Wijnproeven en wandelen in de Collio-regio

De Collio beslaat ongeveer vijftienhonderd hectare wijngaard

In het uiterste noordoosten van Italië ligt deze strook heuvels met ongeveer 1.500 hectare wijngaard, met aan de andere kant van de grens hetzelfde landschap onder de Sloveense naam Brda. De grens loopt hier dwars door de percelen, en sommige boeren hebben land in twee landen. Het gaat vrijwel volledig om witte wijn; het gebied heet voluit Collio Goriziano. Dit artikel behandelt de wijnhuizen en de wandelingen, met prijzen, openingstijden, afstanden en het seizoen waarin je beter niet komt. Italië betaalt met de euro, net als Slovenië.

De bodem bestaat uit lagen mergel en zandsteen

De heuvels bestaan volgens de geologische dienst uit dunne, schuin liggende lagen mergel en zandsteen van enkele centimeters dik die makkelijk uiteenvallen; de percelen liggen tussen 100 en 270 meter hoogte. Wijnbouwers noemen die bodem ponca en schrijven er de zoutige, minerale toon van hun wijnen aan toe. Er zijn geen kosten aan verbonden, maar het is zichtbaar: langs de holle wegen zie je de gelaagde wanden in de bermen liggen. Die bodem houdt slecht water vast, wat de wijnstokken diep laat wortelen en de percelen op de steilste hellingen tot terrassen dwingt.

De bekendste witte druif heet sinds 2007 Friulano

De streekeigen witte druif heette tot 2007 Tocai Friulano, maar die naam mocht na een uitspraak van het Europees Hof niet meer worden gebruikt omdat hij te veel op de Hongaarse herkomstnaam Tokaji leek. Sindsdien staat er alleen Friulano op het etiket. Oudere wijngidsen en etiketten noemen nog de oude naam, wat verwarring geeft in winkels en op kaarten. Een fles van een klein huis kost ter plekke 12 tot 25 euro. Daarnaast worden hier de inheemse Ribolla Gialla met haar dikke schil verbouwd en internationale rassen als Pinot Grigio, Sauvignon Blanc en de rode Merlot.

In deze streek zijn de gemacereerde witte wijnen ontstaan

Enkele wijnbouwers rond het dorp Oslavia begonnen eind jaren negentig witte druiven wekenlang op de schil te laten gisten, soms in in de grond ingegraven aardewerken vaten naar Georgisch voorbeeld. Dat levert wijnen op met een oranje kleur, een stevige structuur en tannine, wat bij wit ongebruikelijk is. Een proeverij met zulke wijnen kost 20 tot 40 euro per persoon. Let op: dit smaakt niet als gewone witte wijn en niet iedereen vindt het lekker; proef eerst een glas voordat je een doos koopt. Het merendeel van de huizen hier maakt gewoon frisse witte wijn.

Een proeverij gaat op afspraak, niet met een bordje aan de weg

De meeste bedrijven zijn familiebedrijven van enkele hectares zonder vaste openingstijden voor bezoek. Je belt of mailt vooruit, doorgaans enkele dagen, en dat geldt ook voor de bekende namen. Een proeverij van vier tot zes wijnen met wat vleeswaren en kaas kost 15 tot 30 euro per persoon en duurt anderhalf uur, doorgaans van dinsdag tot zaterdag. Op tafel komen de ham uit San Daniele en Montasio-kaas. Wie zonder afspraak langsrijdt staat vaak voor een gesloten hek, want de eigenaar staat dan in de wijngaard of in de kelder.

Tussen de dorpen lopen paden van vijf tot twaalf kilometer

Over de ruggen en door de dalen bij Cormons, Dolegna del Collio en San Floriano lopen gemarkeerde paden tussen de wijngaarden en de bosjes door, met uitzicht op de Julische Alpen in het noorden en bij helder weer de Adriatische Zee in het zuiden. Wandelen kost niets. De routes zijn 5 tot 12 kilometer met 150 tot 400 hoogtemeters; de ondergrond is karrenspoor en asfaltweggetje. Let op: blijf tussen de rijen weg, want dat is bedrijfsgrond en in de spuitperiode gevaarlijk. Er staan fonteinen in de dorpen, maar niet in het veld, dus neem water mee.

In september is er oogst en dan is er geen tijd voor bezoek

De pluk valt doorgaans tussen eind augustus en eind september en duurt twee tot drie weken. In die periode wordt er dag en nacht doorgewerkt en nemen de meeste bedrijven geen bezoekers aan; wie het toch probeert, krijgt een gehaast kwartier. Mei, juni en oktober zijn de beste maanden voor een proeverijenreis. In oktober is de wijn van de nieuwe oogst nog niet klaar, maar zijn de kelders wel weer open en kleurt het landschap. Overnachten op een wijnbedrijf kost 70 tot 120 euro voor een tweepersoonskamer, vaak met ontbijt van eigen producten.

Gorizia en Nova Gorica waren in 2025 samen cultuurhoofdstad

Aan de voet van deze heuvels ligt Gorizia, een stad die in 1947 door de nieuwe grens in tweeën werd gedeeld; aan de Sloveense kant werd daarna Nova Gorica gebouwd. In 2025 waren beide helften samen Europese culturele hoofdstad, de eerste keer dat twee steden uit twee landen dat samen deden. Rondlopen is gratis en het plein op de grens, waar de lijn in het plaveisel is gelegd, is aan beide zijden toegankelijk zonder controle. Reken op een halve dag. Vanaf de wijndorpen ben je er in 15 tot 25 minuten, en het legt in één oogopslag uit waarom deze wijnstreek in twee landen ligt.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer anderhalf uur op Venetië en rijdt daarna 130 kilometer in anderhalf uur; er is ook een kleine luchthaven bij Ronchi dei Legionari, op een half uur van de heuvels. Een auto is hier vrijwel onmisbaar, want tussen de wijndorpen rijdt nauwelijks openbaar vervoer. Mei, juni, september en oktober geven 20 tot 27 graden. In juli en augustus is het 30 tot 34 graden en zijn de heuvels om te wandelen te warm. In de winter is het 2 tot 8 graden; de kelders blijven open, maar de wijngaarden zijn kaal en veel dorpsrestaurants sluiten enkele weken. Let op de alcohollimiet van 0,5 promille als je zelf rijdt.