Wat te doen in Rome, van Colosseum tot Trastevere

Het Pantheon is sinds 2023 niet meer gratis

Tot 1 juli 2023 liep je hier vrij naar binnen omdat het een kerk is; sindsdien kost het ongeveer 5 euro. Tot achttien jaar kom je er nog gratis in en tussen achttien en vijfentwintig betaal je rond de 2 euro. Wie een dienst bijwoont betaalt niets, en dat is geen sluiproute maar wel de regel. Het gebouw dateert in deze vorm van rond het jaar 125, onder keizer Hadrianus, en heeft een betonnen koepel van 43,3 meter doorsnede zonder wapening, nog altijd de grootste ter wereld. Boven in het midden zit een opening van 9 meter waar het gewoon doorheen regent; in de vloer zitten gaten voor de afvoer. Vlak ernaast staat de Santa Maria sopra Minerva, de enige gotische kerk van Rome, met een olifantje van Bernini ervoor. Dit artikel behandelt de stad met prijzen, tijden en de fouten die iedereen maakt. Italië betaalt met de euro.

Voor het Colosseum boek je een tijdslot, ook op de gratis dagen

Een gewoon kaartje kost ongeveer 18 euro en geldt voor het Colosseum, het Forum Romanum en de Palatijn, samen te bezoeken binnen vierentwintig uur. Je koopt het voor een vast tijdstip en op drukke dagen is het dagen vooruit weg. Op de eerste zondag van de maand is de toegang gratis, maar je moet dan alsnog online een tijdslot reserveren; dat is de meest gemaakte fout, want mensen komen op zo'n zondag zonder kaartje en staan voor niets. Het amfitheater werd in het jaar 80 geopend, bood plaats aan ongeveer vijftigduizend toeschouwers en had een doek tegen de zon dat door matrozen werd bediend. Onder de arena liggen de gangen waar dieren en decorstukken omhoog werden gehesen. Op de Oppio-heuvel erboven ligt de Domus Aurea, het paleis van Nero, dat met een gids en een helm te bezoeken is; het Colosseum staat op de plek van de vijver van dat paleis.

Er staan tweeduizend gratis drinkfonteinen in de stad

Volgens de gemeente staan de nasoni, de gietijzeren fonteintjes met de gebogen tuit, sinds 1874 in Rome en zijn het er nu ongeveer 2.500. Ze lopen dag en nacht door, het water komt uit dezelfde leiding als het kraanwater en is koud en drinkbaar. Dat scheelt in de zomer geld en gesleep. Houd je fles onder de straal, of sluit de opening aan de onderkant af met je vinger: dan spuit het water uit een gaatje bovenin als een drinkfonteintje. Op een dag van 35 graden vul je zo vijf keer bij zonder iets te kopen. Er is een kaart met alle standplaatsen, en ze staan ook op het Forum, op de Palatijn en bij het Teatro di Marcello en de Tempel van Portunus.

De munten uit de Trevifontein gaan naar de armenzorg

Nicola Salvi ontwierp deze fontein tegen de zijgevel van het Palazzo Poli en hij werd in 1762 afgemaakt, gevoed door een aquaduct dat sinds het jaar 19 voor Christus water de stad in brengt. Er wordt dagelijks voor duizenden euro's aan munten uit het bassin geveegd; dat geld gaat sinds 2001 naar Caritas. Het plein ervoor is tussen 10.00 en 18.00 uur vrijwel onbegaanbaar. Ga voor 8.00 uur of na 23.00 uur, dan is het leeg en is de verlichting bovendien mooier. Let op: dit is de plek in Rome met de meeste zakkenrollers, dus draag je tas voor je. In het water stappen of erin zwemmen levert een boete van honderden euro's op. Op tien minuten lopen liggen de Piazza Navona met de Fontana dei Quattro Fiumi van Bernini en het Campo de' Fiori, waar tot 14.00 uur markt is.

De Vaticaanse Musea zijn een aparte staat en een aparte planning

Een kaartje kost rond de 25 euro bij online boeking en zonder reservering loopt de rij in het hoogseizoen om het gebouw heen. De route naar de Sixtijnse Kapel voert langs ruim zeven kilometer aan zalen als je alles volgt, dus kies vooraf wat je wilt zien: de Stanze van Rafaël, de kaartengalerij of de Egyptische afdeling. Michelangelo schilderde het plafond van de kapel tussen 1508 en 1512 en het Laatste Oordeel op de achterwand pas twintig jaar later. Binnen mag niet worden gefotografeerd en er wordt om stilte gevraagd. Let op de kledingregels: schouders en knieën bedekt, ook bij 35 graden, anders kom je er niet in. Dat geldt ook voor de Sint-Pietersbasiliek, die zelf gratis is.

