Vakantie in Finland

Wat je moet weten over Finland

Finland is het dunstbevolkte land van de Europese Unie en strekt zich uit van de Oostzee tot ver boven de poolcirkel.

Wat het is: bos en water. Het land telt honderdachtentachtigduizend meren, en vanuit de lucht is het lastig te zeggen of je naar land met water kijkt of naar water met land.

Wat het bijzondere eraan is: de vakantiecultuur van de Finnen zelf. Er staan ongeveer een half miljoen zomerhuisjes in het land, en een op de vijf Finnen bezit er een. Dat huisje heet mokki, en dat is ook wat je huurt.

Het weer bij ons meetpunt in Rovaniemi, op de poolcirkel: juli 19,7 graden overdag bij 11,9 's nachts, augustus 17,6 bij 10,4. En dan de andere kant: januari komt overdag niet boven min 7,2 en zakt 's nachts naar min 12,9.

Wat er te kiezen valt: een houten vakantiehuis aan een meer, een chalet bij een skigebied in Lapland, een vakantiewoning in het merengebied of een huisje op een terrein bij het water.

Wat de kracht is: stilte en ruimte, en een vakantievorm die op één ding is gebouwd: een huisje, een meer en een sauna.

De mokki: het Finse zomerhuisje

Wie hier een huis huurt, huurt een woningtype waar een hele cultuur omheen zit.

Wat het is: een houten huisje aan het water, meestal bescheiden, met een steiger en vrijwel altijd een eigen sauna.

Hoeveel het er zijn: ongeveer een half miljoen in een land met vijf en een half miljoen inwoners. Een op de vijf Finnen heeft er een, en in juli staat het land grotendeels stil omdat iedereen daar zit.

Wat het niveau is: dat verschilt enorm. Aan de ene kant een hut zonder stromend water, met een plee in een schuurtje en water uit het meer. Aan de andere kant een modern huis met vaatwasser, wifi en vloerverwarming.

Wat je daarom nakijkt: of er stromend water is, of het toilet binnen zit, hoe er verwarmd wordt en of de weg ernaartoe het hele jaar begaanbaar is.

Hoe het zich verhoudt tot een vakantiehuisje bij ons: eenvoudiger, afgelegener en vrijwel altijd aan water. Wat er bijna altijd bij hoort: een roeiboot, een steiger en brandhout. En de sauna, want die hoort bij het huisje zoals een keuken erbij hoort.

Wat het verschil is met een vakantiepark: dat model bestaat hier nauwelijks. Er zijn terreinen met losse huisjes bij skigebieden, maar de mokki staat per definitie alleen, uit het zicht van de buren.

De sauna: 3,3 miljoen voor 5,5 miljoen mensen

Dit cijfer zegt meer over het land dan welk ander cijfer ook.

Het aantal: er staan ongeveer drie miljoen driehonderdduizend sauna's in Finland, bij een bevolking van vijf en een half miljoen. Dat zijn er meer dan er huishoudens zijn.

Waar ze staan: in appartementen, in kelders van flatgebouwen, bij zwembaden, op kantoren, en bij vrijwel elk zomerhuisje.

Hoe het werkt: heet en droog, met water op de stenen voor stoom. Je gaat naakt, je zwijgt of je praat rustig, en je koelt af in het meer. In de winter in een wak.

Wat je moet weten als gast: het is geen wellnessbehandeling maar een gewoonte, ongeveer zoals douchen. Er zit geen ceremonie omheen en er wordt niet moeilijk over gedaan.

De vihta: een bosje berkentakken waarmee je jezelf zachtjes slaat om de doorbloeding op gang te brengen. Dat hoort erbij en het is minder gek dan het klinkt.

Wat het praktisch betekent voor je huurhuis: als er een sauna is, is die bedoeld om gebruikt te worden. Vraag hoe hij aangaat, want een houtgestookte sauna heeft een uur nodig.

Het weer, maand voor maand

Ons meetpunt ligt op de poolcirkel, en dat is bewust: dat is waar de meeste Nederlanders heen gaan. Het zuiden is een stuk milder.

De zomer: juli 19,7 graden overdag bij 11,9 's nachts, augustus 17,6 bij 10,4. Dat is aangenaam wandelweer en het kan er in een goede week boven de vijfentwintig komen.

Hoe kort de zomer is: slechts vier maanden van het jaar komen overdag boven de tien graden. Mei zit op 10,9 en september op 12,0.

De winter: januari haalt overdag min 7,2 en zakt 's nachts naar min 12,9. Februari is vergelijkbaar. Op koude dagen gaat het aanzienlijk verder omlaag.

De neerslag: die valt gelijkmatig, met juli en augustus als natste maanden. In de winter valt hij als sneeuw, en die blijft van november tot april liggen.

