Fietsen en wandelen in de heuvels van de Elzas

De Elzas heeft vlakke wijnwegen en stevige bergpaden naast elkaar

De Elzas ligt als een smalle strook tussen de Rijn en de Vogezen, ongeveer 190 kilometer lang en op sommige plekken maar 30 kilometer breed. Aan de oostkant is het spiegelvlak, aan de westkant klimt het naar toppen van meer dan 1.400 meter. Fietsers en wandelaars kunnen daardoor per dag kiezen hoe zwaar hun tocht wordt. Dit artikel geeft de routes, met afstanden, hoogtemeters en het beste seizoen.

De wijnroute is de klassieke fietsas

De Route des Vins d'Alsace loopt in ongeveer 170 kilometer van Marlenheim in het noorden naar Thann in het zuiden, langs meer dan honderd wijndorpen. Hij bestaat sinds 1953 en is daarmee een van de oudste wijnroutes van Frankrijk. Fietsen doe je niet op de autoweg zelf maar op de parallelle wegen tussen de wijngaarden, die grotendeels rustig zijn met golvende klimmetjes van 30 tot 80 hoogtemeters per stuk. Etappes van 40 tot 60 kilometer zijn comfortabel. Een proeverij bij een wijnhuis kost doorgaans 5 tot 12 euro; drink met mate als je nog moet fietsen, want de Franse limiet ligt op 0,5 promille en geldt ook op de fiets.

De dorpen zijn de reden dat het langzaam gaat

Riquewihr, Eguisheim, Kaysersberg en Hunawihr staan alle vier volgens de vereniging Les Plus Beaux Villages de France op de lijst van mooiste dorpen van het land, met vakwerkgevels in felle kleuren, ommuurde centra en ooievaarsnesten op de daken. Ze liggen doorgaans 5 tot 10 kilometer uit elkaar. Te voet zijn ze in een half uur rond te lopen; de kunst is om er niet meer dan drie op een dag te doen, want dan gaan ze op elkaar lijken. In de dorpshoreca kost een tarte flambée rond de 10 euro en een glas riesling 4 euro. Houd er rekening mee dat de centra in het hoogseizoen en tijdens de kerstmarkten grotendeels autovrij en vol zijn; met de fiets ben je dan juist in het voordeel.

De Vogezen zijn de zware kant

Direct achter de wijnstreek klimt het terrein snel. De Grand Ballon is met 1.424 meter de hoogste top van de Vogezen, en de wegen ernaartoe zijn geliefd bij wielrenners: klimmen van 10 tot 20 kilometer met stijgingspercentages van gemiddeld 5 tot 8 procent. De Route des Cretes, aangelegd in de Eerste Wereldoorlog voor militair transport, loopt over ongeveer 77 kilometer langs de kammen tussen Sainte-Marie-aux-Mines en Cernay, met uitzicht tot aan de Alpen bij helder weer. Houd er rekening mee dat delen van die weg in de winter dicht gaan door sneeuw, doorgaans van november tot maart.

Ballons des Vosges is het wandelgebied

Het regionaal natuurpark Ballons des Vosges beslaat ruim 2.700 vierkante kilometer en beschermt de hoogvlaktes, de gletsjermeren en de open weiden die hier chaumes heten. Er lopen honderden kilometers gemarkeerde paden, beheerd door de wandelclub die het net sinds 1872 onderhoudt en met ruit- en driehoeksymbolen aangeeft. Dagtochten van 8 tot 18 kilometer zijn de normale maat, met 400 tot 800 hoogtemeters. Onderweg liggen de fermes-auberges, boerderijen die maaltijden serveren met eigen kaas en spek voor rond de 20 euro. Reserveer die vooraf, want ze zijn klein en in het weekend vol.

Haut-Koenigsbourg en de burchtenlijn

Op 757 meter boven de vlakte staat Haut-Koenigsbourg, een middeleeuwse burcht die tussen 1900 en 1908 op kosten van keizer Wilhelm II volledig werd herbouwd. Vanaf de muren kijk je over de hele Rijnvlakte tot aan het Zwarte Woud en bij zeer helder weer tot de Alpen; entree ligt rond de 10 euro. U kunt er vanaf de wijndorpen naartoe lopen: vanuit Kintzheim of Saint-Hippolyte is het 4 tot 6 kilometer met ruim 500 hoogtemeters, dus reken op anderhalf tot twee uur klimmen. Langs de bergrand staan tientallen andere burchtruines, waarvan de meeste gratis en altijd toegankelijk zijn.

De vlakke routes langs de Rijn en de kanalen

Aan de oostkant loopt de EuroVelo 15 langs de Rijn, volledig vlak en grotendeels op eigen fietspad; hetzelfde geldt voor de jaagpaden langs het Rijn-Marnekanaal. Dit is de route voor wie met kinderen fietst of geen zin heeft in klimmen. Onderweg liggen het bos van Haguenau, met ruim 13.000 hectare een van de grootste aaneengesloten loofbossen van Frankrijk, en de Romaanse kerken van Noord-Elzas met hun rode zandsteen. Verhuur van een fiets kost 15 tot 25 euro per dag, elektrisch 30 tot 45 euro; met de Vogezen in het programma is dat laatste het geld waard.

Straatsburg en Colmar als stadsstops

De Grande Ile van Straatsburg staat sinds 1988 op de werelderfgoedlijst, met de kathedraal van 142 meter die tot 1874 het hoogste gebouw ter wereld was en de vakwerkwijk La Petite France. De stad heeft ruim 600 kilometer fietspad en is daarmee een van de meest fietsvriendelijke van Frankrijk. Colmar in het zuiden is compacter, met grachtjes in de wijk Petite Venise en het Unterlinden-museum. Beide steden liggen aan de wijnroute en zijn met de trein verbonden, waarbij fietsen gratis mee mogen op de regionale treinen; dat maakt eenrichtingsetappes eenvoudig.

Praktisch en wanneer je gaat

De Elzas ligt op ongeveer vijf uur rijden vanuit Nederland, en Straatsburg is met de trein in ongeveer vier uur te bereiken. Frankrijk betaalt met euro's. Neem een windjack mee, want boven op de kammen ligt de temperatuur vaak 8 tot 10 graden lager dan in de vlakte. Mei en juni geven het jonge groen en de bloeiende weiden, september en oktober de oogst en de herfstkleuren; dat zijn de twee beste periodes. Juli en augustus zijn warm in de vlakte, met temperaturen tot boven de 32 graden, en dan is de hoogte juist prettig. Van november tot maart zijn de kammen deels gesloten en veel fermes-auberges dicht.