Trulli, stranden en witte stadjes in Apulië

De trulli van Apulië zijn gebouwd om snel af te breken

De ronde stenen huisjes met een kegeldak van losse platte stenen zijn zonder specie gestapeld. De gangbare verklaring is fiscaal: onder het koninkrijk Napels werd belasting geheven op afgebouwde woningen, en een dak dat je in een uur kon laten instorten telde niet mee. In Alberobello staan er ruim duizend bij elkaar in de wijken Rione Monti en Aia Piccola; volgens Unesco staat dat geheel sinds 1996 op de werelderfgoedlijst. Ze staan verspreid over de hele Valle d'Itria, tussen Locorotondo, Cisternino en Martina Franca. Dit artikel loopt de streek af, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden. Italië betaalt met de euro.

Rondlopen tussen de trulli is gratis, naar binnen kijken niet

De twee wijken van Alberobello zijn openbaar terrein en dag en nacht toegankelijk. Vrijwel elk huisje langs de doorgaande route is inmiddels een winkel, en enkele vragen 2 tot 3 euro om de binnenkant en het dak van onderaf te bekijken; er is ook een trullo van twee verdiepingen dat museum is. Let op: tussen 10.00 en 18.00 uur staat het er vol met bussen en is de hoofdstraat een aaneenschakeling van souvenirwinkels; ga daarvoor of daarna. In de zijstraatjes van Aia Piccola wordt nog gewoon gewoond en is het aanmerkelijk rustiger. Vanaf Bari is het 55 kilometer, ongeveer een uur, en er stopt een streektrein.

Polignano a Mare heeft geen strand maar een kiezelinham

Dit stadje op kliffen van ongeveer 20 meter kijkt uit op Lama Monachile, een inham tussen twee rotswanden met een strook grove kiezel van nog geen honderd meter. Dat is het enige strand in de kern, en er loopt een oude brug overheen. Toegang is gratis. In juli en augustus ligt die strook vanaf 9.00 uur vol en kun je er nauwelijks meer bij. Wie wil zwemmen, gaat naar de rotsplateaus buiten het centrum of naar de zandstranden bij Monopoli, 20 kilometer zuidelijker. Kom hier voor de stad en het uitzicht, niet voor een strandvakantie.

De witte stadjes zijn gekalkt tegen ziekte, niet voor de sier

De kalklaag op de gevels van Ostuni, dat de Witte Stad wordt genoemd, en van Locorotondo en Cisternino is een oude hygiënische maatregel: kalk ontsmet en werd tijdens pestuitbraken voorgeschreven. Er wordt nog altijd jaarlijks bijgewerkt. Rondlopen kost niets en de kernen zijn autovrij. Ostuni ligt op een heuvel met zicht op de olijfvlakte en de zee, 8 kilometer verderop; Locorotondo en Martina Franca liggen 10 kilometer uit elkaar en zijn goed te combineren. Reken op twee uur per stadje. Parkeer buiten de muren, want in de kernen geldt een autoluwe zone met camerabewaking.

De grotten van Castellana zijn alleen met een gids te bezoeken

Onder het kalkplateau bij Castellana Grotte ligt een stelsel waarvan ongeveer 3 kilometer toegankelijk is, tot 70 meter onder het maaiveld. Aan het eind ligt de Grotta Bianca, een zaal die vrijwel volledig wit is van het albast en die als een van de helderste ter wereld geldt. De lange rondleiding kost rond de 18 euro en duurt twee uur; de korte kost minder en gaat niet tot de witte zaal. Er is dagelijks een vast rooster en tickets hebben een tijdslot. Het is er 16 graden, dus neem een vest mee. Fotograferen is binnen niet toegestaan en de route heeft trappen.

In het reservaat van Torre Guaceto mag je niet overal het water in

Ten noorden van Brindisi ligt een beschermd zeegebied van ruim 2.000 hectare, verdeeld in zones. In de strengste zone is zwemmen en varen verboden; in de middelste mag je alleen met een gids snorkelen, boven de zeegrasvelden waar zeepaardjes en kleine roggen zitten. Het strand in de vrije zone is gratis toegankelijk en er rijdt in de zomer een pendelbus vanaf het parkeerterrein, omdat auto's het duingebied niet in mogen. Begeleide snorkeltochten kosten rond de 20 euro en gaan van juni tot september. Dit is de rustigste kust van de streek, juist door die regels.

In Bari ligt de heilige die Sinterklaas werd

In de Basilica di San Nicola liggen sinds 1087 de resten van de bisschop van Myra, door zeelieden uit het huidige Turkije hierheen gebracht. Uit die verering is via de Lage Landen het Sinterklaasfeest ontstaan; op 8 en 9 mei wordt het overbrengen elk jaar nagespeeld. De kerk is gratis en dagelijks open van 7.00 tot 20.00 uur. In Bari Vecchia eromheen maken vrouwen in de deuropening met de hand orecchiette, de oorvormige pasta; dat is een straatbeeld en geen winkel. Aan de rand staat het Castello Normanno-Svevo. Reken op twee uur voor de oude stad.

De dode olijfbomen in het zuiden zijn geen droogteschade

Vanaf 2013, toen de ziekte bij Gallipoli werd vastgesteld, verspreidt zich in het zuiden van de streek een bacterie die de sapstroom van olijfbomen blokkeert. Miljoenen bomen, waaronder exemplaren van honderden jaren oud, zijn afgestorven en gerooid. Dat verklaart de grijze, kale boomgaarden die je onderweg naar Lecce en Otranto ziet. Er gelden verplaatsingsverboden voor plantmateriaal en er wordt herplant met resistente rassen. Voor bezoekers heeft het geen gevolgen, maar het is goed te weten wat je ziet: dit is geen verwaarlozing maar een plantenziekte.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer tweeënhalf uur op Bari of Brindisi. De streek is langgerekt: van Alberobello naar Santa Maria di Leuca op de zuidpunt is het 180 kilometer, ruim twee uur. Een huurauto is hier vrijwel onmisbaar, want de treinen verbinden alleen de grotere plaatsen als Bari, Lecce en Taranto. Mei, juni, september en oktober geven 22 tot 29 graden en zee die vanaf juni aangenaam is. In juli en augustus loopt het naar 33 tot 40 graden en is het binnenland midden op de dag zwaar. In de winter is het 12 tot 16 graden en sluit een deel van de kustzaken volledig.