Kunst, architectuur en spiritualiteit in Vaticaanstad in één dag

Vaticaanstad meet 0,44 vierkante kilometer

Het is met afstand de kleinste staat ter wereld, ontstaan bij het Verdrag van Lateranen van 1929, met volgens de eigen opgave ongeveer achthonderd inwoners en een eigen postdienst, munt, spoorwegstation en politiemacht. Je kunt er zonder grenscontrole in lopen, maar het is wel degelijk een ander land. In één dag doe je de Sint-Pietersbasiliek, de Vaticaanse Musea met de Sixtijnse Kapel, en als er tijd over is de Engelenburcht aan de overkant van de straat. Dit artikel behandelt die route, met entreeprijzen, openingstijden en de regels waar je op stukloopt. Italië betaalt met de euro.

Begin de dag in de Sint-Pietersbasiliek

De kerk is gratis en gaat om 7.00 uur open; tussen 9.00 en 17.00 uur staat er een rij voor de beveiliging die over het plein heen loopt en een tot twee uur kan duren. De bouw liep van 1506 tot 1626 en het schip is binnen ongeveer 186 meter lang, met markeringen in de vloer die tonen waar andere grote kerken zouden eindigen. Rechts bij de ingang staat de Pietà die Michelangelo in 1499 maakte, sinds een aanval in 1972 achter glas. Boven het altaar staat het bronzen baldakijn van Bernini van ongeveer 29 meter. De koepel beklimmen kost 8 tot 10 euro: 551 treden, of met een lift tot het dak en dan nog 320 treden tussen de twee schillen door.

Het plein ervoor heeft 284 zuilen in vier rijen

Bernini legde het tussen 1656 en 1667 aan als twee armen die de bezoeker omsluiten. In het plaveisel liggen twee ronde stenen waarop je moet gaan staan: vanaf dat punt vallen de vier rijen zuilen precies achter elkaar en lijkt er nog maar één rij te staan. Kijken kost niets en het plein is dag en nacht open. De obelisk in het midden komt uit Egypte, werd in het jaar 37 naar Rome gebracht en in 1586 met negenhonderd man en honderdveertig paarden hierheen verplaatst. Op woensdagochtend is er een audiëntie en staat het plein vol met stoelen; kaarten daarvoor zijn gratis maar moeten vooruit worden aangevraagd.

De Sixtijnse Kapel ligt aan het einde van zeven kilometer zalen

De kapel meet ongeveer 40 bij 13 meter. Michelangelo schilderde het plafond tussen 1508 en 1512 en het Laatste Oordeel op de achterwand pas tussen 1536 en 1541; de zijwanden zijn van Botticelli, Perugino en Ghirlandaio en dateren van vóór zijn werk. Hier komt het conclaaf bijeen dat een nieuwe paus kiest. Je komt er alleen binnen via de Vaticaanse Musea, en de route erheen gaat langs een groot deel van de zeven kilometer zalen. Binnen mag niet worden gefotografeerd en wordt om stilte gevraagd; bewakers wijzen daar hardop op. Reken op twintig minuten in de kapel zelf en op een zaal waar honderden mensen tegelijk staan.

De Vaticaanse Musea zijn op de laatste zondag van de maand gratis

Dan is de toegang kosteloos van 9.00 tot 14.00 uur, met de laatste binnenkomst rond 12.30 uur; op andere zondagen zijn ze dicht. Doordeweeks kost een kaartje rond de 20 euro plus 5 euro reserveringskosten, en zonder reservering loopt de rij om het gebouw heen. Let op: op die gratis zondag staat er een rij van twee tot drie uur en kun je niet reserveren. Kies anders een tijdvak op een doordeweekse ochtend om 8.00 uur. In de verzameling zitten de Stanze die Rafaël vanaf 1508 beschilderde, de Laocoöngroep uit de eerste eeuw en een kaartengalerij van 120 meter met veertig muurschilderingen van Italië.

De Pinacoteca hangt in achttien zalen en is meestal leeg

Deze schilderijenafdeling ligt aan het begin van de musea, waar de meeste bezoekers rechtdoor naar de kapel lopen. Er hangen de Transfiguratie van Rafaël, de Graflegging van Caravaggio en een onvoltooide Hiëronymus van Leonardo da Vinci, die in de negentiende eeuw in twee stukken werd teruggevonden. Het zit bij het museumkaartje in en kost dus niets extra. Reken op een uur. Ga er meteen heen als je binnenkomt, want later op de dag loopt de hoofdroute vast en kom je er niet gemakkelijk meer terug. In dezelfde vleugel zitten het Egyptische museum uit 1839 en het Etruskische uit 1837, met sarcofagen en grafvondsten.

De Vaticaanse tuinen bezoek je alleen met een gids

Achter de basiliek ligt ongeveer 23 hectare tuin met Franse en Italiaanse partijen, een bos, fonteinen en een nagebouwde grot van Lourdes. Individueel rondlopen kan niet: je gaat mee met een wandeling of met een open busje. Een rondleiding kost 33 tot 55 euro, inclusief toegang tot de musea, en moet vooruit worden geboekt; de wandeling duurt twee uur en de busrit drie kwartier. Ze gaan niet op zondag en niet op woensdag vanwege de audiëntie. Vanuit de tuinen zie je de koepel van de achterkant, wat een heel ander beeld geeft dan vanaf het plein.

De Zwitserse Garde bestaat sinds 1506

Deze eenheid van ongeveer honderdvijfendertig man bewaakt de ingangen en de paus. De eisen zijn hard: je moet Zwitser zijn, katholiek, man, ongehuwd, tussen negentien en dertig jaar, minstens 1,74 meter lang en de Zwitserse militaire dienst hebben doorlopen. De beëdiging is elk jaar op 6 mei, de dag waarop in 1527 bij de plundering van Rome honderdzevenenveertig gardisten omkwamen terwijl ze de paus dekten. Kijken kost niets. De uniformen met blauw, rood en geel zijn niet door Michelangelo ontworpen, zoals vaak wordt beweerd, maar in 1914 door een commandant naar zestiende-eeuwse voorbeelden.

De Engelenburcht was eerst een grafmonument

Keizer Hadrianus liet dit ronde bouwwerk in het jaar 139 aan de Tiber als mausoleum voor zichzelf optrekken; later werd het vesting, gevangenis en pauselijk toevluchtsoord. Er loopt een overdekte gang van ongeveer 800 meter naar het Vaticaan, de Passetto di Borgo, waardoor paus Clemens VII in 1527 wist te ontsnappen. Entree kost rond de 15 euro en het is van dinsdag tot zondag open. Reken op anderhalf uur; vanaf het dakterras kijk je over de koepel en de hele stad. Let op: dit gebouw staat in Italië en niet in Vaticaanstad, ook al ligt het op vijf minuten lopen.

Praktisch

Metrolijn A stopt bij Ottaviano op tien minuten lopen van de musea en bij Cipro iets verder; een rit kost rond de 1,50 euro. Voor de basiliek, de musea en de kapel geldt een kledingregel met bedekte schouders en knieën, ook bij 35 graden; neem een dunne sjaal mee, want bij de controle word je anders weggestuurd. Grote tassen moeten in de garderobe. De basiliek is gratis, de musea kosten rond de 25 euro met reservering en de koepel 8 tot 10 euro. In het Vaticaan staan gele brievenbussen van de eigen postdienst; een kaart met Vaticaanse postzegel moet daar worden gepost en niet in een Italiaanse bus. April, mei, oktober en november geven 18 tot 26 graden; in juli en augustus is het 33 tot 38 graden en is de rij op het plein zonder schaduw.