Wat het zuiden doet: rond Helsinki en in het merengebied is het in de zomer een paar graden warmer en in de winter minder streng.

Wat je ermee doet: dit is een land met twee seizoenen die allebei werken, en een lange tussentijd die dat niet doet. Juni tot augustus voor het licht en het water, december tot maart voor de sneeuw.

Lapland en de poolcirkel

Dit is waar de meeste Nederlanders heen gaan, en het is een ander soort vakantie dan de rest van het land.

Wat het is: het noordelijke derde deel van Finland, boven de poolcirkel, met naaldbos dat naar het noorden toe overgaat in kale heuvels.

Rovaniemi: de hoofdplaats, precies op de poolcirkel, met een luchthaven en het dorp waar de kerstman woont. Dat laatste is volledig gecommercialiseerd en voor jonge kinderen precies goed.

De skigebieden: Levi, Ruka, Yllas en Saariselka. Ze zijn laag en zacht qua hoogteverschil, en het seizoen loopt tot in mei.

Wat je er in de winter doet: sneeuwscooteren, hondensleeen, rendieren, en het noorderlicht.

Wat je er in de zomer doet: wandelen in nationale parken, kanoen en bessen plukken. In juli is het er licht en warm genoeg om buiten te zitten, en er is bijna niemand.

Wat je moet weten over de afstanden: Lapland is groot en leeg. Van Rovaniemi naar het uiterste noorden is vijf uur rijden, en tussen de dorpen ligt niets.

Het noorderlicht

Voor veel bezoekers is dit de reden om te komen, en het is goed te weten hoe de kansen liggen.

Wanneer: van eind augustus tot begin april, als de nachten donker genoeg zijn. Van mei tot juli is het te licht om het te zien.

Waar: hoe noordelijker hoe beter. In Lapland is het op ongeveer twee op de drie heldere nachten zichtbaar, in het zuiden aanzienlijk minder.

Wat je nodig hebt: een heldere hemel en weinig kunstlicht. Bewolking is de grootste spelbreker, en die is er in de winter regelmatig.

Wat je niet moet verwachten: de kleuren van de foto's. Met het blote oog is het vaker groenwit en beweeglijk dan felgroen en paars; een camera vangt meer licht dan je oog.

Hoe je de kans vergroot: meerdere nachten blijven en buiten de dorpen slapen. Een mokki aan een meer zonder straatverlichting is daarvoor de ideale uitvalsbasis.

Wat het niet is: een garantie. Wie voor één nacht komt en het per se wil zien, moet accepteren dat het kan mislukken.

De zomer, en het licht dat blijft

De Finse zomer is kort en daardoor intens, en het licht is het bijzonderste eraan.

Wat er gebeurt: boven de poolcirkel gaat de zon in juni en begin juli helemaal niet onder. In Rovaniemi duurt dat ongeveer een maand.

Wat dat doet: je gaat om elf uur 's avonds nog het meer op, en het gevoel voor tijd verdwijnt volledig.

Wat je meeneemt: een slaapmasker, en controleer of er verduisterende gordijnen zijn. Met kinderen is dat het eerste wat je nakijkt.

Juhannus: het midzomerfeest eind juni is de belangrijkste dag van het jaar. De Finnen zijn dan allemaal bij hun mokki, er worden vreugdevuren gestookt, en in de steden is het uitgestorven. Veel winkels zijn dicht.

Wat de bessen doen: in de late zomer staan de bossen vol bosbessen, en later moerasbramen en veenbessen. Dankzij het allemansrecht mag je die overal plukken.

Wat de muggen doen: die zijn er ook, en veel. Daar staat verderop een eerlijk stuk over.

Het merengebied in het zuiden

Voor Finnen zelf is dit de zomerbestemming, en Nederlanders slaan het over.

Wat het is: het gebied rond Savonlinna, Kuopio en Mikkeli, waar de meeste van die honderdachtentachtigduizend meren liggen, verbonden door smalle vaarwegen.

De Saimaa: het grootste meer van Finland en het vierde van Europa, met duizenden eilanden. Hier leeft de Saimaa-ringelrob, een zoetwaterzeehond die alleen in dit meer voorkomt en waarvan er nog maar een paar honderd zijn.

Wat je er doet: varen, kanoen, vissen en niets. Het is de plek waar de mokki-cultuur het sterkst is.

Savonlinna: een stadje op eilandjes met een middeleeuws waterkasteel, waar in juli een operafestival wordt gehouden in de binnenplaats van dat kasteel.

Waarom het warmer is: het ligt zeshonderd kilometer zuidelijker dan Rovaniemi, en in juli is dat merkbaar.

Wat het voor je keuze betekent: wil je zwemmen en varen, kies dan het zuiden. Wil je sneeuw en noorderlicht, dan Lapland. De combinatie in één week is te ver.

