Bezoek de eeuwige stad én het rustieke Lazio daarbuiten

Lazio is de streek, Rome is de stad erin

Deze regio rond de hoofdstad beslaat ongeveer 17.000 vierkante kilometer, met een kust aan de Tyrreense Zee, twee kratermeren en een heuvelland. Rome telt daarvan bijna drie miljoen inwoners; de rest van Lazio is dunbevolkt en wordt door bezoekers vrijwel overgeslagen. Dat is jammer, want de belangrijkste Etruskische en Romeinse vindplaatsen liggen buiten de stad: Ostia Antica, Tarquinia, Cerveteri en de villa's bij Tivoli. Dit artikel behandelt eerst de stad en daarna wat er binnen een uur omheen ligt, met entreeprijzen, openingstijden en reistijden. Italië betaalt met de euro.

Voor het Colosseum is een tijdslot verplicht

Dit amfitheater uit het jaar 80 bood plaats aan ongeveer 50.000 mensen. Een kaartje dat ook toegang geeft tot het Forum Romanum en de Palatijn kost rond de 18 euro en is 24 uur geldig, maar je moet vooraf online een tijdvak kiezen. Wie ook de arenavloer en de kelders wil zien betaalt rond de 24 euro, en dat zit weken vooruit vol. Het is dagelijks open vanaf 9.00 uur tot een uur voor zonsondergang. Op het forum ernaast staan de Curia, de boog van Titus, die van Septimius Severus en de resten van de tempel van Saturnus; op de Palatijn ligt de Domus Augustana, en boven op het Capitool staan de musea met de bronzen wolvin.

Vaticaanstad meet nog geen halve vierkante kilometer

Met 0,44 vierkante kilometer is dit het kleinste land ter wereld, en het ligt volledig binnen Rome. De Vaticaanse Musea met de Sixtijnse Kapel van Michelangelo kosten rond de 20 euro plus 5 euro reserveringskosten en zijn van maandag tot zaterdag open van 9.00 tot 18.00 uur, met de laatste zondag van de maand gratis. De Sint-Pietersbasiliek zelf is gratis, maar er staat een veiligheidsrij die in het hoogseizoen een uur duurt. De koepel kost rond de 10 euro met lift of 8 euro voor 551 treden. Let op de kledingregel: schouders en knieën bedekt, en daar wordt bij de ingang op gecontroleerd, ook bij 35 graden.

Bij Tivoli liggen twee villa's op zes kilometer van elkaar

Ze worden vaak als één bezoek genoemd, maar het zijn twee terreinen. Villa d'Este, de renaissancetuin met ruim vijfhonderd fonteinen die kardinaal Ippolito d'Este vanaf 1560 liet aanleggen, ligt in het stadje zelf en kost rond de 13 euro; de Rometta en de orgelfontein zijn de bekendste, en de tuin werd ontworpen door Pirro Ligorio. Villa Adriana, het landgoed van keizer Hadrianus uit de tweede eeuw, ligt 6 kilometer lager en beslaat ruim 120 hectare, voor rond de 12 euro. Beide staan volgens Unesco op de werelderfgoedlijst en zijn van dinsdag tot zondag open van 8.30 tot een uur voor zonsondergang. Samen is dat een volle dag met veel lopen; vanaf Rome is het 30 kilometer.

Ostia Antica ligt binnen het gewone metrotarief

Ten zuidwesten van Rome ligt deze opgegraven havenstad van ongeveer 150 hectare, met straten, huizenblokken van meerdere verdiepingen, badhuizen met mozaïekvloeren, een theater en een openbaar toilet met twintig zitplaatsen op een rij. Er is veel meer bewaard dan de meeste bezoekers verwachten. Entree kost rond de 18 euro en het is van dinsdag tot zondag open van 8.30 tot 19.00 uur. Je komt er met een voorstadstrein die binnen het gewone stadskaartje van 1,50 euro valt en er 30 minuten over doet. Reken op drie uur. Dit is met afstand de goedkoopste manier om een Romeinse stad te zien zonder de rijen van het centrum.

De beschilderde grafkamers van Tarquinia zijn Etruskisch

Negentig kilometer ten noordwesten liggen op een heuvel duizenden Etruskische graven, waarvan er ruim tweehonderd beschilderd zijn met jachttaferelen, dansers en banketten uit de zesde tot de tweede eeuw voor Christus. Volgens Unesco staan ze sinds 2004 op de werelderfgoedlijst, samen met de necropool van Banditaccia bij Cerveteri; daar zijn de graven juist als ronde grafheuvels met ingerichte kamers gebouwd. Een gecombineerd kaartje met het museum in het Palazzo Vitelleschi kost rond de 10 euro en het is van dinsdag tot zondag open van 8.30 tot 19.30 uur. Je daalt per graf een trap af en kijkt door glas. Let op: er zijn er steeds maar een stuk of vijftien tegelijk open, om de verf te sparen.

Op het Braccianomeer mogen geen motorboten varen

Veertig kilometer noordelijker ligt dit ronde kratermeer van ongeveer 57 vierkante kilometer, dat sinds de oudheid drinkwater aan Rome levert. Juist daarom zijn boten met een verbrandingsmotor er verboden en is het water uitzonderlijk helder. Zwemmen en zeilen kosten niets; aan de oevers bij Anguillara Sabazia en Trevignano Romano liggen strandjes met kiosken. In Bracciano staat het Castello Orsini-Odescalchi uit 1470, te bezoeken voor rond de 12 euro van dinsdag tot zondag. Vanaf Rome rijd je er in drie kwartier heen, of je neemt de trein in een uur.

In de Castelli Romani breng je het eten zelf mee

Twintig kilometer ten zuiden van Rome ligt een groep dorpen op de rand van een oude vulkaan, met Frascati als bekendste; de witte wijn daarvandaan wordt van malvasia- en trebbianodruiven gemaakt. In de traditionele fraschette betaal je alleen voor de wijn, ongeveer 5 tot 10 euro per liter, en neem je het eten van de slager of de bakker zelf mee naar binnen. Dat gebruik bestaat nog in een aantal zaken, al zijn de meeste inmiddels ook restaurant geworden; vraag ernaar. Met de trein ben je er in 25 minuten vanaf het centraal station, en dat maakt dit de eenvoudigste avond buiten de stad.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer tweeënhalf uur. Vanaf Fiumicino geldt een vast taxitarief van rond de 55 euro naar het centrum binnen de oude stadsmuren; de trein doet er 32 minuten over voor rond de 14 euro. In Rome komt er per nacht een toeristenbelasting van 4 tot 10 euro per persoon bij. Het Pantheon kost sinds 2023 rond de 5 euro, de Trevifontein en de Spaanse Trappen zijn gratis. April tot juni en september tot oktober geven 20 tot 28 graden. In juli en augustus is het 32 tot 38 graden en is de stad midden op de dag zwaar; plan de opgravingen dan voor 10.00 uur. In de winter is het 10 tot 15 graden en zijn de rijen kort. Buiten de stad liggen verder Viterbo met de Villa Lante in Bagnaia, een tuin van Vignola, het bijna verlaten Civita di Bagnoregio dat alleen over een voetbrug bereikbaar is, de tuinen van Ninfa en het uit de rots gehakte amfitheater van Sutri. Aan de kust bij Santa Severa staat een kasteel in zee.