Kastelen, Alpen en romantische wegen in Zuid-Duitsland

Zuid-Duitsland is drie landschappen achter elkaar

Van west naar oost verandert het beeld drie keer: eerst het Zwarte Woud met zijn dennenbossen en dalen, dan het Zwabische en Beierse heuvelland met vakwerkstadjes, en tenslotte de Alpen. Alles bij elkaar rijd je van de Franse grens tot de Oostenrijkse in ongeveer vijf uur. Dit artikel behandelt de kastelen, de bergen en de toeristische routes die dat gebied ontsluiten, met openingstijden, prijzen en de fouten die bezoekers hier maken.

Neuschwanstein moet je vooraf boeken, en dat is geen advies

Het kasteel bij Füssen werd vanaf 1869 gebouwd voor koning Lodewijk II en was bij zijn dood in 1886 nog niet af; van de ruim tweehonderd geplande kamers zijn er veertien voltooid. Volgens de kasteelbeheerder komen er tegenwoordig jaarlijks meer dan een miljoen bezoekers. Bezoeken kan uitsluitend met een rondleiding op een vast tijdslot, en die kaarten zijn online te koop. Wie zonder kaartje komt, staat voor een dichte deur: ter plekke is vrijwel nooit iets beschikbaar in het seizoen. Entree ligt rond de 21 euro, de rondleiding duurt ongeveer een half uur en fotograferen mag binnen niet. Vanaf het dorp Hohenschwangau is het ruim anderhalve kilometer omhoog lopen, ongeveer 40 minuten; er rijden pendelbussen en koetsen voor enkele euro's. Reken die tijd mee, want bij je tijdslot word je niet meer toegelaten als je te laat bent. Het bekendste uitzicht is dat vanaf de Marienbrücke, die in de winter geregeld gesloten is.

De Zugspitze is de hoogste, en de duurste

Met 2.962 meter is de Zugspitze de hoogste berg van Duitsland, op de grens met Oostenrijk. Je komt boven met de tandradbaan vanaf Garmisch-Partenkirchen, die er ongeveer een uur over doet, of met de kabelbaan die in tien minuten ruim 1.900 hoogtemeters overbrugt. Een dagkaart kost rond de 75 euro voor volwassenen, met korting voor kinderen; dat is fors, en het is verstandig om de webcam te bekijken voordat je boekt. Bij bewolking zie je boven niets, en dat gebeurt vaak. Op heldere dagen kijk je over vier landen uit. Boven ligt jaarrond sneeuw en het is er 15 tot 20 graden kouder dan in het dal, dus neem jas en dichte schoenen mee, ook als je in een T-shirt vertrekt.

De Romantische Strasse is een route, geen weg

De Romantische Strasse loopt over ongeveer 350 kilometer van Würzburg naar Füssen en verbindt een reeks vakwerksteden, kloosters en kastelen. Hij werd in 1950 bedacht om na de oorlog toerisme aan te trekken en is sindsdien de bekendste toeristische route van het land. Rothenburg ob der Tauber is er het middelpunt van: een compleet ommuurde stad waarvan je de weergang van ruim 2 kilometer helemaal kunt rondlopen, gratis. Dinkelsbühl en Nördlingen verderop zijn even goed bewaard en veel rustiger; Nördlingen ligt bovendien in een inslagkrater van 25 kilometer doorsnede, wat je vanaf de kerktoren kunt zien. Rijd de route niet in één ruk. Reken op drie tot vijf dagen als je de steden wilt zien, en boek in Rothenburg vooruit, want het dagtoerisme is er stevig. In de vroege ochtend en na vijf uur heb je de straten grotendeels voor jezelf.

Het Zwarte Woud draait om hoogte en water

Het Zwarte Woud beslaat ongeveer 6.000 vierkante kilometer en loopt op tot 1.493 meter op de Feldberg. Het dankt zijn naam aan de dichte sparrenbossen, die er van een afstand zwart uitzien. De klassieke bestemmingen zijn de Titisee en de Schluchsee voor het water, de Triberger watervallen die over meerdere trappen ruim 160 meter dalen, en de bergroutes rond de Feldberg. Er lopen lange-afstandspaden als de Westweg van ongeveer 285 kilometer van Pforzheim naar Basel. De koekoeksklok komt hier vandaan en wordt in verschillende dorpen nog gemaakt; werkplaatsen laten je meekijken. Reken op 4 tot 8 euro entree bij de watervallen en op gratis parkeren buiten de grote plaatsen. In de zomer is het rond de Titisee druk; de dalen erachter zijn stil.

