Vakantiehuis huren in Zuid-Tirol

Wat je moet weten over Zuid-Tirol

Zuid-Tirol is de noordelijkste provincie van Italië, tegen Oostenrijk aan, en het is de enige streek van het land waar de meerderheid Duits spreekt.

Het landschap is dat van de Alpen: dalen met appelgaarden en wijnbouw op driehonderd meter, dorpen op duizend, en de Dolomieten erboven, die sinds 2009 op de Werelderfgoedlijst staan.

Het weer verschilt hier meer per hoogte dan per maand. Gemeten in het dal bij Meran, op ruim driehonderd meter, komt juli op 28,3 graden bij 13,3 regendagen, augustus op 27,8 bij 12,4, juni op 26,3 bij 14,5 en september op 23,0 bij 12,3; januari blijft op 8,1 graden. Op duizend meter hoger is het een graad of zes koeler, en op de Alm nog eens zoveel.

Wat er te kiezen valt: een appartement op een boerderij, een vakantiehuis of chalet in een bergdorp, een vakantiewoning op een vakantiepark of residence in het dal, of een huisje bij een wijnbouwer. Overnachten voor één nacht kan in de vele Gasthöfe, waar een losse overnachting gewoon lukt; een vakantiehuisje huren gaat er per week.

Wie hier een vakantie plant, kiest dus vooral op hoogte: het dal is zuidelijk warm, de berg erboven is alpien.

En er is één beroemd meer waar je zonder reservering niet meer komt; dat staat verderop.

Waarom hier Duits gesproken wordt

Dit verklaart waarom Zuid-Tirol niet aanvoelt als Italië, en het is jonger dan mensen denken.

Tot 1918 hoorde dit gebied bij Oostenrijk-Hongarije. Na de Eerste Wereldoorlog werd het bij Italië gevoegd, en onder Mussolini volgde een politiek van verplichte italianisering: Duitse plaatsnamen werden vervangen, Duits onderwijs verboden en Italiaanse arbeiders naar Bozen gehaald.

Wat daarna gebeurde: na de Tweede Wereldoorlog kwam er een akkoord tussen Oostenrijk en Italië, en na jaren van spanningen, waaronder aanslagen in de jaren zestig, kreeg de provincie in 1972 een vergaande autonomie.

Hoe dat er nu uitziet: Duits en Italiaans zijn allebei officieel, en in enkele dalen komt daar het Ladinisch bij, een Reto-Romaanse taal die in Gröden en Alta Badia gesproken wordt.

Wat je ervan merkt: elk dorp heeft twee namen, soms drie. Bozen is Bolzano, Meran is Merano, Brixen is Bressanone, Sterzing is Vipiteno.

Wat het eten en de gewoonten betreft: je krijgt hier knödel naast pasta en speck naast prosciutto, en beide horen erbij.

En de provincie is de rijkste van Italië, wat aan de wegen, de dorpen en de prijzen te merken is.

De Dolomieten

De bergen die deze streek beroemd hebben gemaakt, liggen in het oosten en zuidoosten.

Het zijn kalkbergen die uit een oceaanbodem zijn opgebouwd en later omhoog gedrukt, waardoor ze in verticale wanden en torens uiteenvallen in plaats van in ronde toppen.

Wat je 's avonds ziet: het enrosadira, het roze en oranje kleuren van de wanden bij zonsopgang en zonsondergang, dat door het gesteente zelf komt.

De bekendste gebieden: de Seiser Alm, de grootste hooggelegen alm van Europa; de Drei Zinnen bij Sexten, met de ronde wandeling die als de bekendste van de Alpen geldt; het Grödnertal met Ortisei, Santa Cristina en Selva; en de Rosengarten boven Bozen.

Wat je moet weten over de drukte: de bekende punten zijn in juli en augustus vol, en op een aantal passen en dalwegen gelden verkeersbeperkingen op piekdagen.