Trastevere is 's avonds een andere wijk dan overdag

Overdag is dit een rustige buurt over de Tiber, met smalle straten, was aan de lijn en weinig verkeer. Vanaf een uur of acht loopt het vol en tot na middernacht is het druk op straat. Wie de sfeer zoekt die op foto's staat komt in de late ochtend; wie uit wil komt 's avonds. In de wijk staan de Santa Maria in Trastevere met mozaïeken uit de twaalfde eeuw en de Santa Cecilia met een beeld van de heilige uit 1600; beide zijn gratis. Boven de wijk ligt de Gianicolo, waar je over de hele stad kijkt en waar elke dag om 12.00 uur een kanonschot klinkt. De Villa Farnesina met fresco's van Rafaël kost rond de 12 euro en is dicht op zondagmiddag; de Orto Botanico erachter kost enkele euro's. Op zondagochtend draait bij de Porta Portese een vlooienmarkt van ruim een kilometer lang. Je loopt de wijk in over de Ponte Sisto, langs het plein dat naar de dichter Trilussa is genoemd.

Rome is te belopen, maar niet in één dag

Van het Colosseum naar het Vaticaan is het ongeveer 4 kilometer, een uur lopen. De belangrijkste plekken liggen binnen een gebied van drie bij drie kilometer, met de Engelenburcht, de Engelenbrug, het Palazzo Venezia en het Vittoriano ertussen. Toch is lopen hier vermoeiender dan het lijkt, door de kasseien, de heuvels en de hitte; neem schoenen met een stevige zool en geen sandalen. In de zomer is de metro voor lange stukken een verademing: twee lijnen kruisen elkaar bij Termini en een enkeltje kost rond de 1,50 euro, negentig minuten geldig. Tram 8 rijdt vanaf het Largo di Torre Argentina naar Trastevere.

Wat het eten kost en waar je op let

Op de rekening staat vrijwel altijd een coperto, een vast bedrag van 1 tot 3 euro per persoon voor brood en couvert. Dat is geen fooi en geen oplichting; het hoort erbij en het staat op de kaart. Een pasta kost in een gewone zaak 10 tot 14 euro. Waar je wel op let: zaken aan de grote pleinen met foto's op de kaart en personeel dat je naar binnen praat. Loop twee straten door, bijvoorbeeld naar Testaccio of Monti, waar de markthal doordeweeks tot 15.00 uur draait. De vier Romeinse pastagerechten zijn cacio e pepe, gricia, amatriciana en carbonara, geen van alle met room. Betaal je het dubbele met zicht op het Pantheon, dan betaal je voor het uitzicht.

In augustus is de stad half dicht

Rond 15 augustus, Ferragosto, gaan veel Romeinse zaken een tot twee weken dicht omdat de eigenaren zelf op vakantie zijn. In de toeristische straten merk je daar weinig van, in de gewone wijken als Testaccio en Monti des te meer. Tegelijk is augustus de heetste maand, met temperaturen die regelmatig boven de 35 graden komen en nachten die nauwelijks afkoelen. De combinatie van hitte en gesloten zaken maakt het de minst aantrekkelijke maand om te komen, terwijl het wel een van de drukste is. Wie dan toch gaat, plant het Forum en de Palatijn voor 10.00 uur en houdt de middag voor musea met koeling.

Wanneer je het beste komt

April, mei, oktober en begin november geven 18 tot 25 graden en alles is open. Ook dan is het druk bij de grote bezienswaardigheden, dus vooraf boeken blijft nodig. In het heilig jaar 2025 lag het bezoek nog hoger dan gewoonlijk en waren de kerken rond het Vaticaan extra vol. Van december tot februari is het 10 tot 15 graden en aanzienlijk rustiger, met kortere rijen en lagere prijzen. Gratis en het hele jaar door zijn de Sint-Pietersbasiliek, de Piazza del Campidoglio die Michelangelo ontwierp, de Oranjetuin op de Aventijn met het sleutelgat van de Malteser Orde, de Santa Sabina op de Aventijnse heuvel, de Santi Quattro Coronati en de Santa Maria in Domnica op de Caelius, en de kerk van San Clemente, waaronder twee oudere gebouwen liggen; de ondergrondse lagen daarvan kosten rond de 10 euro.