Varen door de Biesbosch met fluisterboten en kano’s

De Biesbosch is ontstaan door een overstroming

In de nacht van 18 op 19 november 1421 brak bij een zware storm de dijk van de Grote Waard door en verdween een gebied met tientallen dorpen onder water; die ramp staat bekend als de Sint-Elisabethsvloed. Wat overbleef was een binnenzee die langzaam dichtslibde tot een doolhof van kreken, gorzen en wilgenbossen. Dat doolhof is nu nationaal park en beslaat ongeveer 9.000 hectare, verdeeld over de Brabantse Biesbosch in het zuiden en de Sliedrechtse en Dordtse Biesbosch aan de noordkant. Dit artikel gaat over hoe je het vanaf het water bekijkt: met een fluisterboot, met een kano of met een eigen boot.

Het is een zoetwatergetijdengebied, en dat is zeldzaam

Eb en vloed lopen hier tot ver het binnenland in, maar het water is zoet. Voor de afsluiting van het Haringvliet in 1970 bedroeg het verschil tussen hoog en laag water ongeveer twee meter; nu is dat nog enkele decimeters, en sinds de sluizen in 2019 op een kier staan is het iets toegenomen. Voor wie vaart betekent dat twee dingen: de waterstand in de kreken verandert in de loop van de dag, en op de ondiepste plekken kun je bij laag water vastlopen. Kijk voor vertrek naar het getij; de verhuurders hebben de tabellen liggen.

Een fluisterboot is een elektrische boot die je zelf vaart

Deze bootjes hebben een elektromotor en maken geen herrie, waardoor je dieren op korte afstand nadert. Je hebt er geen vaarbewijs voor nodig: de maximumsnelheid ligt onder de grens waarvoor dat verplicht is. Huren kost ongeveer 25 tot 45 euro per uur, afhankelijk van het formaat, met dagtarieven vanaf zo'n 100 euro. De accu is meestal goed voor vier tot zes uur varen. Verhuurders zitten onder meer bij Drimmelen, bij het Biesbosch MuseumEiland bij Werkendam en bij het Biesboschcentrum in Dordrecht, en geven een vaarkaart mee waarop staat waar je wel en niet mag komen.

Met een gids gaat het anders

Naast zelf varen kun je mee op een rondvaart met een schipper die het gebied kent, doorgaans anderhalf tot twee uur voor 12 tot 20 euro per persoon. Die tochten vertrekken op vaste tijden vanaf de bezoekerscentra en varen ook in het voor- en najaar. Het verschil zit in wat je ziet: een gids weet waar de bevers hun burcht hebben en waar de zeearend zit, en dat scheelt aanzienlijk. Voor een eerste kennismaking is dat de verstandigste optie; daarna weet je zelf waar je naartoe wilt varen.

De kano komt waar de boot niet komt

De smalste kreken zijn maar een paar meter breed en overhangen met wilgen. Daar past geen fluisterboot, en juist die stukken maken het gebied bijzonder. Een kano of kajak huur je voor 10 tot 20 euro per uur of 30 tot 45 euro per dag. Er zijn uitgezette routes van vijf tot vijftien kilometer met genummerde palen, zoals die rond de Jantjesplaat en de Deeneplaat, zodat je niet hoeft te navigeren. Reken op ongeveer drie kilometer per uur als je rustig peddelt en onderweg stopt. Zwemvesten worden meegeleverd en zijn voor kinderen verplicht.

De grote wateren zijn niet voor kano's

Let op: het nationale park grenst aan brede rivieren waar beroepsvaart langskomt en waar bij wind aanzienlijke golfslag staat. Op de Nieuwe Merwede varen duwstellen van meer dan 100 meter lang die een remweg van honderden meters hebben; een kano hoort daar niet thuis, en volgens de reddingsbrigades gaat het elk jaar mis met mensen die de oversteek toch wagen. Blijf in de kreken en polders, ook in de Noordwaard die in 2015 is ontpolderd, controleer de windrichting voor vertrek en keer om als het opsteekt. Op open water is een windkracht 4 uit de verkeerde hoek al genoeg om terugpeddelen zwaar te maken. De routekaarten geven aan welke wateren wel en niet geschikt zijn.

Wat je vanaf het water ziet

Bevers zijn hier in 1988 opnieuw uitgezet en de stand is sindsdien gegroeid tot enkele honderden dieren; hun burchten en afgeknaagde stammen zie je overdag, de dieren zelf vooral in de schemering. In 2006 broedde in de Biesbosch het eerste zeearendpaar van Nederland. Verder zie je ijsvogels, lepelaars, aalscholvers en in de winter grote groepen ganzen en eenden. Vroeg in de ochtend is het beste moment: minder boten, meer beweging. Neem een verrekijker mee, want de meeste dieren houden gewoon afstand.

Een deel van het gebied gaat in het voorjaar dicht

Tussen half maart en half juni zijn verschillende kreken en oevers afgesloten voor het broedseizoen, en dat wordt gecontroleerd. Het gaat om enkele tientallen kilometers kreek; die gebieden staan op de vaarkaart en zijn ter plaatse met borden aangegeven, met boetes vanaf ongeveer 150 euro. Dat betekent niet dat je in het voorjaar niet kunt varen: er blijft ruim voldoende over, en het is juist de periode met de meeste vogels. Het betekent wel dat je de route vooraf bekijkt in plaats van ter plekke te improviseren. Buiten die periode is vrijwel alles open.

Praktisch

De belangrijkste opstapplaatsen liggen bij Drimmelen aan de Brabantse kant en bij Werkendam en Dordrecht aan de noordkant; vanuit Utrecht of Rotterdam ben je er in ongeveer een uur rijden; bij Drimmelen komt de Amer uit in het gebied en bij de Spieringsluis gaat het water de Brabantse kant in. Bij de bezoekerscentra is parkeergelegenheid voor enkele euro's per dag. Mei tot september is het vaarseizoen, met de meeste verhuur van april tot oktober; in de zomer is reserveren in het weekend nodig. Op warme, windstille dagen kan blauwalg optreden, wat zwemmen afraadt maar varen niet verhindert. Muggen zijn er in de avond stevig aanwezig, dus houd daar rekening mee bij een tocht tegen zonsondergang.