Wat je erbij bedenkt: het zijn hoge bergen. Wandelroutes op tweeduizend meter of hoger vragen goede schoenen, water en een blik op het weer, want middagbuien met onweer zijn er normaal.

En vrijwel elk dal heeft kabelbanen die 's zomers doordraaien, zodat je bovenaan begint.

Ötzi, de man uit het ijs

In Bozen ligt het bewijsstuk dat deze bergen al vijfduizend jaar begaan worden.

In 1991 vonden twee Duitse wandelaars op 3.210 meter hoogte bij de Similaun een lichaam in het smeltende ijs. Het bleek geen recent ongeval maar een man die daar ruim vijfduizend jaar had gelegen.

Wat hij bij zich had: een koperen bijl, een boog met pijlen, een mes van vuursteen, kleding van leer en gras, en een tondeldoos.

Wat het onderzoek opleverde: hij was rond de vijfenveertig, had versleten gewrichten, at kort voor zijn dood steenbokvlees, had tatoeages op plaatsen waar hij pijn moet hebben gehad, en stierf aan een pijl in zijn schouder. Hij is dus vermoord.

Waar hij ligt: in het Archeologiemuseum in Bozen, in een gekoelde vitrine op min zes graden, met alles wat hij bij zich had ernaast.

Waarom hij in Italië ligt: de vindplaats bleek na hermeting tweeënnegentig meter aan de Italiaanse kant van de grens te liggen.

En reserveer vooraf, want het museum is klein en de rij loopt in het hoogseizoen tot buiten.

De Pragser Wildsee: eerst reserveren

Dit is de praktische valkuil van Zuid-Tirol en hij kost mensen een dag.

De Pragser Wildsee, in het Italiaans Lago di Braies, is het meest gefotografeerde meer van de Alpen: donkergroen water, een houten botenhuis en een rotswand erachter.

Wat er gebeurde: het werd zo populair dat de weg ernaartoe dagelijks dichtslibde en het gebied de druk niet meer aankon.

Wat de regeling nu is: in het hoogseizoen, ruwweg van begin juli tot half september, mag je overdag alleen met een vooraf gereserveerde parkeerplaats naar het meer rijden. Buiten die uren, dus vroeg in de ochtend of laat in de middag, mag het wel zonder.

Wat het alternatief is: de shuttlebus, die om het half uur rijdt en waarvoor je vooraf een kaartje koopt.

Wat er gebeurt zonder reservering: je wordt bij de afslag tegengehouden en je rijdt voor niets.

Wat het je oplevert als je er vroeg bent: hetzelfde meer zonder mensen, en licht dat beter is dan om twaalf uur.

En kijk de actuele data en tijden na voordat je gaat, want de regeling wordt per jaar vastgesteld.

Meran, Bozen en Brixen

De steden liggen in de dalen en ze verschillen alle drie.

Meran ligt in een dalkom die door bergen wordt afgeschermd, waardoor het er zacht is; het was in de negentiende eeuw een kuuroord voor de Weense adel, en dat is aan de wandelpromenades en de villa's te zien. De Tuinen van Trauttmansdorff, rond het kasteel waar keizerin Sisi verbleef, gelden als een van de mooiste botanische tuinen van Europa.

Bozen ligt waar drie dalen samenkomen en is de hoofdstad: arcaden in de oude straten, een fruitmarkt die er al eeuwen is, en het museum met Ötzi. Het is 's zomers de heetste stad van deze streek en soms van heel Italië.

Brixen is de oudste stad van de provincie, met een dom en een kruisgang met middeleeuwse fresco's.

Wat je verder aandoet: Sterzing en Glurns, dat laatste een ommuurd stadje van amper negenhonderd inwoners.

Wat de dalen zijn: de Vinschgau in het westen, droog en zonnig; het Passeiertal boven Meran; het Eisacktal richting Brixen; en het Pustertal naar het oosten.

En overal geldt: het dal is warm, de berg erboven is koel, en dat verschil is de kracht van deze streek.

