Wijn, natuur en cultuur in Bourgogne-Franche-Comté

De mosterd uit Dijon wordt gemaakt van zaad uit Canada

Moutarde de Dijon is geen herkomstnaam maar een recept, en iedereen ter wereld mag die naam gebruiken. Het mosterdzaad komt al decennia grotendeels uit Canada, omdat de teelt in Bourgondië vrijwel verdween. Alleen de naam Moutarde de Bourgogne is sinds 2009 beschermd en vraagt wél zaad en wijn uit de streek. Een pot kost 3 tot 8 euro en het verschil staat op het etiket. Dit artikel behandelt de wijn, de natuur en de cultuur van Bourgogne-Franche-Comté, met prijzen, openingstijden en afstanden.

De wijnhellingen staan sinds 2015 op de werelderfgoedlijst

De hellingen van de Côte de Nuits en de Côte de Beaune zijn opgedeeld in 1.247 afzonderlijke percelen, hier climats genoemd, met grenzen die deels tot de middeleeuwen teruggaan. Die indeling staat sinds 2015 op de lijst van UNESCO. Er groeien vrijwel alleen Pinot Noir en Chardonnay. De Route des Grands Crus loopt over ongeveer 60 kilometer van Dijon naar het zuiden en is gratis te rijden of te fietsen. Een proeverij bij een Domaine kost 15 tot 40 euro per persoon en moet vooraf worden afgesproken. Let op: de bekende namen zijn weken vooruit volgeboekt, terwijl de kleine wijnboeren in dezelfde dorpen vaak dezelfde dag nog plek hebben.

Het oude gasthuis in Beaune heeft een dak van gekleurde pannen

De Hospices de Beaune werden in 1443 gebouwd als gasthuis voor armen en hebben een binnenplaats met een dak van geglazuurde pannen in geel, groen en zwart, in ruitpatroon gelegd. Tot 1971 lagen er echt patiënten in de ziekenzaal. Entree kost 12 tot 15 euro en het is dagelijks van 9.00 tot 18.30 uur open. Reken op anderhalf uur. Elke derde zondag van november houdt het huis een wijnveiling waarvan de opbrengst naar het ziekenhuis van de stad gaat; de prijs die daar valt, geldt als richtprijs voor de hele streek.

In Dijon volg je een uilenroute door de binnenstad

Door het centrum van Dijon loopt een route van 22 bronzen driehoekjes in het trottoir, die langs de belangrijkste gebouwen voert, van het Paleis van de Hertogen tot de kerk Notre-Dame. Aan die kerk zit een uitgesleten stenen uiltje dat je volgens de traditie met je linkerhand aanraakt terwijl je een wens doet. De route is gratis en een boekje bij het toerismebureau kost enkele euro's. Reken op twee uur. Het Musée des Beaux-Arts in het paleis is gratis toegankelijk en heeft de graftombes van de hertogen. Let op: het uiltje is in de loop van de eeuwen zo vlak gewreven dat het nauwelijks nog een uil is.

Van de grootste kerk van het christendom staat nog acht procent overeind

De abdijkerk van Cluny was met ruim 180 meter lengte eeuwenlang de grootste kerk van de christelijke wereld, tot de Sint-Pieter in Rome werd gebouwd. Na de Franse Revolutie is het gebouw als steengroeve verkocht en afgebroken; er staat nu nog ongeveer acht procent van. Entree kost rond de 10 euro en het is dagelijks open van 9.30 tot 18.00 uur. Reken op anderhalf uur. Met een scherm ter plekke zie je hoe het geheel eruitzag, en pas dan wordt duidelijk hoe klein het restant is. Het dorp eromheen is met 5.000 inwoners kleiner dan de kerk ooit was.

