Azuurblauwe baaien, bergen en archeologie op Sardinië

Op Sardinië wonen minder mensen dan er schapen zijn

Het eiland meet volgens het Italiaanse bureau voor de statistiek ruim 24.000 vierkante kilometer met ongeveer 1,58 miljoen inwoners, en er lopen naar schatting drie miljoen schapen rond. Dat getal zegt meer over de streek dan welke ansichtkaart ook: het binnenland is leeg, bergachtig en agrarisch, en de kust is dun bebouwd. Het Sardisch is bovendien een eigen taal en geen Italiaans dialect; het is als minderheidstaal erkend en staat in dorpen als Orgosolo en Fonni naast het Italiaans op de bordjes. Dit artikel behandelt de baaien, de bergen en de archeologie, met entreeprijzen, vaartijden en afstanden. Italië betaalt met de euro.

De baaien in de Golfo di Orosei hebben een dagelijkse bezoekerslimiet

Langs ongeveer 40 kilometer kliffenkust tussen Cala Gonone en Baunei liggen inhammen die alleen per boot of over een steil pad bereikbaar zijn: Cala Luna, Cala Mariolu, Cala Biriala en Cala Goloritzé. Voor verschillende daarvan geldt sinds enkele jaren een maximum aantal bezoekers per dag, met verplichte reservering en een bedrag van enkele euro's. Een boottocht vanuit Cala Gonone of Santa Maria Navarrese kost 40 tot 60 euro per persoon en duurt een halve dag. Wie naar Cala Goloritzé loopt, daalt vanaf het plateau van Golgo ongeveer 3,5 kilometer af met 500 hoogtemeters en moet dezelfde weg terug omhoog. Let op: bij oostenwind varen de boten niet en zijn de baaien onbereikbaar.

Su Nuraxi bij Barumini is alleen met een gids te bezoeken

Verspreid over het eiland staan ongeveer zevenduizend nuraghen, torens van droog gestapelde steen uit de periode tussen 1800 en 1100 voor Christus. Su Nuraxi bij Barumini is het best bewaarde complex, met een centrale toren van oorspronkelijk zo'n 18 meter, vier hoektorens en een dorp van ronde hutten eromheen; volgens Unesco staat het sinds 1997 op de werelderfgoedlijst. Entree kost rond de 15 euro en je komt er alleen met een rondleiding in, die ongeveer elk half uur vertrekt; dagelijks van 9.00 uur tot een uur voor zonsondergang. Reken op anderhalf uur. Er is nauwelijks schaduw op het terrein, dus vermijd het middaguur. Vanaf Cagliari is het 60 kilometer en een uur rijden.

De domus de janas zijn graven, geen feeënhuisjes

In rotswanden over het hele eiland zijn duizenden kamertjes uitgehakt, vaak met versierde ingangen en soms met nagebootste balken in het plafond. De volksnaam noemt ze huisjes van feeën, maar het zijn collectieve graven uit ongeveer 3400 tot 2700 voor Christus, uit de tijd van de Ozieri-cultuur. De meeste liggen vrij in het landschap en zijn gratis; bij bekende velden als Anghelu Ruju bij Alghero en Sant'Andrea Priu in de Anglona staat een hek en betaal je 3 tot 6 euro. Reken op een uur. Neem een zaklamp mee, want de kamers zijn donker en er is geen verlichting aangelegd. Uit dezelfde streek komen ook de tombe dei giganti, langwerpige grafmonumenten met een stenen halve cirkel ervoor.

De Gola su Gorropu heeft wanden van vijfhonderd meter

In het Supramonte-bergland snijdt deze kloof met wanden tot ongeveer 500 meter door het kalksteen; ze geldt als een van de diepste van Europa en de bodem ligt bezaaid met blokken zo groot als huizen. De Flumineddu stroomt er in de winter doorheen en valt in de zomer droog. Toegang kost rond de 5 euro. Het onderste deel is zelfstandig te belopen; voor het middelste stuk is een gids verplicht omdat er met touwen geklommen moet worden. Vanaf de brug bij Sa Barva loop je anderhalf uur naar de ingang, of je laat je met een terreinwagen brengen voor 15 tot 25 euro. In hetzelfde bergland ligt Tiscali, een nuraghedorp in een ingestorte grot, bereikbaar over een pad van twee uur.

Naar de Grotta di Nettuno gaan 654 treden naar beneden

In de kalkstenen Capo Caccia bij Alghero ligt op zeeniveau een grot met een zoutwatermeer en druipstenen van tientallen meters. Je komt er via de Escala del Cabirol, een trap die in 1954 in de rotswand is uitgehakt, of met een boot vanuit de haven van Alghero. Entree kost rond de 14 euro. De trap heeft 654 treden en de klim terug duurt een half uur; de boot doet er drie kwartier over en kost rond de 16 euro extra. Let op: bij ruwe zee vaart de boot niet en wordt ook de onderste trap afgesloten, dus kijk dat na voordat je de 25 kilometer vanaf Alghero rijdt.

In Alghero wordt een vorm van Catalaans gesproken

Deze havenstad werd in de veertiende eeuw door Catalanen herbevolkt nadat de bestaande bevolking was verdreven. Het plaatselijke alguerès stamt daardoor van het Catalaans af en staat op de straatnaambordjes naast het Italiaans; naar schatting spreekt een op de vijf inwoners het nog. Rondlopen in de ommuurde kern kost niets en de vestingmuren langs zee zijn vrij toegankelijk. In de restaurants staat de aragosta alla catalana op de kaart, kreeft met tomaat en rode ui, voor 40 tot 70 euro per persoon. Reken op een halve dag. Ten noorden ligt Bosa aan de Temo, de enige bevaarbare rivier van het eiland, met het kasteel Malaspina en de zoete Malvasia.

De Costa Smeralda is vanaf 1962 aangelegd

Deze kuststrook in het noordoosten is geen historisch gegroeid gebied maar een ontwikkelingsproject dat in 1962 door een consortium rond de Aga Khan werd gestart, met bouwvoorschriften die hoogbouw verbieden, kabels ondergronds leggen en reclameborden weren. Porto Cervo werd in die jaren vanaf niets gebouwd in een bedachte streekstijl. Daardoor oogt het er onopvallend, terwijl de prijzen dat niet zijn: een ligbed kost 30 tot 80 euro per dag en een eenvoudige lunch het dubbele van elders. De stranden zelf zijn wettelijk openbaar, dus je mag er altijd komen, ook als de toegangsweg anders suggereert. Verderop liggen de eilanden van La Maddalena, met op Caprera het huis waar Giuseppe Garibaldi stierf.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer tweeënhalf uur op Cagliari, Olbia of Alghero. Er varen ook nachtboten vanaf Genua, Livorno en Civitavecchia die er zes tot dertien uur over doen, met auto vanaf ongeveer 100 euro voor twee personen. Een huurauto is hier onmisbaar: het eiland is 270 kilometer lang en het openbaar vervoer is dun; reken op 35 tot 70 euro per dag. Mei, juni, september en oktober geven 22 tot 28 graden. In juli en augustus is het 30 tot 36 graden, zijn de veerboten vol en verdubbelen de prijzen. Van november tot maart sluit een groot deel van de kustplaatsen volledig, terwijl Cagliari met het Museo Archeologico Nazionale en de wijk Castello dan gewoon doordraait.