Wandelen tussen olijfbomen en rotskusten in Apulië

Bij Masseria Brancati staat een olijfboom van drieduizend jaar

Op dit landgoed bij Ostuni staan olijfbomen waarvan de oudste volgens de eigenaars ongeveer drieduizend jaar oud is; de stam is uitgehold en je kunt erin staan. Onder de gaard ligt een ondergrondse oliepers uit de Romeinse tijd, uitgehakt in de rots, waar tot in de achttiende eeuw is gewerkt. Een rondleiding van een uur kost rond de 10 euro en gaat op afspraak, van dinsdag tot zondag. Je loopt over karrensporen tussen de bomen en krijgt uitleg over het persen en over het verschil tussen oude en nieuwe aanplant. Apulië betaalt met de euro. Neem een hoed mee: schaduw is er nauwelijks.

Bij Torre Sant'Andrea steken rotsnaalden uit zee

Aan de kust bij Melendugno, 20 kilometer ten zuiden van Lecce, heeft de zee losse kalkstenen pilaren en bogen uitgesleten die vlak voor de kust staan. Vanaf het parkeerterrein loop je over een pad langs de rand met uitzichtpunten, en er zijn trappen naar kleine kiezelstranden. Toegang is gratis. Let op: de rotsen zijn poreus en er brokkelen regelmatig stukken af, dus erop klimmen of eronder gaan liggen is een slecht idee; enkele formaties zijn de afgelopen jaren ingestort. Kom voor tien uur, want daarna staat de weg vol en is er geen parkeerplek meer.

Het Parco Dune Costiere beslaat elfhonderd hectare

Dit park tussen Ostuni en Fasano loopt van het strand tot in het achterland en bevat duinen, moerasjes, olijfgaarden en oude boerderijen. Door het park lopen fiets- en wandelpaden van 4 tot 15 kilometer, grotendeels vlak; fietsen huren kost 10 tot 15 euro per dag bij het bezoekerscentrum. Er staan wachttorens uit de zestiende eeuw langs de kust, gebouwd tegen invallen vanaf zee. Toegang is gratis. In het voorjaar bloeien er wilde orchideeën in de duinen. Let op: in juli en augustus is er tussen 12.00 en 16.00 uur geen schaduw op de kustpaden en loopt het naar 35 graden; loop dan vroeg.

Rond Alberobello lopen paden tussen de trulli in het veld

De bekende trulli staan in de wijken Rione Monti en Aia Piccola, maar in de velden eromheen staan er honderden los tussen de muurtjes, als schuur of als vakantiehuis. Vanaf de rand van het dorp lopen onverharde wegen die in twee tot drie uur een lus van 8 kilometer vormen. Die paden zijn openbaar maar niet bewegwijzerd, dus je hebt een offline kaart nodig; ze lopen tussen droge stenen muren door waar geen schaduw is. Onderweg kom je bij Locorotondo, 9 kilometer verderop, dat op een heuvel ligt en waarvan de kern rond is aangelegd. Rondlopen kost niets.

Vanuit Ostuni loop je in een uur naar de olijfvlakte

De witte stad ligt op 220 meter op een heuvel en kijkt uit over een vlakte vol olijfbomen die tot aan zee loopt, 8 kilometer verderop. Vanaf de rand van het centrum dalen paden af naar die vlakte; heen en terug is dat een tocht van twee tot drie uur, met een stevige klim terug. In het centrum is de kalklaag op de gevels geen keuze maar een oude hygiënische maatregel uit de tijd van de pest, die nog jaarlijks wordt bijgewerkt. Rondlopen is gratis en de kern is autovrij. De kathedraal met haar rozet uit 1495 kost enkele euro's. Parkeer buiten de muren.

De grotten van Castellana werden in 1938 ontdekt

Deze grotten werden op 23 januari van dat jaar door een speleoloog aangetroffen via een gat waar het dorp eeuwenlang afval in had gegooid. Er is nu ongeveer 3 kilometer toegankelijk, tot 70 meter onder het maaiveld, met aan het eind de Grotta Bianca, die wit is van het albast. De lange rondleiding kost rond de 18 euro en duurt twee uur; de korte gaat niet tot die zaal. Tickets hebben een tijdslot en er is een vast rooster. Het is er constant 16 graden, dus neem een vest mee, ook in augustus. De route heeft honderden treden en is niet geschikt voor wie slecht ter been is.

In de kathedraal van Otranto ligt een mozaïekvloer uit 1165

Deze oostelijkste stad van Italië heeft een kathedraal waarvan de hele vloer tussen 1163 en 1165 door een monnik met mozaïek werd gelegd: een levensboom met dieren, Bijbelse scènes en koning Arthur erin. Toegang is gratis en de kerk is dagelijks open, met een pauze rond het middaguur. In een zijkapel staan achter glas de schedels van de inwoners die in 1480 bij de Ottomaanse inval werden gedood. Boven de stad staat het Castello Aragonese uit de vijftiende eeuw, entree rond de 8 euro. Langs de kust naar het noorden loopt een pad naar de Baia dei Turchi, een baai achter een dennenbos.

Santa Maria di Leuca ligt waar twee zeeën samenkomen

Op de zuidpunt van de hak komen de Adriatische en de Ionische Zee bij elkaar; het artikel dat alleen de Adriatische noemt, mist de helft. Op het uiterste punt staan een basiliek die De Finibus Terrae heet, het einde van het land, en een vuurtoren van 47 meter die op ruim 100 meter boven zee staat. Daarnaast ligt een monumentale trap met een waterval, het sluitstuk van de waterleiding die in 1939 het droge zuiden van water voorzag; die wordt alleen bij gelegenheden aangezet. Langs de kust lopen paden langs kliffen en wachttorens. Let op: de paden liggen vlak langs de rand zonder hek.

De Via Traiana liep door het binnenland, niet langs de kust

Deze Romeinse weg werd in 109 na Christus onder keizer Trajanus aangelegd tussen Benevento en Brindisi, en liep via Canosa, Ruvo, Bitonto, Bari en Egnazia. Ostuni en Alberobello lagen er niet aan; Alberobello bestond toen nog niet eens. Wat er wel van over is, zijn stukken plaveisel en mijlpalen, onder meer in het park bij Egnazia, waar de weg dwars door een opgegraven havenstad loopt. Dat terrein kost met museum rond de 8 euro en is dagelijks open behalve op maandag. Reken op twee uur. Delen van het tracé zijn als wandelpad bewegwijzerd.

In de Salento staan wijngaarden tussen de gerooide olijfgaarden

Dit zuidelijke deel van Apulië levert de Negroamaro en de Primitivo, twee volle rode wijnen; een proeverij bij een familiebedrijf kost 15 tot 30 euro per persoon en gaat op afspraak. De oogst is in september, en dan rijden er tractoren met kisten over de landwegen. Tussen de wijngaarden zie je grijze, kale olijfgaarden staan. Dat is geen verwaarlozing maar het gevolg van een bacterieziekte die hier vanaf 2013 miljoenen bomen heeft gedood; er wordt herplant met resistente rassen. De paden tussen de velden zijn openbaar maar zelden bewegwijzerd, dus neem een kaart mee.