De steden hebben elk een eigen reden

Heidelberg heeft de oudste universiteit van Duitsland, gesticht in 1386, en een kasteelruïne boven de Neckar waar het grootste wijnvat ter wereld staat met een inhoud van ruim 200.000 liter; entree met bergbaan rond de 9 euro. München is de grootste van het zuiden, met de Marienplatz, het Deutsches Museum als een van de grootste techniekmusea ter wereld en de Englischer Garten, waar surfers op een staande golf in de stadsrivier staan. Tübingen is de kleinere universiteitsstad, met punterbootjes op de Neckar en een middeleeuws centrum dat de oorlog doorstond. Voor wijn hoef je niet naar de Moezel, die ver noordwestelijk ligt: Baden langs de Rijn en Franken rond Würzburg zijn de zuidelijke wijnstreken, met proeverijen vanaf ongeveer 10 tot 20 euro.

Lodewijk II bouwde er nog twee, en die zijn rustiger

Neuschwanstein is niet het enige kasteel van dezelfde koning. Linderhof bij Ettal is het kleinste en het enige dat hij bij leven afmaakte, in 1878, met een park waarin een nagebouwde Venusgrot met kunstmatig blauw licht staat; entree ligt rond de 10 euro en een bezoek kost anderhalf uur met het park erbij. Herrenchiemsee ligt op het Herreninsel in de Chiemsee en is naar het voorbeeld van Versailles gebouwd, met een spiegelgalerij die langer is dan het origineel. Naar dat laatste kasteel vaar je vanaf Prien in een kwartier met de boot; reken met overtocht en rondleiding op een halve dag en rond de 20 euro in totaal. Een derde soort kasteel staat bij Hechingen: Burg Hohenzollern, op 855 meter op een losse kegelberg, de stamburcht van de Pruisische koningen. Let op: bij alle drie geldt hetzelfde als bij Neuschwanstein, namelijk dat je alleen met een rondleiding binnenkomt.

Augsburg en Baden-Baden zijn de twee die bezoekers overslaan

Augsburg werd rond 15 voor Christus als Romeinse stad gesticht en is daarmee een van de oudste van Duitsland. Daar staat de Fuggerei, in 1521 door de koopmansfamilie Fugger gebouwd als woonwijk voor arme stadsgenoten en nog altijd in gebruik; de jaarhuur is er symbolisch gebleven en een deel is als museum te bezoeken voor rond de 7 euro. Het complex ligt op tien minuten lopen van het centrum en staat sinds 2019 met het watersysteem van de stad op de werelderfgoedlijst. Baden-Baden aan de rand van het Zwarte Woud leeft van het warme water dat hier uit de grond komt; in de thermen betaal je rond de 25 tot 35 euro voor een paar uur. Let op: in het oudste badhuis wordt volgens huisregel zonder badkleding gebaad en op de meeste dagen gemengd, dus kijk dat na als je dat niet wilt. Aan de Bodensee verderop zuidelijk liggen Lindau op zijn eiland en Meersburg met zijn burcht, elk een dagdeel waard.

Praktisch en wanneer

Vanuit Nederland rijd je in vier tot zeven uur naar Zuid-Duitsland, afhankelijk van of je naar het Zwarte Woud of naar de Alpen gaat. Duitsland betaalt met de euro. Er is geen tol op de snelweg, maar wel milieuzones in de grotere steden waarvoor je een groene sticker nodig hebt; die kost enkele euro's en is bij keuringsinstanties te koop. Mei tot oktober is het brede seizoen. Juni en september geven het beste wandelweer en de kortste rijen. In juli en augustus zijn de kastelen en de Titisee vol. Van december tot maart liggen de bergpassen en sommige panoramawegen dicht, terwijl de steden dan juist hun kerstmarkten hebben.