De citadel in Besançon is van dezelfde bouwmeester als tientallen andere vestingen

Boven Besançon ligt in een lus van de Doubs-rivier een citadel die Vauban in de zeventiende eeuw bouwde. Hij ontwierp er meer dan honderd in heel Frankrijk, en twaalf daarvan staan sinds 2008 samen op de werelderfgoedlijst. Entree kost 12 tot 16 euro en het is dagelijks van 10.00 tot 18.00 uur open. Reken op een halve dag, want binnen de muren zitten een dierentuin, een Natuurhistorisch Museum en het museum over het Verzet en de Deportatie in de Tweede Wereldoorlog. Vanaf het centrum loop je er in een half uur naartoe, steil omhoog.

De kaas uit het oosten rijpt minstens vier maanden

Comté mag volgens de AOP-regels alleen worden gemaakt van rauwe melk van Montbéliarde- en Franse Simmental-koeien, en moet minstens vier maanden in de kelder liggen; de betere wielen rijpen twaalf tot achttien maanden. Een kilo kost 18 tot 30 euro, afhankelijk van de rijping, en in de kaaskelders van het Jura-gebergte kun je proeven en rondkijken voor 5 tot 10 euro. Let op: de smaak verschilt per seizoen waarin de melk is gewonnen, en de zomerkaas van de bergweiden is duidelijk anders dan de winterkaas; vraag naar het productiejaar op de wielen.

In het Juragebergte liggen watervallen in een trapsgewijze reeks

De Cascades du Hérisson vormen een reeks van zeven watervallen die over ongeveer 3 kilometer 255 meter naar beneden komen, met de hoogste val van 65 meter. Wandelen is gratis en parkeren kost 4 tot 6 euro. Reken op drie uur heen en terug over een pad met trappen en gladde rotsen. Let op: in juli en augustus staat er soms nauwelijks water in en is het een bescheiden beek; in het voorjaar en na regen is het schouwspel compleet, maar dan is het pad glibberig. Stevige schoenen zijn hier echt nodig.

Het natuurpark in het midden is bosrijk en dunbevolkt

Het Parc naturel régional du Morvan beslaat een granieten heuvelland met bos, meren en dorpen van enkele honderden inwoners. Op de Mont Beuvray lag Bibracte, de hoofdstad van de Keltische Aedui, waar Caesar zijn verslag over de Gallische oorlogen zou hebben geschreven. Het park is gratis en het museum bij Bibracte kost rond de 10 euro. Bij het Lac des Settons kun je zwemmen en varen, en bij Saint-Brisson zit het bezoekerscentrum van het park. Reken op een dag. Dit is de leegste hoek van de streek: hier rijd je kilometers zonder iemand tegen te komen.

Op de rivier in het zuiden vaar je zonder vaarbewijs

Op de Saône en de aangesloten kanalen mag je met een huurboot varen zonder vaarbewijs; je krijgt bij vertrek een instructie van een half uur en dan ben je zelf schipper. Een dagboot voor zes personen kost 150 tot 250 euro en een week op een woonboot 1.200 tot 2.500 euro. De sluizen zijn doorgaans van 9.00 tot 19.00 uur bemand en tussen 12.00 en 13.00 uur dicht voor de lunch. Reken op 4 tot 6 kilometer per uur. Let op: die middagsluiting staat op geen enkele folder en gooit een strakke dagplanning overhoop.

Praktisch

Frankrijk betaalt met de euro en vrijwel overal met de kaart. Vanaf Utrecht rijd je in zes uur naar Dijon en in zeven uur naar Besançon; met de trein ben je vanaf Parijs in anderhalf uur in Dijon. Tol kost 8 tot 12 euro per honderd kilometer. De zomer geeft 24 tot 30 graden en de winter is hier kouder dan in de rest van Frankrijk, met vorst in het Jura. Let op: tussen 12.00 en 14.00 uur is buiten de steden vrijwel alles dicht, en veel wijnboeren en kleine musea sluiten in januari en februari helemaal. Buiten Dijon en Besançon heb je een auto nodig.