Cultuur, wijn en kuuroorden in Podravska in Oost-Slovenië

Oost-Slovenië is het deel dat de reisgidsen overslaan

Wie Slovenië zegt, zegt Bled en Ljubljana, en dat is precies waarom het oosten zo goed bevalt: de streek Podravska rond Maribor en Ptuj heeft de wijn, de kuuroorden en het oudste stadje van het land, maar niet de bussen vol dagjesmensen. De prijzen liggen er merkbaar onder die van het westen en de afstanden zijn klein; alles in dit artikel ligt binnen een half uur rijden van elkaar. Drie dingen dragen de streek: de wijncultuur met de oudste wijnstok ter wereld als uithangbord, de thermaalbaden op het warme water onder de vlakte, en een cultuurgeschiedenis die van de Romeinen tot de Habsburgers loopt. Dit artikel loopt ze alle drie af, met prijzen en de juiste seizoenen.

De wijncultuur begint bij een stok van vier eeuwen oud

Aan de rivierkade van Maribor groeit de Stara trta, volgens het Guinness Book of Records de oudste vruchtdragende wijnstok ter wereld: ruim 400 jaar oud, geplant toen het huis erachter nog deel was van de stadsmuur. De stok draagt nog elk jaar druiven van het ras žametovka, en de oogst wordt in miniflesjes gebotteld als relatiegeschenk van de stad. Het Oude Wijnstokhuis erachter, doorgaans open van 10.00 tot 18.00 uur, is museum en proeflokaal in één en de logische eerste stop. Houd de verwachting nuchter: het is een wijnstok tegen een gevel, geen kathedraal. De waarde zit in wat hij aankondigt, want de hellingen achter de stad staan er vol mee.

De wijnwegen zijn de streek op haar best

Rond Maribor en Ptuj liggen bewegwijzerde wijnwegen langs boeren die aan huis schenken, met witte rassen als leidraad: riesling, šipon, sauvignon. Een proeverij bij de boer kost doorgaans 10 tot 20 euro per persoon, inclusief brood, kaas en worst van het huis, en duurt zelden korter dan anderhalf uur; haast is hier geen onderdeel van het aanbod. Twee praktische zaken. Reserveer minstens een dag vooraf, want de boeren schenken op afspraak en niet op inloop. En regel vervoer, want de routes slingeren door heuvels en de Sloveense alcoholcontrole is streng; een taxi of een aangewezen bestuurder hoort bij de planning. September en oktober, rond de oogst, zijn de mooiste maanden, en dan hangen de klopotec-windmolens ratelend boven de gaarden om de spreeuwen te verjagen.

Ptuj is het cultuurhart, en carnaval is het hoogtepunt

Ptuj, het oudste stadje van het land, is de culturele tegenpool van het jonge Maribor: Romeinse wortels, een kasteel boven de rode daken en een museum met de beroemde carnavalsmaskers van de streek. De kern is in een middag te belopen, en juist die maat maakt het geliefd. Het grote moment is Kurentovanje, het carnaval dat sinds 2017 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed staat. De kurent, een harige, gehoornde gestalte behangen met koebellen, jaagt er de winter weg; de moderne optocht bestaat volgens de organisatie sinds 1960 en beslaat anderhalve week in februari of begin maart. Boek voor die periode ver vooruit, en weet dat de rest van het jaar het omgekeerde geldt: dan is Ptuj stil, en wie rust zoekt komt juist dan.

De kuuroorden draaien op het water onder de vlakte

Oost-Slovenië ligt op thermaal water, en de kuuroordtraditie is er Midden-Europees: grote complexen met binnen- en buitenbaden die het hele jaar open zijn, met dagkaarten tussen de 15 en 25 euro per volwassene. Rond Ptuj en verder oostwaarts liggen de bekendste, elk met een badgedeelte voor gezinnen en een stiller sauna- en kuurgedeelte. Voor de streek zijn de baden wat de kabelbaan voor Maribor is: de vaste tweede helft van de dag. Houd er rekening mee dat de complexen in Sloveense schoolvakanties en weekenden vol lopen met gezinnen uit de wijde omtrek, en dat de saunadelen doorgaans vanaf 15 of 16 jaar toegankelijk zijn; controleer dat vooraf als je met tieners reist.

Maribor zelf is een halve dag, en dat is geen belediging

De tweede stad van het land is compact: de Lent met de wijnstok, de watertoren en de gerechtstoren aan de Drava, het plein rond de pestzuil en de kathedraal erachter. Wie het rustig aan doet, heeft er een halve dag aan, en dat maakt de stad de ideale uitvalsbasis in plaats van het einddoel. Eind juni en begin juli verandert dat: dan is de kade twee weken het toneel van het Lent-festival, een van de grootste openluchtfestivals van het land. De terrassen aan het water rekenen toeristenprijzen; een straat landinwaarts halveert de rekening. En wie de stad van boven wil zien, neemt de kabelbaan naar het Pohorje, vanaf 328 meter in het dal naar 1.042 meter.

De keuken is Habsburgs met een eigen taart

De streekkeuken verraadt vier eeuwen Oostenrijks bestuur: schnitzels, goulash en knoedels, met als eigen kroon de gibanica, de gelaagde taart met maanzaad, walnoot, appel en kwark die hier bij elke gostilna op de kaart staat. Een driegangenmenu in zo'n herberg kost doorgaans 20 tot 30 euro, en de doordeweekse middagmenu's aanzienlijk minder. Slovenië rekent in euro's en pinnen kan vrijwel overal, wat de streek tot een van de makkelijkste bestemmingen van dit deel van Europa maakt. Let op de ritmes: veel keukens sluiten tussen de middag- en de avonddienst, en op zondagavond is er buiten Maribor weinig open. De wijn van het huis is vrijwel altijd van een boer uit de buurt, en vragen waarvandaan hoort erbij.

Wanneer je gaat

September en oktober zijn de maanden van de streek: oogsttijd op de wijnwegen, 15 tot 25 graden en hellingen in herfstkleur. Mei en juni zijn het groene alternatief, met eind juni het Lent-festival als drukste periode van Maribor. De winter heeft een eigen logica: skiën op het Pohorje, de baden als middagprogramma en in februari het carnaval van Ptuj als uitschieter, met dien verstande dat bedden dan schaars zijn. November en maart zijn de stille maanden waarin ook veel wijnboeren rust houden; goedkoop, maar plan dan rond de baden en de steden in plaats van rond de hellingen.