Rust, ruimte en eindeloze natuur in Zweden

Zweden is 1.572 kilometer lang en grotendeels leeg

Zweden beslaat ongeveer 450.000 vierkante kilometer en telt rond de 10,5 miljoen inwoners, wat neerkomt op zo'n 25 mensen per vierkante kilometer. Van Smygehuk in het zuiden tot de noordgrens is het 1.572 kilometer, ongeveer de afstand van Amsterdam naar Rome. Bos beslaat rond de zeventig procent van het oppervlak en er liggen bijna honderdduizend meren van meer dan een hectare. Het grootste deel van de bevolking woont in de driehoek Stockholm, Göteborg en Malmö, en de rest van het land is daardoor stiller dan de meeste bezoekers verwachten.

Het allemansrecht laat je vrijwel overal slapen

Het allemansrätten geeft iedereen het recht om zich vrij door de natuur te bewegen, ook over particuliere grond, zolang je niets verstoort of achterlaat. Volgens het Zweedse natuurbeschermingsbureau mag je een tent neerzetten op onbebouwd terrein, buiten het zicht van een woning en in de regel voor één of twee nachten; het recht staat sinds 1994 in de grondwet genoemd. Bessen, paddenstoelen en bloemen plukken mag, akkers en tuinen niet betreden. Let op: bij droogte geldt vrijwel elke zomer een vuurverbod, en dat wordt streng gehandhaafd; kijk het na bij de gemeente voor je een vuurtje maakt.

De meren zijn zo groot dat je de overkant niet ziet

Het Vänern is met ongeveer 5.650 vierkante kilometer het grootste meer van de Europese Unie, en het Vättern volgt met 1.900. Beide zijn met het Göta-kanaal verbonden, een vaarweg van 190 kilometer met achtenvijftig sluizen die in 1832 werd geopend en die het land van kust tot kust doorsnijdt. Op dat kanaal varen in de zomer boten die er vier dagen over doen. Rond de meren liggen fietsroutes van honderden kilometers, vrijwel vlak.

De scherenkust bij Stockholm telt tienduizenden eilanden

Zweden heeft met rond de 267.000 eilanden er meer dan welk land ook, en de scherenkust voor Stockholm alleen al bestaat uit ongeveer 30.000 rotseilandjes. Vanaf de kade in het centrum varen het hele jaar boten de scheren in; naar Vaxholm duurt het ongeveer een uur en naar de buitenste eilanden zoals Sandhamn drie. Een enkele reis kost rond de 10 tot 20 euro. Veel eilanden hebben geen auto's en soms alleen een pension en een winkel.

In Lapland liggen de nationale parken zonder paden

Boven de poolcirkel ligt Laponia, sinds 1996 werelderfgoed, een gebied van rond de 9.400 vierkante kilometer met vier nationale parken. Sarek werd in 1909 ingesteld, heeft rond de tweehonderd toppen boven de 1.800 meter en bewust geen gemarkeerde paden, bruggen of hutten; het is een gebied voor ervaren trekkers met kaart en kompas. Padjelanta ernaast is met rond de 1.980 vierkante kilometer het grootste nationale park van het land en juist wel begaanbaar, met een route en hutten. De Kebnekaise is met ongeveer 2.096 meter de hoogste berg van Zweden.

De Kungsleden loopt 440 kilometer door het noorden

De Kungsleden, de koningsweg, loopt van Abisko naar Hemavan over ongeveer 440 kilometer en werd vanaf 1900 aangelegd door de Zweedse toeristenvereniging. Het bekendste stuk is de eerste 105 kilometer van Abisko naar Nikkaluokta, in vier tot zes dagen te lopen met hutten op dagafstand. Over de rivieren liggen bruggen of staan roeiboten klaar die je zelf overzet. Reken op rond de 60 euro per nacht in een hut voor niet-leden, en op muggen in juli.

