Le Marche, het onbekende Italië vol heuvels en zee

Le Marche is de enige Italiaanse regio met een meervoudsnaam

Die naam slaat op de losse marken, de grensgebieden die hier in de middeleeuwen naast elkaar lagen, en dat merk je nog: Urbino keek naar Toscane, Ascoli Piceno naar Abruzzen en Ancona naar zee. Er is dus geen enkel centrum, en dat is de reden dat je hier een auto nodig hebt. Tussen de Adriatische Zee en de top van de Monte Vettore op 2.476 meter zit nog geen 90 kilometer. Dit artikel loopt de streek af van de Monti Sibillini tot de Riviera del Conero, met entreeprijzen, reistijden en openingstijden. Italië betaalt met de euro.

In de Monti Sibillini ligt het hoogste punt van de regio

Het Parco Nazionale dei Monti Sibillini beslaat ruim 71.000 hectare over Marche en Umbrië en heeft tien toppen boven 2.000 meter, met de Monte Vettore als hoogste. Op 1.940 meter ligt het Lago di Pilato, waar een kreeftje van een centimeter leeft dat nergens anders voorkomt; het meertje valt in droge zomers helemaal droog. Wandelen is gratis. De Gola dell'Infernaccio is een kloof van ongeveer 3 kilometer heen, in anderhalf uur te lopen; de Lame Rosse bij het Lago di Fiastra zijn rode aardzuilen op 45 minuten van de parkeerplaats. Let op: de aardbevingen van 2016 hebben Visso, Ussita en Castelsantangelo sul Nera zwaar geraakt en een deel van de dorpen staat nog in de steigers. De bloeiende linzenvelden die je in foldertjes ziet liggen bij Castelluccio, en dat dorp hoort bij Umbrië.

De Riviera del Conero is de enige klif aan deze kust

Tussen Ravenna en de Gargano is de Adriatische kust vlak zand, op één plek na: de Monte Conero valt met 572 meter recht in zee. Het Parco Regionale del Conero beslaat ongeveer 6.000 hectare met steeneik en brem, en er broeden slechtvalken op de wanden. De Spiaggia delle Due Sorelle is alleen per boot te bereiken; een overtocht vanuit Numana kost 15 tot 25 euro retour en vaart van juni tot half september. In Portonovo staat de kerk Santa Maria di Portonovo uit de elfde eeuw pal boven het kiezelstrand. Let op: de weg omlaag naar Portonovo is in juli en augustus overdag afgesloten en je moet dan met een pendelbus, die enkele euro's kost.

Urbino staat er nog bij zoals Federico da Montefeltro het liet bouwen

Het Palazzo Ducale werd vanaf 1454 gebouwd voor deze hertog en geldt als een van de vroegste renaissancepaleizen; volgens Unesco staat het centrum sinds 1998 op de werelderfgoedlijst. Binnen zit de Galleria Nazionale delle Marche met de Flagellatie en de Madonna van Senigallia van Piero della Francesca, en het studeerkamertje met houtinleg. Entree kost rond de 10 euro en het paleis is van dinsdag tot zondag open; reken op twee uur. Het geboortehuis van Rafaël, die hier in 1483 werd geboren, kost rond de 4 euro. De universiteit dateert uit 1506, wat haar oud maakt maar niet een van de oudste van Europa: Bologna begon al in 1088. Vanaf Pesaro rijdt een bus in drie kwartier omhoog.

Ascoli Piceno is uit travertijn opgetrokken

De Piazza del Popolo is aan alle kanten bekleed met deze lichte kalksteen uit de omgeving, die bij laag zonlicht bijna wit oplicht. Aan het plein staan het Palazzo dei Capitani en het Caffè Meletti uit 1907, waar de anijslikeur van de stad vandaan komt. De Ponte di Solestà over de Tronto is een Romeinse boogbrug uit de eerste eeuw met een overspanning van ruim 22 meter. Rondlopen kost niets; de klim in de toren van het Palazzo dei Capitani kost enkele euro's. Twee zondagen per jaar, in juli en augustus, wordt de Quintana gereden, een steekspel met ruiters en ruim duizend mensen in kostuum. De olive all'ascolana, groene olijven gevuld met gehakt en gefrituurd, kosten 5 tot 8 euro voor een portie.

