Jönköping, stad aan het Vätternmeer met historie en design

Jönköping ligt aan de zuidpunt van het op één na grootste meer van Zweden

Jönköping telt rond de 145.000 inwoners en ligt precies waar het Vättern eindigt, ingeklemd tussen dat meer en twee kleinere, het Munksjön en het Rocksjön. Het Vättern is met ongeveer 1.900 vierkante kilometer het op één na grootste meer van Zweden en met 128 meter het diepste; het is ruim 130 kilometer lang en op de meeste plekken maar 15 tot 30 kilometer breed. Die vorm maakt het meer berucht om plotselinge golfslag. Vanaf Göteborg is het ongeveer 150 kilometer en vanaf Stockholm zo'n 330.

Het water van het Vättern is helder genoeg om drinkwater te leveren

Het Vättern wordt vrijwel alleen door regen en bronnen gevoed en heeft daardoor uitzonderlijk helder water, met zicht tot ongeveer 15 meter. Het levert drinkwater aan honderdduizenden mensen. Het duurt naar schatting zestig jaar voordat al het water in het meer is ververst, wat betekent dat vervuiling er lang blijft. Zwemmen kan, maar het water is koud: in augustus rond de 18 graden en in juni vaak nog geen 15.

De stad is gebouwd op de plek van een verdwenen kasteel

Jönköping kreeg in 1284 stadsrechten en is daarmee een van de oudste steden van Zweden. Het oorspronkelijke centrum lag bij een kasteel dat in de zeventiende eeuw werd afgebroken om plaats te maken voor een vesting, waarna de stad naar het westen verschoof. Van dat kasteel is niets meer te zien; de plek ligt onder het huidige stadscentrum. In het oude stadsdeel Väster staan nog houten huizen uit de achttiende en negentiende eeuw.

De lucifer is hier uitgevonden en dat heeft een museum

In Jönköping werd in 1845 de eerste luciferfabriek van Zweden gebouwd, waar de veiligheidslucifer werd geperfectioneerd: het strijkvlak met rode fosfor op het doosje in plaats van op de kop. Op het hoogtepunt werkten er duizenden mensen in de industrie en gingen de doosjes de hele wereld over. Het Tändsticksmuseet zit in de oudste fabrieksgebouwen uit 1848 en toont de machines en de doosjesetiketten. Toegang kost rond de 80 kronen, omgerekend zo'n 7 euro.

Husqvarna begon als wapenfabriek en zit vlak naast de stad

Het dorp Huskvarna, tegenwoordig een wijk van Jönköping op ongeveer 6 kilometer van het centrum, kreeg in 1689 een wapenfabriek die later overstapte op naaimachines, fietsen, motoren, gasfornuizen en uiteindelijk motorzagen en grasmaaiers. Het bedrijfsmuseum toont die hele reeks op één plek, van musketten tot motorfietsen. Het is doorgaans van dinsdag tot en met zondag open en kost rond de 90 kronen. Achter de fabriek stort de rivier Huskvarnaån over een reeks vallen naar beneden.

Kulturhuset Spira staat aan het water en is van glas

Het cultuurhuis Spira opende in 2011 aan de oever van het Munksjön en huisvest het regionale theater, de opera en het symfonieorkest. Het gebouw heeft een glazen gevel die het meer weerspiegelt en is ook zonder kaartje binnen te lopen; er is een café met uitzicht. De grote zaal telt rond de 800 plaatsen. Vanaf het centraal station is het vijf minuten lopen.

Het provinciaal museum heeft een eigen kunstenaarsvleugel

Het Jönköpings läns museum gaat over de streekgeschiedenis en heeft daarnaast een afdeling gewijd aan John Bauer, de illustrator die de Zweedse sprookjesbossen met hun trollen tekende en die in 1918 op het Vättern verdronk toen zijn schip zonk. Zijn originele tekeningen hangen hier. Toegang kost rond de 80 kronen en het museum is op maandag gesloten. Reken op een uur tot anderhalf.

De eilanden in het Vättern liggen verder noordelijk

Visingsö, het grootste eiland in het meer, ligt ongeveer 30 kilometer ten noorden van Jönköping bij Gränna en is met de veerboot in een half uur te bereiken. Het eiland is ruim 14 kilometer lang en 3 kilometer breed, met een eikenbos dat in de negentiende eeuw is aangeplant voor de scheepsbouw van de marine. Er rijden geen auto's van bezoekers rond; je huurt een fiets of neemt een huifkar. Gränna zelf is bekend om de rood-wit gestreepte pepermuntstokken die er sinds 1859 met de hand worden gemaakt.

Langs de oevers loop en fiets je tientallen kilometers

Vanaf het centrum loopt een promenade langs het Vättern met stranden, steigers en een badhuis. Verder noordelijk gaat die over in paden langs de oever richting Habo. Rond de drie meren van de stad ligt een net van wandelroutes; het rondje om het Rocksjön is ongeveer 4 kilometer en volledig vlak. De Vätternrundan, de fietstocht van 315 kilometer om het hele meer, vertrekt elk jaar in juni vanuit Motala en trekt tienduizenden deelnemers. Let op: in dat weekend zijn hotelkamers rond het meer maanden vooruit uitverkocht en liggen de prijzen fors hoger.

De kerk van Habo is van hout en vanbinnen beschilderd

Op ongeveer 15 kilometer ten noordwesten van Jönköping staat de houten kerk van Habo uit 1723, waarvan het complete interieur tussen 1741 en 1743 werd beschilderd met de tien geboden en bijbelse taferelen. Het is een van de best bewaarde beschilderde houten kerken van Zweden. Toegang is gratis en de kerk is in de zomermaanden dagelijks open. Van buiten oogt hij als een schuur, wat het contrast binnen groter maakt.

Praktisch bij een bezoek

Jönköping ligt aan de snelweg tussen Göteborg en Stockholm en heeft een klein vliegveld, maar de meeste bezoekers komen met de auto of de trein. Betalen gaat in Zweedse kronen en vrijwel volledig met de kaart; veel zaken nemen helemaal geen contant geld meer aan. Een hoofdgerecht in een restaurant kost 200 tot 300 kronen, omgerekend 18 tot 27 euro. De zomer is kort maar licht: in juni wordt het hier nauwelijks donker.