Bezoek Triëst, Udine en het Karstgebergte

Triëst, Udine en de Karst liggen binnen veertig kilometer

Triëst ligt aan de Adriatische Zee tegen de Sloveense grens, Udine veertig kilometer landinwaarts in de vlakte. Ertussen ligt het kalkplateau van de Karst, met grotten, dolines en wijndorpen, dat tot vlak achter de kust doorloopt. Dat is een compacte driehoek: je kunt vanuit één plek alles doen. Dit artikel behandelt de twee steden en het plateau, met entreeprijzen, openingstijden, marktdagen en afstanden. Italië betaalt met de euro en er rijden treinen tussen beide steden.

Triëst heeft koffiehuizen uit de Habsburgse tijd

Tot 1918 was dit de zeehaven van Oostenrijk-Hongarije, en de koffiehuizen uit die tijd zijn er nog: hoge zalen met spiegels, marmeren tafeltjes en obers in wit jasje. James Joyce woonde hier van 1904 tot 1915 en schreef er een deel van zijn werk; de schrijver Italo Svevo kwam er vandaan. Een koffie aan de bar kost anderhalf tot twee euro, aan een tafeltje het dubbele. Ze zijn doorgaans van zeven tot acht open. Let op: bestel hier niet zomaar een cappuccino, want de stad heeft een eigen koffievocabulaire waarin dezelfde woorden iets anders betekenen dan elders in Italië; dat staat op de kaart uitgelegd.

Onder het centrum ligt een Romeins theater uit de eerste eeuw

Midden in Triëst, tussen de negentiende-eeuwse gevels, liggen de banken van een Romeins theater dat pas in de jaren dertig is blootgelegd; het lag onder de huizen begraven en kwam bij een sloop tevoorschijn. Bekijken vanaf de straat kost niets en kan dag en nacht. In de zomer worden er voorstellingen gegeven; kaartjes kosten 15 tot 35 euro. Boven op de heuvel staat het Castello di San Giusto met een museum en een rondgang over de muren voor rond de 6 euro, naast de gelijknamige kathedraal met mozaïeken. In de stad staan bovendien de Servisch-orthodoxe kerk San Spiridione en de Grieks-orthodoxe San Nicolò, allebei gratis toegankelijk. Aan het water liggen de Canal Grande, de pier Molo Audace en het Museo Revoltella met negentiende-eeuwse schilderkunst, dat rond de 7 euro kost.

Udine heeft een plein dat op Venetië lijkt

Deze stad hoorde eeuwenlang bij de republiek Venetië, en dat is te zien aan het Piazza Libertà met de Loggia del Lionello uit 1448, de Torre dell'Orologio waarop twee bronzen mannen elk heel uur de klok slaan, en een zuil met een gevleugelde leeuw. Rondlopen is gratis. De bekendste fresco's van Giambattista Tiepolo hangen niet in het kasteel maar in het aartsbisschoppelijk paleis, waar nu het diocesaan museum zit; entree kost rond de 8 euro en het is van woensdag tot zondag open. In het kasteel op de heuvel zit de Galleria d'Arte Antica met de stedelijke schilderijenverzameling; het paleis met de fresco's heet het Palazzo Patriarcale. Reken op een halve dag voor de stad.

Op de Karst staan herbergen die enkele weken per jaar open zijn

Op het plateau bestaat sinds een verordening van keizer Jozef II in 1784 het recht waarbij boeren hun eigen wijn, ham en kaas een beperkt aantal dagen per jaar aan huis mogen verkopen. Zo'n gelegenheid heet een osmiza, en als er een tak of bosje aan de poort hangt, is het open. Een bord met vleeswaren en een glas wijn kost 10 tot 18 euro. Er is geen kaart en geen reservering, en vaak ook geen bord met een naam. Welke er open zijn verschilt per week en staat op een lijst die de plaatselijke bond bijhoudt; vraag ernaar in het dorp, want anders sta je voor een dichte poort. De rode wijn heet hier Terrano.

De Grotta Gigante heeft een zaal van achtennegentig meter hoog

Op tien kilometer van de kust ligt deze grot met een zaal van 98 meter hoog, 167 meter lang en 65 meter breed, waarin een vrijstaande kerktoren zou passen. In de grot hangen slingers waarmee bewegingen van de aardkorst worden gemeten. Entree kost rond de 14 euro, met rondleidingen van een uur die doorgaans elk half uur vertrekken tussen tien en zes. Het is er het hele jaar 11 graden. Let op: er gaan ongeveer 500 treden omlaag en evenveel omhoog, zonder lift; met slechte knieën of hoogtevrees is dit niets. Over de grens in Slovenië liggen bij Škocjan en Postojna nog grotere grotten, allebei binnen anderhalf uur rijden.

Het plateau is ondergronds hol en bovengronds kaal

Het kalkgesteente laat al het regenwater door, waardoor er bovengronds nauwelijks beken zijn en ondergronds honderden kilometers gangen liggen. Het landschap is steenachtig met lage begroeiing, muurtjes van losse stenen en in mei de karstklaproos, die hier endemisch is. Wandelen is gratis; er lopen gemarkeerde routes van 6 tot 15 kilometer, vlak tot licht glooiend. Neem water mee, want onderweg is er geen bron. Vanaf de rand kijk je honderden meters recht omlaag op de golf; tussen Duino en Sistiana loopt over die rand een pad van ongeveer 2 kilometer dat naar de dichter Rilke is genoemd.

Van november tot maart valt hier de bora

In de winter stort een koude wind vanaf het plateau naar de kust; volgens het meteorologisch instituut haalt die in uitschieters ruim 150 kilometer per uur. In Triëst hingen op open plekken touwen waaraan voetgangers zich konden vasthouden. Bij een aangekondigde storm liggen de veerboten stil, zijn terrassen dicht en is het op de kade gevaarlijk lopen. Het duurt doorgaans één tot drie dagen. In ruil is de lucht daarna glashelder en zie je vanaf het plateau de Alpen liggen, met bij uitzonderlijk zicht de Dolomieten erachter.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer anderhalf uur op Venetië en rijdt daarna 150 kilometer in anderhalf uur; er is ook een kleine luchthaven bij Triëst. Er rijden treinen tussen de twee steden, om het uur, in ongeveer een uur voor rond de 6 euro. Het kasteel Miramare, gebouwd voor aartshertog Maximiliaan en zijn vrouw Charlotte van België, ligt 8 kilometer buiten Triëst aan de kustweg; de kliffen bij Duino zijn natuurreservaat. Op de markt bij de oude vishal koop je Montasio-kaas en de witte wijn Friulano. Mei, juni en september geven 20 tot 27 graden. In juli en augustus is het in de vlakte 30 tot 34 graden met hoge luchtvochtigheid; het plateau is dan enkele graden koeler en waaieriger. In de winter is het aan zee 6 tot 10 graden en blijft vrijwel alles open, behalve op de dagen dat de bora waait.