost-Vlieland wonen, het enige dorp op het eiland. Bezoekers mogen hun auto niet meenemen: die blijft in Harlingen op de vaste wal staan. Dat is de reden dat het hier stiller is dan op de andere Waddeneilanden. Dit artikel behandelt het strand, de duinen en de rust, met veerprijzen, afstanden, fietshuur en de dagen waarop het westen dicht is.

Het Noordzeestrand is twaalf kilometer lang en heeft drie paviljoens

Langs de hele noordkant loopt een aaneengesloten strand van ongeveer twaalf kilometer aan de Noordzee, met duinen erachter en drie horecapunten verspreid over de lengte. Toegang is gratis. Vanaf het dorp is het eerste strandpad tien minuten fietsen en het verste punt ligt twaalf kilometer verderop. Hoe verder je fietst, hoe leger het wordt: op een zomerse dag ligt bij het dorp iedereen en zit je vier kilometer verderop alleen. Bij paal 20 en bij Lange Paal staan de andere opgangen.

De Vliehors in het westen is een militair oefenterrein

De westelijke punt bestaat uit de Vliehors, een kale zandvlakte van ongeveer 2.000 hectare die door de luchtmacht als schietterrein wordt gebruikt en die ook de Sahara van het noorden wordt genoemd. Op oefendagen is het gebied afgesloten en staan er rode vlaggen. Let op dat dit geen formaliteit is: er wordt met scherp geoefend en het terrein wordt bewaakt. Op vrije dagen mag je er lopen, en er rijdt met de Vliehors Expres een oud rupsvoertuig heen dat rond de 20 euro per persoon kost en twee uur duurt. Kijk de oefendagen na bij de veerdienst of het bezoekerscentrum voordat je die kant op fietst.

Het eiland heeft veertig kilometer fietspad en geen enkele klim

Van het dorp naar het westen loopt over de Postweg een verhard fietspad over de hele lengte, met het Posthuys halverwege als enige stop; dat is een herberg die er al sinds de zeventiende eeuw staat. Buiten dat pad liggen zandpaden door duin en bos, grotendeels beheerd door Natuurmonumenten. Fietsen huren kost 8 tot 14 euro per dag bij meerdere verhuurders aan de haven en in het dorp. Reken op anderhalf uur naar het westelijke eindpunt en terug, meer als het waait, want tegenwind is hier het enige hoogteverschil dat je tegenkomt.

De Kroonspolders zijn tussen 1900 en 1930 aangelegd

In het midden van het eiland zijn destijds duindijken aangelegd waardoor de Kroonspolders ontstonden, lage natte vlaktes die nu vogelgebied zijn, met kijkhutten langs het pad. Toegang is gratis, al zijn delen in het broedseizoen van april tot juli afgesloten. Neem een verrekijker mee. Vanaf het dorp ben je er in twintig minuten met de fiets. In het najaar strijken hier op de trek grote groepen ganzen en steltlopers neer, en aan de kant van de Waddenzee vallen bij eb de platen droog waar zeehonden liggen.

Dit is een van de donkerste plekken van Nederland

Doordat er nauwelijks straatverlichting is, geen doorgaand verkeer rijdt en de vaste wal 20 kilometer verderop ligt, hoort de nachtelijke hemel hier volgens metingen tot de donkerste van het land; op heldere nachten zie je de Melkweg met het blote oog. Kijken kost niets. De beste maanden zijn september tot maart, wanneer het vroeg donker wordt. Fiets een kilometer het dorp uit, doe je licht uit en laat je ogen twintig minuten wennen. Neem een zaklamp met rood licht mee, want een gewone lamp maakt dat effect in één keer ongedaan.

De vuurtoren staat op een duin van veertig meter

Aan de rand van het dorp staat op het Vuurboetsduin, het hoogste punt van het eiland, een vuurtoren uit 1909 die ook het Vuurduin wordt genoemd. De toren is in het seizoen op vaste dagen te beklimmen voor rond de 4 euro; buiten die tijden is het duin eromheen gratis en altijd toegankelijk. Van boven zie je het hele eiland liggen, met Texel aan de ene en Terschelling aan de andere kant. Reken op een half uur inclusief de klim over de duintrap. In het dorp staat de Nicolaaskerk uit 1605, de oudste van de Waddeneilanden.

Het tweede dorp is in de achttiende eeuw in zee verdwenen

Aan de westkant lag tot in de achttiende eeuw West-Vlieland, een tweede dorp dat door aanhoudende afslag van de kust is prijsgegeven en rond 1736 definitief verlaten. Er is niets van over. Bezoeken kost niets, want er valt niets te bezoeken; wel staat er langs het fietspad uitleg over waar het lag. Dat verklaart waarom dit eiland zo smal en zo leeg is, en waarom de duinen aan de westkant nog altijd bewegen. De Waddenzee aan de zuidkant staat sinds 2009 op de werelderfgoedlijst.

Praktisch

De veerboot vanaf Harlingen doet er anderhalf uur over en de sneldienst een half uur tot drie kwartier. Een retour kost 30 tot 40 euro per persoon en een fiets meenemen kost extra. Parkeren aan de wal kost 10 tot 15 euro per dag; reserveer beide in het hoogseizoen vooruit, want op zaterdag in juli zit de boot vol. Mei, juni en september geven 15 tot 22 graden en de meeste zon. In juli en augustus is het dorp vol en zijn de huisjes maanden vooruit verhuurd. In de winter is het 3 tot 8 graden, vaart er een beperkte dienst en is een deel van de horeca dicht; wie voor de stilte komt, komt dan.