Het allemansrecht, ook hier

Net als in Noorwegen en Zweden mag je in Finland vrijwel overal komen, en dat verandert wat een week in een huisje aan een meer betekent.

Wat het inhoudt: het jokamiehenoikeus, letterlijk het ieder-mans-recht, geeft iedereen toegang tot onbebouwd land om te lopen, te fietsen, te skien, te zwemmen en tijdelijk te overnachten in een tent.

Wat je mag plukken: bessen en paddenstoelen, ook op grond van iemand anders. In de late zomer staan de bossen vol bosbessen en dat is een van de aangenaamste dingen die je er kunt doen.

Waar het niet geldt: erven, tuinen, akkers met gewas en de directe omgeving van een woning of een mokki. Dat laatste is belangrijk: die huisjes staan juist afgelegen, en de bewoners rekenen op hun rust.

Wat er niet onder valt: open vuur maken zonder toestemming van de grondeigenaar, en motorvoertuigen in het terrein. Bij droogte geldt er bovendien een landelijk waarschuwingssysteem voor bosbrand.

Wat het praktisch oplevert: vanaf je huisje kun je in elke richting het bos in zonder hekken of borden, en je kunt met een kano een paar dagen weg en onderweg overnachten waar het uitkomt.

Wat de plicht is: geen sporen achterlaten en dieren met rust laten. Het recht bestaat omdat vrijwel iedereen zich eraan houdt.

Rijden en bereikbaarheid

Het land is groot en leeg, en dat bepaalt hoe je reist.

Vliegen: Helsinki heeft directe vluchten vanuit Nederland, ongeveer tweeenhalf uur. Naar Rovaniemi, Kittila of Ivalo vlieg je door, of je neemt de nachttrein.

De nachttrein: van Helsinki naar Lapland rijdt een trein met slaapwagens die ook auto's meeneemt. Dat is comfortabel en het scheelt een lange rit.

Met de eigen auto: dat is ver. Via Denemarken en Zweden of met de veerboot vanuit Duitsland naar Helsinki, en dan nog een dag rijden naar het noorden.

De wegen: recht, leeg en goed onderhouden. In de winter met winterbanden en spikes, wat verplicht is.

De rendieren: die lopen los en staan op de weg, vooral in de schemering. Een aanrijding is een reeel risico en je bent verplicht het te melden.

Wat je moet weten over de afstanden: de dichtstbijzijnde supermarkt kan vijftig kilometer weg zijn. Sla in als je in een mokki zit.

Wat het kost

Finland is duur, en de kosten zitten op andere plekken dan je gewend bent.

Wat het duurst is: uit eten, drinken en alcohol. Dat laatste is bewust hoog belast en alleen sterkere drank wordt in aparte staatswinkels verkocht.

Wat meevalt: de mokki zelf, zeker buiten juli en buiten het skiseizoen. Voor een heel huis aan een meer betaal je minder dan je zou denken.

Wat er los bij komt: eindschoonmaak, linnen en bij veel huisjes een aparte post voor elektriciteit als er elektrisch verwarmd wordt. In de winter loopt dat op.

De vlucht en de binnenlandse reis: dat is de grootste post. Naar Lapland vliegen of de nachttrein nemen kost meer dan de accommodatie.

De piek: kerst en nieuwjaar in Lapland zijn met afstand het duurst, en dat is precies wanneer iedereen de kerstman wil zien.

Waar je op bespaart: januari en maart in plaats van december, en het merengebied in plaats van Lapland. Wie er langer dan een week wil huren, vindt buiten het seizoen weektarieven die fors zakken.

Wat een losse overnachting kost: die zijn er nauwelijks. De mokki wordt vrijwel altijd per week verhuurd, en korte verblijven vind je eerder bij de skigebieden.

De eerlijke nadelen

Er zijn duidelijke redenen waarom dit land niet voor iedereen werkt.

De muggen: in juli zijn ze er in het noorden in wolken, vooral bij water en in het bos. Dat is het meest onderschatte nadeel van een Finse zomer en het maakt buiten zitten zonder middel onmogelijk.

De kou: min zeven overdag in januari, en op slechte dagen ver daaronder. Dat vraagt kleding die je waarschijnlijk niet hebt.

Het donker: in december komt de zon boven de poolcirkel nauwelijks of niet op. Voor sommigen is dat magisch en voor anderen zwaar.

De prijzen: uit eten en drinken kost een veelvoud van thuis.

De afstanden en de leegte: tussen de dorpen ligt niets, en dat betekent ook geen tankstation, geen winkel en soms geen bereik.

En de stilte: dat is precies waarom mensen komen en precies waarom sommigen na drie dagen genoeg hebben. Er is geen dorp om doorheen te slenteren en geen terras om aan te zitten.