Abisko is de droogste plek van het land en daarom goed voor noorderlicht

Abisko ligt in de regenschaduw van de Noorse bergen, waardoor er opvallend vaak een gat in het wolkendek zit; daar dankt de plaats zijn reputatie voor noorderlicht aan. Het seizoen loopt van eind september tot eind maart, met de beste kansen rond middernacht bij heldere, koude nachten. Een stoeltjeslift brengt bezoekers naar een uitkijkstation op ongeveer 900 meter. In dezelfde streek, bij Jukkasjärvi, wordt sinds 1989 elke winter een hotel van ijs gebouwd dat in het voorjaar smelt.

Dalarna is het Zweden van de ansichtkaarten

Dalarna ligt in het midden van het land rond het Siljanmeer, dat in een inslagkrater van rond de 377 miljoen jaar oud ligt, de grootste van Europa. In Nusnäs bij Mora worden sinds 1928 de rood geschilderde Dalapaarden met de hand gesneden en beschilderd; de werkplaats is te bezoeken. Vanuit Mora vertrekt elk jaar in maart de Vasaloppet, de langlaufwedstrijd over 90 kilometer die sinds 1922 wordt gehouden en waar tienduizenden aan meedoen. In het nationaal park Fulufjället verderop valt de Njupeskär, met 93 meter de hoogste waterval van Zweden.

Gotland heeft een stadsmuur van 3,4 kilometer

Gotland ligt in de Oostzee, ongeveer drie uur varen vanaf Nynäshamn of Oskarshamn. De hoofdstad Visby was een van de belangrijkste Hanzesteden en staat sinds 1995 op de werelderfgoedlijst, vooral vanwege de ringmuur van 3,4 kilometer met zevenentwintig torens en de ruïnes van middeleeuwse kerken binnen de muren. In augustus is er de Middeleeuwse Week, waarin de stad een week lang in de veertiende eeuw verkeert. Langs de kust staan raukar, kalkstenen zuilen die door de zee zijn uitgesleten.

Öland is vlak, zonnig en heeft een steppe

Öland ligt aan de zuidoostkust en is sinds 1972 met een brug van 6 kilometer met het vasteland verbonden. Het zuiden bestaat uit Stora Alvaret, een kalksteenvlakte van rond de 260 vierkante kilometer met een plantengroei die nergens anders in Noord-Europa voorkomt; sinds 2000 staat het op de werelderfgoedlijst. Bij Borgholm staat de grootste kasteelruïne van Scandinavië, in 1806 afgebrand. Het eiland telt de meeste zonuren van het land en is vlak genoeg om helemaal te fietsen.

De westkust heeft rotsen in plaats van duinen

Ten noorden van Göteborg ligt Bohuslän, een kust van kaalgeschuurde granietrotsen met vissersplaatsen als Smögen en Fjällbacka ertussen. Bij de Noorse grens ligt Kosterhavet, in 2009 het eerste zeenationale park van Zweden, waar door een geul van 200 meter diep koudwaterkoralen en zeldzame soorten voorkomen. Op de Kostereilanden rijden geen auto's van bezoekers. Het water is hier zouter en helderder dan aan de oostkust, maar ook een stuk kouder.

Wat een reis kost en hoe je je verplaatst

Zweden is duur maar minder dan Noorwegen: een hoofdgerecht kost 150 tot 250 kronen, omgerekend 13 tot 22 euro, en een biertje rond de 7 euro. Betalen gaat vrijwel volledig met de kaart en veel zaken nemen helemaal geen contant geld aan. Treinen rijden snel tussen de grote steden, maar in het noorden zijn de afstanden zo groot dat vliegen of de nachttrein praktischer is; Stockholm naar Kiruna is 1.250 kilometer. Huurauto's zijn buiten de steden vrijwel onmisbaar.

Wanneer je gaat

Juni tot augustus geeft lange dagen, temperaturen rond de 22 graden in het zuiden en boven de poolcirkel de middernachtzon van eind mei tot half juli. In juli zitten de muggen in het noorden op hun ergst; eind augustus en september zijn beter voor trekkers, met kleur in de bergen. De winter is de tijd voor noorderlicht, langlaufen en hondensleeën, met korte dagen en temperaturen die in Lapland tot onder de min 30 zakken. Mei is in het zuiden de mooiste maand en in het noorden nog winters.