Meren, mode en middeleeuwse steden in Lombardije

Van de vier grote meren ligt er maar één helemaal in Lombardije

Het Gardameer deelt zijn oevers met Veneto en Trentino, en het Lago Maggiore ligt voor de helft in Piemonte, waar bij Stresa de Borromeïsche Eilanden liggen. Alleen het Comomeer en het kleinere Iseomeer liggen volledig binnen deze regio; daarnaast horen het Lago di Varese en de Adda erbij, en aan de zuidoever van het Gardameer liggen Sirmione en Desenzano in Lombardije. Dat is meer dan een detail: het bepaalt welke oever welke sfeer en welke prijzen heeft. Dit artikel behandelt de meren en de steden, van Milaan en Bergamo tot Mantova en Cremona, met entreeprijzen, afstanden en reistijden. Italië betaalt met de euro.

Het Comomeer heeft de vorm van een omgekeerde Y

Dit meer is op het diepste punt ruim 410 meter, wat het een van de diepste van Europa maakt; het water blijft daardoor het hele jaar koud. De twee zuidelijke armen eindigen bij Como en Lecco en komen samen bij Bellagio, met Varenna en Menaggio aan de overkant. Vanaf Como gaat een kabelspoor uit 1894 in zeven minuten naar Brunate op 715 meter, voor rond de 3,60 euro enkele reis. Let op: de smalle oeverweg loopt in het weekend vast; de veerboten tussen de dorpen kosten 5 tot 15 euro per traject en zijn dan sneller dan de auto.

De bovenstad van Bergamo ligt binnen een Venetiaanse muur

Op een heuvel ligt de Città Alta, een middeleeuwse kern die volledig wordt omsloten door een muur uit de zestiende eeuw; volgens Unesco staan die vestingwerken sinds 2017 op de werelderfgoedlijst. Binnen liggen de Piazza Vecchia, de romaanse Santa Maria Maggiore en de Cappella Colleoni. Een kabelspoor vanaf de benedenstad kost rond de 1,30 euro en zit in het gewone stadsvervoer. De kern is autovrij en gratis toegankelijk. Reken op drie uur. Vanaf de luchthaven ben je er met de bus in vijftien minuten, wat deze stad een bruikbare eerste of laatste dag maakt.

Mantova ligt tussen drie aangelegde meren

Deze stad in het zuidoosten werd in de twaalfde eeuw omringd door drie kunstmatige meren die als verdediging zijn gegraven. Het Palazzo Ducale van de familie Gonzaga telt ruim vijfhonderd zalen, waaronder de bruidskamer met de fresco's van Mantegna; het staat aan de Piazza Sordello en aan de rand van de stad ligt het Palazzo Te. Entree tot het hertogelijk paleis kost rond de 15 euro en het is van dinsdag tot zondag open. Reken op drie uur voor paleis en centrum. Over de meren varen bootjes van een uur voor 10 tot 15 euro, waarbij je tussen lotusbloemen doorvaart die in juli en augustus bloeien; die zijn in 1921 uitgezet en woekeren sindsdien.

Monte Isola in het Iseomeer is autovrij

In dit kleinste van de grote meren ligt een eiland van ongeveer 4,5 vierkante kilometer met een berg van 600 meter, waar particuliere auto's niet zijn toegestaan; de ongeveer 1.700 bewoners rijden op scooters en er rijdt een busje. De veerboot vanaf Sulzano of Sarnico kost 5 tot 8 euro retour en vaart elk half uur. Op het eiland loop of fiets je. Reken op een halve dag. De ronde over de kustweg is 9 kilometer en vlak; de klim naar het bedevaartskerkje op de top is 3 kilometer met 400 hoogtemeters en levert zicht over het hele meer op.

Ten zuiden van dat meer ligt de Franciacorta

In dit heuvelgebied wordt sinds de jaren zestig mousserende wijn gemaakt volgens dezelfde methode als in de Champagne, met een tweede gisting op fles; sinds 1995 heeft het de hoogste Italiaanse herkomstbenaming. De wijnhuizen liggen tussen Brescia en het meer. Een proeverij kost 15 tot 35 euro per persoon en moet vooruit worden geboekt; de meeste ontvangen van dinsdag tot zaterdag. Reken op anderhalf uur. Er lopen fietsroutes van 20 tot 40 kilometer tussen de wijngaarden door, vlak tot licht glooiend. In Brescia zelf liggen een Romeins Capitolium en het kloostercomplex Santa Giulia.

Bij Monza ligt het grootste ommuurde park van Europa

Ten noorden van Milaan ligt een park van ongeveer 688 hectare dat volledig ommuurd is, met de Villa Reale uit 1780 en het Autodromo waar sinds 1922 wordt gereden en waar de Formule 1 elk jaar in september komt. Het park is gratis en dagelijks toegankelijk; de villa kost rond de 10 euro. Buiten de racedagen kun je het circuit op de fiets of te voet bezoeken voor enkele euro's, inclusief de oude steilwand uit 1955 die niet meer wordt gebruikt. Met de trein ben je er vanaf Milaan in twintig minuten.

Vanaf Tirano vertrekt een treinlijn die op de werelderfgoedlijst staat

Uit dit stadje in de Valtellina vertrekt een smalspoorlijn die zonder tandrad over de Berninapas van 2.253 meter naar Zwitserland klimt en daar in Graubünden uitkomt; volgens Unesco staat de lijn sinds 2008 op de werelderfgoedlijst. Een enkele reis kost 30 tot 65 euro afhankelijk van de trein en de reservering; panoramarijtuigen kosten extra en zijn maanden vooruit weg. De rit duurt vier uur. De gewone regionale trein over dezelfde lijn kost de helft en heeft ramen die open kunnen, wat voor foto's beter werkt. In de Valtellina rond Sondrio wordt op terrassen tegen de Alpen wijn van de nebbiolodruif gemaakt.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer anderhalf uur op een van de drie luchthavens rond Milaan. Tussen de steden is de trein sneller en goedkoper dan de auto; naar de meeroevers rijden bussen en boten. In Milaan staan de Duomo met zijn beklimbare dak, de Galleria Vittorio Emanuele II, het Castello Sforzesco, de Basilica di Sant'Ambrogio en de modewinkels van Armani, Prada en Versace in het Quadrilatero; in Cremona worden nog altijd violen gebouwd in de traditie van Antonio Stradivari en staat de Torrazzo, met 112 meter een van de hoogste bakstenen klokkentorens van Europa, en in Pavia aan de Ticino staat de Certosa. April, mei, september en oktober geven 18 tot 26 graden. In juli en augustus is het 30 tot 36 graden en zijn de meeroevers vol; het meerwater is dan 22 tot 25 graden. In de winter hangt er mist in de Povlakte, terwijl het bij de meren vaak helder is.