Wat voor vakantiehuis huur je hier

Zuid-Tirol heeft een verhuurcultuur die anders in elkaar zit dan elders in Italië.

Het appartement op een boerderij is de gebruikelijkste vorm. Onder een provinciaal keurmerk verhuren honderden boerenbedrijven appartementen op het eigen erf, met vaste eisen aan kwaliteit en aan het feit dat het bedrijf ook echt een bedrijf moet zijn. Je zit dan tussen de appelbomen of de koeien en je krijgt ontbijt van het erf.

Het chalet of vakantiehuis in een bergdorp is de tweede vorm, vaak van hout en steen, met een balkon vol geraniums.

Het appartement in een residence in het dal is de derde, en die zijn er in Meran en omgeving veel.

Een vakantiepark in de Nederlandse zin is er zeldzaam; wat erop lijkt zijn campings met bungalows en chalets, waarvan de betere in dit gebied van uitzonderlijke kwaliteit zijn.

Wat je nagaat: op welke hoogte je slaapt, want dat bepaalt de temperatuur; hoe steil de weg naar het huis is, want in de bergdorpen zijn opritten van twintig procent geen uitzondering; en of er een Gästekarte bij hoort waarmee bussen en kabelbanen gratis of goedkoper zijn.

En vraag naar de zon: een huis op de schaduwkant van een dal ziet in de winter weken geen zon, en dat is hier een gangbaar onderscheid.

Appels, wijn en Törggelen

Deze provincie is de grootste aaneengesloten appelstreek van Europa en dat bepaalt het uitzicht in de dalen.

De appelgaarden beslaan duizenden hectaren in de Vinschgau, het Etschtal en rond Meran en Bozen, met rijen bomen aan draadstellingen tot tegen de berghelling aan.

Wat je ziet in april: de bloei, met dalen die wit zien; wat je ziet in september en oktober: de pluk, met kisten langs de weg.

De wijnbouw ligt op de hellingen: Vernatsch en Lagrein zijn de rode druiven, Gewürztraminer komt uit het dorp Tramin dat er zijn naam aan gaf, en de Weinstraße loopt van Bozen naar het zuiden langs de kelders.

Wat Törggelen is: een najaarsgewoonte waarbij je naar een boerderij loopt om de nieuwe wijn te proeven met kastanjes, speck en knödel erbij. Het loopt van eind september tot in november en het is een van de aangenaamste dingen die je hier kunt doen.

Wat er verder gegeten wordt: Schlutzkrapfen, gevuld deeg met spinazie; Kaiserschmarrn als nagerecht; en speck, die hier gerookt én gedroogd wordt.

En op vrijwel elke alm staat een hut waar je middags eet voor een prijs die in de dalen ondenkbaar is.

Wandelen, kabelbanen en de gastenkaart

Zuid-Tirol is voor wandelaars ingericht en dat maakt een week hier eenvoudig te plannen.

De wandelpaden zijn genummerd en met rood-wit gemarkeerd, met bordjes die de looptijd geven in plaats van de afstand.

De Waalwege bij Meran zijn de bijzonderste: eeuwenoude irrigatiekanalen waarlangs paden lopen, vrijwel vlak, met schaduw en met uitzicht over het dal. Ze zijn met kinderwagen of met een slechte knie te doen.

De kabelbanen draaien in de zomer door, en veel dalen geven bij aankomst in je vakantiewoning een gastenkaart waarmee bussen en treinen in de hele provincie gratis zijn en waarmee kabelbanen goedkoper worden. Vraag ernaar bij het boeken, want het scheelt met een gezin aanzienlijk.

Wat het openbaar vervoer betreft: dat is hier ongewoon goed voor een bergstreek; er rijden bussen tot in de kleine dalen.

Waar je op let: de hoogte. Wie op zeshonderd meter slaapt en op tweeduizend meter loopt, moet daar de eerste dagen rekening mee houden.

En neem regenkleding mee, ook in juli: met dertien regendagen in juli is een middagbui de norm.