De grotten van Frasassi zijn in 1971 gevonden

Bij Genga stuitten speleologen op een gangenstelsel van meer dan 30 kilometer, waarvan ongeveer anderhalve kilometer is opengesteld. De grootste zaal heet de Abisso Ancona en is rond de 180 meter hoog; de Dom van Milaan zou erin passen. Het is er het hele jaar 14 graden, dus neem een jas mee. Een kaartje kost rond de 18 euro en de rondleiding duurt vijf kwartier; in de zomer vertrekken er elk half uur groepen en in de winter alleen op vaste tijden. In het donker leven hier geen salamanders maar kleine kreeftachtigen en insecten zonder ogen; de blinde grottensalamander die je soms genoemd ziet leeft in Slovenië en Kroatië, niet in Italië. Boven de ingang staat in een rotsspleet het achthoekige Tempio del Valadier uit 1828.

Het openluchttheater van Macerata was eerst een balspelbaan

De Sferisterio werd in 1829 gebouwd voor het pallone col bracciale, een balspel met een houten armstuk dat toen in heel Midden-Italië werd gespeeld. Honderd families uit de stad betaalden de bouw. Sinds 1921 wordt er opera gespeeld; de zaal telt ongeveer 2.500 plaatsen en is aan één kant open, met een muur van 90 meter als achterwand. Het festival loopt van half juli tot half augustus, met kaarten van 20 tot ruim 100 euro. Overdag kun je voor enkele euro's naar binnen kijken. In het Museo della Carrozza staan zo'n twintig rijtuigen uit de negentiende eeuw. Let op: de akoestiek is goed, maar de goedkoopste plaatsen liggen ver van het toneel en er is geen dak bij regen.

De Verdicchio komt uit twee gebieden die 50 kilometer uit elkaar liggen

Rond Jesi ligt de Verdicchio dei Castelli di Jesi, sinds 1968 een beschermde herkomst, met ongeveer 2.000 hectare wijngaard op heuvels van 100 tot 400 meter. Rond Matelica, hoger en verder van zee, ligt een veel kleiner gebied van een paar honderd hectare, waarvan de wijn strakker uitvalt. Een proeverij bij een wijnhuis kost 10 tot 25 euro per persoon en gaat op afspraak, meestal van maandag tot zaterdag. Reken op anderhalf uur. Aan de kust bij Ancona wordt daarnaast de rode Rosso Conero van de montepulcianodruif gemaakt. In Jesi zelf werd in 1194 keizer Frederik II geboren, op de markt in een tent, en in 1710 de componist Pergolesi.

In Ancona staat een Romeinse boog aan de kade

De Arco di Traiano werd in 115 aan de havenkant gebouwd, toen de keizer de haven liet uitbreiden; hij staat er nog vrijwel gaaf bij, pal tussen de veerboten. Boven de stad staat op de Monte Guasco de kerk van San Ciriaco, met een achthoekige koepel en een plein waar je over de hele golf kijkt. Beide zijn gratis. De Mole Vanvitelliana in de haven is een vijfhoekig eiland uit 1733, gebouwd door Luigi Vanvitelli als quarantainegebouw en nu in gebruik voor tentoonstellingen. De vismarkt draait van dinsdag tot zaterdag in de ochtend. De brodetto all'anconetana, een visstoofpot die volgens het streekreglement uit dertien soorten vis bestaat, kost 20 tot 30 euro.

Aan zee scheelt het per plaats of je zand of kiezel krijgt

Senigallia heeft 13 kilometer fijn zand en noemt zichzelf daarom de fluwelen kust; Sirolo en Numana hebben witte kiezel en helderder water. In Fermo ligt het strand bij het lager gelegen Porto San Giorgio, op 8 kilometer van de bovenstad met de Piazza del Popolo en de Romeinse waterkelders uit de eerste eeuw. Een ligbed met parasol kost 15 tot 30 euro per dag; vrije stranden zijn er overal tussen de strandtenten door. Het water is in juli en augustus 24 tot 27 graden. Let op: bij Sirolo daal je over trappen en paden van vijf tot vijftien minuten naar het strand, en met kleine kinderen of veel bagage is dat elke dag een klim terug.

Praktisch

Vliegen gaat op Ancona of, met meer keuze, op Bologna op tweeënhalf uur rijden en Rome op drie uur. Langs de kust loopt een spoorlijn met stations in Pesaro, Senigallia, Ancona en Porto San Giorgio; het binnenland bereik je alleen met de auto. Een huurauto kost 40 tot 70 euro per dag. Mei, juni en september geven 20 tot 27 graden; in juli en augustus is het aan de kust 28 tot 33 graden en zijn de badplaatsen vol met Italiaanse gezinnen. In de Sibillini is het dan 8 graden koeler en kan er boven 1.500 meter tot in juni sneeuw liggen. Loreto, Recanati met het huis van Leopardi, het ommuurde Corinaldo en het kasteel van Gradara liggen alle vier binnen een uur van de kust.