Bezoek de Sixtijnse Kapel en het Vaticaans Museum

Michelangelo schilderde het plafond staand, niet liggend

Tussen 1508 en 1512 bracht hij ongeveer 1.100 vierkante meter fresco aan op het gewelf van de Sixtijnse Kapel, staand op een steiger die hij zelf had ontworpen en die aan de muren hing in plaats van op de vloer te staan. Het beeld van een schilder op zijn rug komt uit latere verhalen en films. Het middenveld bestaat volgens de museumdienst uit negen taferelen uit Genesis, met in het midden de scheiding van licht en donker aan de ene kant en de schepping van Adam als bekendste. Dit artikel behandelt de kapel en de musea, met entreeprijzen, openingstijden en de volgorde die werkt. Italië betaalt met de euro.

Het Laatste Oordeel is dertig jaar later geschilderd

De achterwand van dezelfde kapel maakte Michelangelo pas tussen 1536 en 1541, toen hij in de zestig was; het is ongeveer 13,7 bij 12 meter groot en telt rond de driehonderd figuren. De stijl verschilt merkbaar van het plafond: donkerder, massiever en zonder de heldere ordening erboven. De naakte figuren wekten meteen weerstand, en vanaf 1565 werden er doeken op geschilderd door Daniele da Volterra, die daarna de bijnaam broekenmaker kreeg. Bij de schoonmaak van de Sixtijnse Kapel tussen 1980 en 1994 is een deel daarvan weggehaald en kwamen de oorspronkelijke kleuren weer tevoorschijn, wat destijds tot stevige discussies onder kunsthistorici leidde.

In de Stanza della Segnatura hangt de School van Athene

Rafaël beschilderde deze werkkamer van paus Julius II tussen 1509 en 1511, in dezelfde jaren dat Michelangelo verderop aan het plafond werkte. Op de School van Athene staan de filosofen van het Oude Athene in een architectuur die op de toen nog onafgebouwde Sint-Pieter lijkt; Plato wijst omhoog en Aristoteles vooruit. In de Stanza di Eliodoro ernaast staan de Verdrijving van Heliodorus uit de Tempel, de Mis van Bolsena en de Bevrijding van Petrus, die Rafaël tussen 1511 en 1514 schilderde. Het gerucht wil dat de in gedachten verzonken figuur op de trap een portret van Michelangelo is, later toegevoegd nadat Rafaël diens plafond had gezien. De Stanze zitten bij het museumkaartje in en liggen op de route naar de Sixtijnse Kapel. Reken op drie kwartier voor de vier kamers samen.

De Laocoöngroep had eeuwenlang de verkeerde arm

Dit marmeren beeld van een priester en zijn zoons die door slangen worden gewurgd, werd in 1506 op de Esquilijn opgegraven; Michelangelo was er als jonge man bij. De rechterarm ontbrak en werd in de zestiende eeuw gestrekt aangevuld, terwijl Michelangelo had voorspeld dat hij gebogen moest zijn. In 1906 vond een archeoloog in een Romeinse werkplaats een gebogen marmeren arm die bleek te passen; die is in de jaren vijftig teruggeplaatst. Het beeld staat in de achthoekige binnenhof van het Belvedere, samen met de Apollo Belvedere, en zit bij het gewone kaartje in. Plinius de Oudere noemde het beeld al in de eerste eeuw en schreef het aan drie beeldhouwers van Rhodos toe.

De kaartengalerij is honderdtwintig meter lang

Ignazio Danti schilderde tussen 1580 en 1585 veertig kaarten van de Italiaanse streken op de wanden, elk met steden, bergen en zeeslagen erin; het noorden ligt op de ene wand en het zuiden op de andere, alsof je over de Apennijnen loopt. Het gewelf erboven is met stucwerk en taferelen gevuld. Deze galerij ligt vlak voor de Sixtijnse Kapel en wordt daardoor door iedereen tegelijk doorlopen; tussen 10.00 en 15.00 uur schuifel je er stapvoets doorheen. Ga vroeg naar binnen of neem een avondopenstelling, die in de zomer op vrijdag wordt gehouden voor rond de 25 euro.

De Pinacoteca ligt aan het begin en blijft daardoor leeg

In deze achttien zalen hangen de Transfiguratie van Rafaël, waaraan hij tot zijn dood in 1520 werkte, de Graflegging van Christus van Caravaggio en een onvoltooide Hiëronymus van Leonardo da Vinci, die in de negentiende eeuw in twee losse stukken werd teruggevonden. Het zit bij het museumkaartje in. Reken op een uur. De meeste bezoekers lopen bij binnenkomst rechtdoor naar de kapel, dus wie hier begint heeft de zalen vrijwel voor zich. Later op de dag loopt de hoofdroute één kant op vast en kom je er niet gemakkelijk meer terug.

Het Egyptisch museum bestaat sinds 1839

Paus Gregorius XVI liet de Egyptische stukken die zich in pauselijk bezit bevonden in negen zalen onderbrengen, met mummies, sarcofagen, papyrusrollen, stukken uit de Egyptische Oudheid en beelden die deels al in de Romeinse tijd naar Italië waren gehaald voor de Isis-tempels in de stad. Het zit bij het gewone kaartje in en ligt vlak bij de ingang. Reken op drie kwartier. Ernaast zit het Etruskische museum uit 1837, met grafvondsten uit Cerveteri, waaronder een graf dat in 1836 ongeschonden werd aangetroffen. Beide afdelingen zijn rustig, ook op drukke dagen.

De Vaticaanse tuinen bezoek je alleen met een gids

Achter de basiliek ligt ongeveer 23 hectare tuin met een Franse en een Italiaanse partij, een bos, fonteinen en een nagebouwde grot van Lourdes. Individueel rondlopen is niet mogelijk. Een rondleiding kost 33 tot 55 euro, inclusief toegang tot de musea, en moet vooruit worden geboekt; de wandeling duurt twee uur en de rit met een open busje drie kwartier. Ze gaan niet op zondag en niet op woensdag, omdat er dan audiëntie is. Vanuit de tuinen zie je de koepel van achteren, wat een ander beeld geeft dan vanaf het plein.

Ga vroeg binnen en loop tegen de stroom in

Boek een tijdvak om 8.00 uur, loop meteen naar de Pinacoteca en de Egyptische zalen en ga daarna via de Stanze naar de kapel; dan zit je in de kapel rond 10.00 uur, voor de grote groepen. Wie omgekeerd begint, staat in elke zaal stil. De musea zijn van maandag tot zaterdag open van 8.00 tot 19.00 uur en op zondag dicht, behalve op de laatste zondag van de maand, als ze gratis zijn van 9.00 tot 14.00 uur; dan staat er wel een rij van twee tot drie uur. Let op: binnen mag niet worden gefotografeerd in de kapel en wordt om stilte gevraagd, en grote tassen moeten in de garderobe.

Praktisch

Metrolijn A stopt bij Ottaviano op tien minuten lopen van de ingang; een rit kost rond de 1,50 euro. Een kaartje voor de musea kost rond de 20 euro plus 5 euro reserveringskosten, en kinderen en jongeren betalen minder. Reken op drie tot vier uur binnen, want de looproute is lang en er is weinig zitgelegenheid. Er geldt een kledingregel met bedekte schouders en knieën, ook bij 35 graden, en bij de controle word je anders weggestuurd; neem een dunne sjaal mee. April, mei, oktober en november geven 18 tot 26 graden en zijn het aangenaamst; in juli en augustus is het 33 tot 38 graden en staat de rij buiten zonder schaduw. In januari en februari is het rustig en kort wachten.