Met kinderen in Zuid-Tirol

Deze streek is met kinderen een van de best georganiseerde bergbestemmingen van Europa.

Wat de boerderij oplevert: kinderen mogen vrijwel overal mee naar de stal, en op de meeste bedrijven staan konijnen, kippen en katten. Voor veel gezinnen is dat de halve vakantie.

Wat er bovenop de berg is: themapaden met waterspeelplaatsen en klankinstallaties bij de bergstations, en zomerrodelbanen in verschillende dalen.

Wat er in het dal is: de zwembaden en de meren. De Kalterer See is het warmste meer van de Alpen en haalt in de zomer ruim vierentwintig graden; ook de Vahrner See en de Montiggler Seen zijn goed te doen.

Wat er verder aan te raden is: de smalspoorbaan door de Vinschgau, de mijn van Ridnaun waar je met een treintje de berg in gaat, en de Tuinen van Trauttmansdorff met een speeltuin en een uitkijkplatform.

Wat je nagaat: of je vakantiewoning een kinderbed en een kinderstoel heeft, want op de boerderijen zijn die er bijna altijd maar staan ze zelden in de omschrijving.

En reken op koele avonden: ook na een dag van achtentwintig graden in het dal heb je op duizend meter een trui nodig.

Wanneer ga je

In het dal bij Meran is juli met 28,3 graden de warmste maand bij 13,3 regendagen; augustus komt op 27,8 bij 12,4 en juni op 26,3 bij 14,5.

Wat dat betekent: in het dal is het 's zomers echt warm, en Bozen is dan een van de heetste plekken van Italië. Wie hitte slecht verdraagt, boekt hoger.

September is met 23,0 graden en 12,3 regendagen de beste maand voor wandelen: helder, stabiel en rustiger dan augustus. Oktober geeft 18,3 graden bij 11,9 dagen, met de herfstkleuren van de lariksen en het Törggelen.

Mei is met 18,0 regendagen de natste maand, maar het is ook de maand waarin het dal het groenst is.

Januari blijft in het dal op 8,1 graden bij 8,3 regendagen; hoger op de berg vriest het en ligt er sneeuw, en dan draait het wintersportseizoen.

Wat je moet weten over de zomerdrukte: de eerste helft van augustus is Italiaanse vakantietijd, en dan is het bij de bekende punten vol.

En voor de appelbloei moet je rond half april komen.

Wat het kost en wat je nagaat

Zuid-Tirol is de duurste bergstreek van Italië, en dat is het meestal waard.

Wat de prijs bepaalt: de week en de hoogte. Een appartement op een boerderij in mei of oktober is een fractie van een chalet in Gröden in augustus.

Wat er bij komt: de kurtaxe, een verblijfsbelasting per persoon per nacht, en de eindschoonmaak. De gastenkaart hangt vaak aan die belasting vast.

Wat de reis kost: vanaf Utrecht is het ongeveer 900 kilometer. Je rijdt door Oostenrijk, waarvoor je een vignet nodig hebt, en over de Brennerautobahn, die aparte tol kost; in Italië betaal je per traject bij de tolpoort.

Wat je ter plekke uitgeeft: eten op een berghut is redelijk, eten in Meran of Bozen niet; boodschappen zijn duurder dan in Nederland.

Wat je nagaat voordat je boekt: op welke hoogte het huis ligt; of er een gastenkaart bij hoort; hoe steil de oprit is; of er airconditioning is als je in het dal slaapt; en of het huis op de zon- of de schaduwkant staat.

En reserveer vooraf voor de Pragser Wildsee en voor het museum met Ötzi; zonder reservering kom je er in het hoogseizoen niet in.

Wat de eerlijke nadelen zijn: het is duur, het is in juli en augustus druk op de bekende punten, en zonder auto ben je afhankelijk van bussen die goed rijden maar niet overal komen.

Samengesteld uit ons actuele woningaanbod, OpenStreetMap, Wikipedia en Wikivoyage (CC BY-SA) en Open-Meteo-klimaatdata.